Συνέντευξη του σύγχρονου «Ηφαίστου» Δημήτρη Κατσίκη στον Γιώργο Σύρο για λογαριασμό του TheNewspaper.gr. Η Συνέντευξη ελήφθη στο Μουσείο Αρχαίας Ελληνικής Τεχνολογίας Κώστας Κοτσανάς (Πινδάρου 6) στο Κολωνάκι.
Γ.Σ.: Kύριε Κατσίκη, τι σας οδήγησε να ασχοληθείτε με αυτό το είδος της κατά πάσα ομολογία μοναδικής τέχνης;
Aπ: Το σίγουρο είναι ότι δεν το επέλεξα, αυτή με επέλεξε για κάποιος μέχρι στιγμής αδιευκρίνιστο λόγο. Από την στιγμή που με επέλεξε εγώ όφειλα να την υπηρετήσω όσο πιο καλά μπορούσα. Σε καμιά περίπτωση δεν είχα φανταστεί πως θα βρεθώ στην πορεία της ζωής μου να αναδημιουργώ Μυκηναϊκούς και Βυζαντινούς θώρακες σε φυσικό μέγεθος, ήταν κάτι που μου άλλαξε την πορεία της ζωής μου. Πάντα είχα ένα ζωηρό ενδιαφέρον για τον Ελληνικό Πολιτισμό και την Ιστορία, αλλά δεν είχε περάσει από το μυαλό μου ότι θα αφοσιωθώ σε αυτά.
Eρ: Από που εμπνέεστε τα έργα σας;
Απ: Η βασική έμπνευση είναι τα καλλιτεχνικά δώρα του διαχρονικού ελληνικού πολιτισμού. Οι θώρακες είναι μέρος του υλικού πολιτισμού κάθε εποχής, μπορούμε να τους ανιχνεύσουμε από σε κάθε περίοδο της ιστορίας μας καθώς έχουν εντυπωθεί σε όλα τα μέσα καλλιτεχνικής παραγωγής δηλ. σε αγάλματα, σε ζωγραφιές (τοιχογραφίες, βάζα), στην φιλολογία είτε ως ιδεογράμματα της Γραμμικής Β΄ είτε ως αναφορές σε ιστορικά κείμενα, σε διακοσμήσεις πάσης φύσεως. Η θεμελιώδης έμπνευση έρχεται όπως είναι εύλογο από τα διασωθέντα ομόλογα τεχνουργήματα που διασώζονται ως τις μέρες μας σε προθήκες μουσείων.
Eρ: Ποιά είναι τα στάδια φιλοτέχνησης κάθε έργου;
Απ: Τα βασικά στάδια είναι τα εξής. Αρχικά η μελέτη του αντικειμένου που θέλω να αναπαράγω. Προσπαθώ να συγκεντρώσω όλα τα υπάρχοντα αρχεία που αφορούν το συγκεκριμένο αντικείμενο, τα οποία μπορεί να είναι είτε Ακαδημαϊκά κείμενα περιγραφής (π.χ. διαθέσιμες διαστάσεις, υλικό κατασκευής) είτε φωτογραφίες. Στην συνέχεια ακολουθεί η συγκέντρωση των κατάλληλων υλικών τα οποία θα πρέπει να είναι όσο πιο φυσικά γίνεται δηλ. μπρούτζος, χαλκός, δέρμα, λινό ύφασμα, ασήμι, ξύλο και φυσικές τρίχες αλόγου. Το τελικό στάδιο είναι έλαση των μπρούτζινων ελασμάτων και η τελική συναρμογή τους σε ένα σύνολο.
Eρ: Πόσο πιστά είναι τα τεχνουργήματά σας σε σχέση με τα αυθεντικά;
Απ: Στην περίπτωση που η φιλοτέχνηση βασίζεται σε κάποιο αρχαιολογικό πρότυπο τότε η πιστότητα είναι υψηλή γύρω στο 90%, σε περίπτωση που έχω στην διάθεσή μου κάποια σπαράγματα ως οδηγό ή μονάχα ζωγραφικές αναπαραστάσεις τότε καλούμε να γεμίσω τα κενά βασισμένος στην εμπειρία μου. Γενικά θα πρέπει να είναι κανείς πολύ καλός γνώστης της Ελληνικής τέχνης της κάθε ιστορικής περιόδου έτσι ώστε να γεμίζει τα κενά όπου χρειαστεί με απώτερο σκοπό μία ρεαλιστική και λειτουργική αναδημιουργία.
Eρ: Ποιό είναι το πιο δύσκολο κομμάτι στην τέχνη αυτή;
Απ: Το δυσκολότερο κομμάτι είναι να μπορέσει ο σημερινός άνθρωπος να εγκαταλείψει την σημερινή τεχνολογία, το ηλεκτρικό ρεύμα και να ακολουθήσει παραδοσιακές μεθόδους μου σήμερα θεωρούνται πρωτόγονες, βρώμικες, κουραστικές και ξεπερασμένες. Παραδείγματος χάριν, είναι αδύνατον να αναπαράγεις ένα τεχνούργημα της Μυκηναϊκής περιόδου σκεπτόμενος με σημερινούς τεχνολογικούς όρους όπως, γαλβανοπλαστικής, 3D printing, κοπή πλάσματος, χρήση υδραυλικών πρεσών κλπ. Αυτή η σχολή σκέψης δεν θα σε κάνει ποτέ πραγματικό καλλιτέχνη, δεν θα σε διαφοροποιήσει, θα αφήσει ένα ανεμικό αποτύπωμα που θα το σβήσει ο χρόνος πολύ γρήγορα. Γενικά η αρματοποιία είναι μία μινωταυρική τέχνη, δεν περνάς καλά όταν την εξασκείς, ούτε διασκεδάζεις. Είναι πρωταθλητισμός, απαιτεί γερό σώμα και ψυχικές αντοχές πολύ μεγάλες. Θα πρέπει να αναφέρω πως είμαι αυτοδίδακτος, καθώς τους τελευταίους 7 αιώνες δεν υπήρχε σχολή αρματοποιίας, ούτε δάσκαλοι ελληνικής αρματοποιίας. Έπρεπε να τα ανακαλύψω όλα μόνος μου από μηδενική βάση.
Eρ: Ποιές ειναι οι βασικές αρχές της αρματοποιϊας;
Απ: Ο πυρήνας της αρματοποιίας είναι η έλαση μεταλλικών επιφανειών, στην ουσία αποτελεί έναν μεγάλο αυτόνομο κλάδο της αρχαίας ελληνικής χαλκοπλαστικής τέχνης, η οποία έχει παράγει αριστουργήματα που κοσμούν τις προθήκες των Μουσείων σήμερα και προκαλούν τον θαυμασμό. Ο χαλκοπλάστης-αρματοποιός καλείται να πλάσει το μέταλλο κατά την βούλησή του έτσι ώστε να του δώσει μία συγκεκριμένη μορφή που να εξυπηρετεί ένα σκοπό. Η μέθοδος της εν θερμώ σφυρηλάτησης συνόδευσε τους Έλληνες για πάνω από 30 αιώνες, σήμερα αποτελεί παρελθόν καθώς οι μηχανές την παραγκώνησαν. Η δεύτερη βασική αρχή είναι αυτή της εικαστικής παρέμβασης, ο χαλκοπλάστης καλείται να δώσει στους θώρακες μια μορφή η οποία θα αντιπροσωπεύει τόσο την εκάστοτε εποχή όσο και την προσωπικότητα /ατομικότητα του προσώπου που φέρει την μεταλλική εξάρτηση. Με άλλα λόγια η μορφή του θώρακα ,πέρα από την εργονομία του, κατευθύνεται από τις αισθητικές επιταγές της Ελληνικής τέχνης ανά περίοδο. Είναι ανδρική μόδα.
Eρ: Ποιά έργα σας θεωρείτε τα πιο σημαντικά;
Απ: Μπορώ να επιλέξω τέσσερα. Μία πιστή καλλιτεχνική αναπαραγωγή της αρχαιότερης άθικτης πανοπλίας της παγκόσμιας ιστορίας η οποία βρέθηκε στο Άργος, στην κοινότητα των Δενδρών. Χρονολογείται στα μέσα του 15ου π.Χ. αιώνα, τον θώρακα του Φιλίππου Β’, τον λινοθώρακα και τον μυώδη θώρακα του Μεγάλου Αλεξάνδρου (βασισμένα σε εικαστικά υποδείγματα της αρχαιότητας) και τον θώρακα του Αχιλλέα. Οι πανοπλίες γενικά έχουν ταυτιστεί με σπουδαίες προσωπικότητες της Ελληνικής Ιστορίας, γινόντουσαν ένα με το υπερ-εγώ των μεγάλων αυτών ανδρών, αποτελούσαν μέρος της προσωπικότητάς τους. Είναι μεγάλη ευθύνη να αναλάβεις να αναστήσεις τον θώρακα του Φιλίππου ή τον θώρακα ενός Μυκηναϊκού Ηγεμόνα του Άργους του 15ου π.Χ. αιώνα. Πρέπει να είσαι πολύ προσεκτικός και να δίνεις μεγάλη βάση στην ακρίβεια των παραδοσιακών μεθόδων φιλοτέχνησης.
Eρ: Τι φιλοτεχνείτε αυτό το διάστημα;
Απ: Μετά από 5 μήνες σκληρής εργασίας έχω έτοιμο για παρουσίαση ένα σύνολο Βυζαντινού «Κατάφρακτου» του 10ου μ.Χ. αιώνα, το Κλιβάνιο του «Ιωάννη Τσιμισκή». Αποτελεί ένα σύνολο αμυντικής εξάρτησης Βυζαντινής τεχνοτροπίας που ενσωματώνει όλες τις απαιτητικές τεχνικές της αρματοποιίας της περιόδου. Εκτός από τα αρχαιολογικά ευρήματα έχει στηριχθεί στις εξαρτήσεις των Στρατιωτικών Αγίων (Αγίου Γεωργίου, Αγίου Δημητρίου κλπ) όπως αυτές αποτυπώνονται στις πάμπολλες λεπτομερείς αγιογραφίες της περιόδου και αποτελούν ασφαλείς οδηγούς για την τρισδιάστατη αναπαραγωγή τους. Εκτός από την πλατεία «Τσιμισκή» στην Θεσσαλονίκη, είναι καιρός ο δυναμικός αυτός Αυτοκράτορας να αποκτήσει επιτέλους και μια ρεαλιστική μορφή στις τρείς διαστάσεις του υλικού κόσμου. Υπάρχει τεράστιο κενό στην αναπαράσταση ιστορικών Ηγεμόνων στην χώρα μας, χωρίς γνώση των θωράκων είναι αδύνατον να τους αναπαραστήσεις με ιστορική ακρίβεια.
Eρ: Που μπορούμε να απολαύσουμε τα έργα σας σε φυσική μορφή πέρα από το διαδίκτυο;
Απ: Διατηρώ έκθεση στο κέντρο των Αθηνών , στο Μουσείο «Αρχαίας Ελληνικής Τεχνολογίας Κώστας Κοτσανάς» (Πινδάρου 6 & Ακαδημίας). Η έκθεση περιλαμβάνει υψηλού επιπέδου τεχνουργήματα παραδοσιακής μεταλλοτεχνίας από την Μυκηναϊκή περίοδο μέχρι και την Ύστερη Βυζαντινή περίοδο. Όλη η Ελληνική ιστορία διαμέσου των θωράκων των πρωταγωνιστών της. Ο ενθουσιασμός των επισκεπτών (τουριστών, σχολείων κλπ) είναι πράγματι εντυπωσιακός.
Δείτε εικόνες:
