Αποκλειστική Συνέντευξη των «Byzantine Tales» στον Γεώργιο Σύρο για λογαριασμό του TheNewspaper
Οι «Byzantine Tales» είναι μια ομάδα που δημιουργήθηκε το 2019 και δημιουργεί graphic novels και κόμικς με επίκεντρο την ιστορία της ελληνίζουσας χριστιανικής Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας του Μεσαίωνα, γνωστής ως Βυζαντινής, και άλλων ιστορικών περιόδων. Από την πρώτη στιγμή ενθουσιάστηκα με την σύλληψη αυτής της ιδέας και έσπευσα να μελετήσω το έργο τους, καθώς η μεσαιωνική διάσταση της μεσαιωνικής μας ιστορίας καλύπτεται, δυστυχώς, από ένα πέπλο άγνοιας. Πρώτο τους έργο, λοιπόν, το οποίο είχε και την τιμή να εκτεθεί σε μουσείο στην Κωνσταντινούπολη, είναι το «Θεοφανώ: Μια Βυζαντινή ιστορία» και πλέον συνεχίζουν τον τίτλο «Βασίλειος Βασιλεύς» που εκδίδεται σε τεύχη. Εκτός από αυτά, έχουν δημιουργήσει επίσης δυο επετειακά graphic novels, το «1821: Η Αρχή της Επανάστασης» και το 256 σελίδων «Χρονικό της Μικρασιατικής Καταστροφής σε Κόμιξ».
Μιλήστε μας για εσάς. Τι ακριβώς κάνετε και τι είναι το «Byzantine Tales»;
Eίμαστε η Χρυσαυγή Σακελλαροπούλου (εικονογράφος) και ο Θεοχάρης Σπύρος (συγγραφέας). Δημιουργούμε βιβλία σε μορφή κόμικς και graphic novel με επίκεντρο διάφορες ιστορικές περιόδους και κυρίως την ιδιαίτερη και άκρως παρεξηγημένη Βυζαντινή περίοδο.
Πώς και πότε σας προέκυψε αυτή η ιδέα;
Παρακολουθούμε τα τελευταία χρόνια την ιδιαίτερη προβολή του δυτικού μεσαίωνα μέσα από όμορφες παραγωγές όπως ο Άρχοντας των δαχτυλιδιών και το Game of thrones. Στην Ελλάδα, το Βυζάντιο δεν προβάλλεται ιδιαίτερα στην ποπ κουλτούρα. Με βάση τις πρόσφατες διεθνείς ακαδημαϊκές και αρχαιολογικές έρευνες, που πλέον έχουν απαλλάξει την Βυζαντινή ιστορία από πολλά διαχρονικά αρνητικά στερεότυπα, προσπαθούμε να επικοινωνήσουμε μέσα από τις ιστορίες μας ένα διαφορετικό Βυζάντιο πιο ιστορικό, και μέσω της εικόνας πιο κατανοητό.
Τι είναι αυτό που σας κέντρισε το ενδιαφέρον στο Βυζάντιο και σας έκανε να το ξεχωρίσετε ανάμεσα σε όλες τις ιστορικές περιόδους, ώστε να θελήσετε να το αναδείξετε με τον δικό σας τρόπο;
Πρώτα απ’ όλα είναι αρκετά «ρομαντικό» αν σκεφτεί κανείς ότι η Ρωμαϊκή αυτοκρατορία επιβίωσε στην Ανατολή και διέσωσε τον Αρχαίο Ελληνορωμαϊκό πολιτισμό. Ακόμα και σήμερα το Βυζάντιο έχει μεγάλη επίδραση. Πέραν της θρησκευτικής κληρονομιάς, έχουμε πολλά Βυζαντινά κληρονομήματα που είναι εμφανή η αφανή. Χοροί , μουσικές, χειρονομίες, η μικρογράμματη γραφή, έθιμα και γιορτές συνεχίζουν να υπάρχουν και σήμερα. Η περίοδος της Ρωμανίας, όπως θα έπρεπε να ονομάζεται ορθότερα η Βυζαντινή αυτοκρατορία, είναι γεμάτη συγκλονιστικά γεγονότα που θα μπορούσαν εύκολα να γίνουν επικές ταινίες. Τέλος, ο Βυζαντινός πολιτισμός έχει έναν ιδιαίτερο υλικό πολιτισμό, με χρώματα, ψηφιδωτά, εντυπωσιακά στέμματα, ατελείωτο χρυσάφι και ασήμι. Έχει ιδιαίτερη αρχιτεκτονική, εντυπωσιακούς κατάφρακτους ιππότες, παλάτια και την λαμπρότερη πόλη της Ευρώπης επί χίλια χρόνια, την Κωνσταντινούπολη. Όλα αυτά συνθέτουν έναν πολύ ενδιαφέρων καμβά αν προσαρμοστεί η εικόνα με το κείμενο. Γι’ αυτό και το κόμικ είναι μια ωραία μορφή τέχνης να αποτυπώσει αυτή την περίοδο.
Ποιες προκλήσεις αντιμετωπίσατε;
Αρκετές. Το Βυζάντιο και τα κόμικς είναι δυο αρκετά παρεξηγημένες έννοιες στην Ελλάδα. Για το πρώτο ήδη αναφέραμε τα στερεότυπα που το συνοδεύουν. Τα κόμικς δεν είναι αρκετά δημοφιλή στην Ελλάδα σε σχέση με το εξωτερικό. Ένα από τα κυριότερα και διαχρονικά στερεότυπα που τα συνοδεύουν είναι ότι είναι για παιδιά. Αυτό σιγά σιγά έχει αρχίσει να αλλάζει μιας και έχουν εκδοθεί πολλές σοβαρές δουλειές σε αυτή τη μορφή, από μεγάλους εκδοτικούς οίκους. Για να είμαστε ειλικρινείς, αν δεν μεταφράζαμε τα βιβλία μας και στα Αγγλικά δεν θα μπορούσαμε να τα βγάλουμε πέρα με το δυστυχώς, μικρό αριθμητικά αναγνωστικό κοινό της Ελλάδας.
Βάλτε μας λίγο στο παρασκήνιο της δουλειάς σας. Ποια δημιουργική διαδικασία ακολουθείτε;
Ο Σπύρος κάνει την ιστορική έρευνα η οποία παρατίθεται βιβλιογραφικά στα περισσότερα βιβλία μας, και φτιάχνει ένα σενάριο το οποίο το επεξεργάζεται μαζί μου (Χρυσαυγή). Ύστερα εγώ ξεκινάω το δημιουργικό κομμάτι. Μια σελίδα με χρώμα χρειάζεται τουλάχιστον 2 μέρες για να δημιουργηθεί. Αρχίζω με ένα απλό σχέδιο, μετά περνάω από πάνω το μελάνι και τέλος μπαίνει το χρώμα. Όσο εξελισσόμαστε και αποκτούμε εμπειρία στις εκδόσεις των έργων μας, αλλάζουμε μικρά πράγματα στη διαδικασία που δουλεύουμε ώστε να βελτιώνουμε το τελικό αποτέλεσμα, κατά βάση όμως τα βήματα της δημιουργίας είναι συγκεκριμένα.
Με ποια κριτήρια επιλέγετε κάθε φορά το θέμα σας;
Ως προς τα Βυζαντινά μας βιβλία, το κριτήριο είναι η ενδιαφέρουσα πλοκή. Τα άλλα δύο είναι επετειακά, το ένα για τα 200 χρόνια από το 1821 και το πιο πρόσφατο μας για τα 100 χρόνια από το 1922.
Τι ιδιαιτερότητες έχει η προσέγγιση της ιστορίας μέσα από κόμικς;
Η απόδοση μιας ιστορικής περιόδου είναι μια δύσκολη υπόθεση γενικά. Είναι αρκετά χρονοβόρα η διαδικασία έρευνας. Όταν είναι κάποιος να ζωγραφίσει κάτι φανταστικό δεν χρειάζεται να προσέχει όλες τις λεπτομέρειες. Όταν όμως απεικονίζονται ιστορικά γεγονότα, η αρχιτεκτονική και ο ρουχισμός μιας ιστορικής περιόδου, τότε χρειάζεται να γίνει εκτενής έρευνα. Η μεγαλύτερη ιδιαιτερότητα είναι το να μπορέσεις να εξάγεις τις πληροφορίες που χρειάζεσαι μέσα από τα τότε κείμενα, τις τοιχογραφίες, τα ψηφιδωτά και τα νομίσματα και να τις μεταφέρεις στις σελίδες ενός κόμικ.
Σε τι κοινό απευθύνονται τα βιβλία σας;
Τα βιβλία μας απευθύνονται σε όλους. Αν θέλουμε να μας κατατάξουμε κάπου, θα λέγαμε ότι είμαστε στην κατηγορία αυτών που προσπαθούν να δημιουργήσουν μια οπτική κατανόηση της ιστορίας, ώστε να είναι εύκολο να διαβαστεί και από ανθρώπους που δεν έχουν όρεξη ή και τον χρόνο να ξεφυλλίσουν εκατοντάδες σελίδες ιστορικών βιβλίων.
Από πού αντλείτε ιστορικές πληροφορίες για την εγκυρότητα των πληροφοριών;
Όπως αναφέραμε, όλα τα βιβλία μας έχουν εκτενή βιβλιογραφική αναφορά. Για το Βυζάντιο, η βιβλιογραφία μας είναι και πρωτογενής, μέσα από τα γραπτά των Βυζαντινών χρονογράφων, αλλά και δευτερογενής μέσα από ακαδημαϊκή βιβλιογραφία, της οποίας ένα μεγάλο μέρος δεν έχει καν μεταφραστεί στα Ελληνικά. Επίσης στα Βυζαντινά μας κόμικς έχουμε λάβει γραπτά σχόλια που βρίσκονται στα οπισθόφυλλα των βιβλίων μας. Φερειπείν, για το «Θεοφανώ: Μια Βυζαντινή Ιστορία» μας έχουν γράψει σχόλια διεθνώς γνωστοί Βυζαντινολόγοι όπως ο Αντώνης Καλδέλλης και ο Δημήτρης Κράλλης.
Αγαπημένος σας βυζαντινός αυτοκράτορας;
Χρυσαυγή: Δύσκολη ερώτηση. Εμένα μου αρέσει πολύ η ιστορία του Αλέξιου Κομνηνού. Είναι και εντυπωσιακή η γραφή της κόρης του, της Άννας Κομνηνής, της μοναδικής γυναίκας ιστορικού του μεσαίωνα που έγραψε την βιογραφία του με τίτλο «Αλεξιάδα».
Σπύρος: Ο Κωνσταντίνος ο Πορφυρογέννητος. Μεγάλωσε σε εχθρικό περιβάλλον και κάθε μέρα δεν ήξερε αν θα είναι ζωντανός. Αντιμετώπισε αυτή την κατάσταση διαβάζοντας και γράφοντας. Έγραψε έργα μνημεία όπως το “περί θεμάτων” που περιγράφει τις περιοχές του Βυζαντίου, το “περί της βασιλείου τάξεως” που διασώζει όλες τις περίπλοκες τελετουργίες του παλατιού που έχουν ρίζες στα αρχαία Ρωμαϊκά χρόνια και προώθησε τις τέχνες και τη γνώση. Μιλάμε για τον αυτοκράτορα σύμβολο της λεγόμενης Μακεδονικής αναγέννησης, μιας εποχής στην οποία το Βυζάντιο φτάνει στο πολιτισμικό απόγειο του με αρκετά αριστουργήματα της βυζαντινής τέχνης και κτίρια εκείνης της εποχής να σώζονται και σήμερα.
Ποια είναι τα μελλοντικά σας σχέδια;
Συνεχίζουμε με την δημιουργία των επόμενων τευχών της ιστορίας των νεανικών χρόνων του Βασίλειου Β’. Έχουμε πάρα πολλές ενδιαφέρουσες ιδέες για ιστορίες που θέλουμε να αποτυπώσουμε. Θα μπορούσαμε να απεικονίσουμε πιο γνωστές προσωπικότητες όπως τον Ιουστινιανό και τη Θεοδώρα, ή στο ακόμα μακρινότερο μέλλον να ξεφύγουμε λίγο από το Βυζάντιο και να ασχοληθούμε με άλλα ενδιαφέροντα κομμάτια της ιστορίας. Το μόνο σίγουρο είναι ότι η έμπνευση είναι αστείρευτη. Το κύριο ζήτημα είναι ο χρόνος, γιατί η εικονογράφηση είναι μια χρονοβόρα διαδικασία.
Εξεδόθη εσχάτως το «1914-1922: Το Χρονικό της Μικρασιατικής καταστροφής σε κόμιξ». Πείτε μας μερικά λόγια γι΄ αυτό.
Το «1914-1922: Το Χρονικό της Μικρασιατικής καταστροφής» είναι ένα 256 σελίδων κόμικ που πραγματεύεται γνωστές και άγνωστες πτυχές μιας οκταετίας που σημάδεψε την ιστορία του Ελληνισμού και συνεχίζει ακόμα και σήμερα να μας επηρεάζει. Εκατό χρόνια μετά την μικρασιατική καταστροφή θέλαμε να δημιουργήσουμε κάτι επετειακό προκειμένου να συνδέσουμε όλα αυτά τα γεγονότα ώστε να γίνει κατανοητό πως δεν οδηγηθήκαμε σε μια τέτοια καταστροφή που πολλοί ιστορικοί και μη την παρομοίασαν με την τρίτη και έσχατη άλωση. Μέσα από τα γεγονότα προβάλλουμε και ιστορίες απλών ανθρώπων προκειμένου να αντιλαμβάνεται ο αναγνώστης και το ανθρώπινο κομμάτι πέρα από τις πολιτικές και στρατιωτικές εξελίξεις. Μέσα σε αυτές τις 256 σελίδες καθρεφτίζονται και οι εκατοντάδες ώρες έρευνας που χρειάστηκαν για να αποτυπωθεί η ιστορία για ένα ευαίσθητο ιστορικό θέμα που ακόμα και σήμερα βρίσκεται σε στάδιο συνεχούς ιστορικής ανάλυσης.
