Γράφει ο Γιώργος Σύρος
Το 293 π.Χ. ο Μακεδών βασιλεύς Δημήτριος ιδρύει την Δημητριάδα στην χερσόνησο του Παγασητικού Κόλπου. Για την ίδρυση της μακεδονικής πρωτεύουσας συνασπίσθησαν οι πόλεις πέριξ του Παγασητικού όπως η Νηλεία, οι Παγασαί, το Ορμίνιον, η Ριζούς, η Ολιζών, η Ιωλκός, η Σηπιάς κ.α.
Η Δημητριάς ήταν μια χαρακτηριστική πόλη του Μακεδονικού Βασιλείου.[1] Ο Δημήτριος την οχύρωσε με ισχυρά τείχη μήκους 11 χλμ. Η πόλη οργανώθηκε πολεοδομικώς αργότερα βάσει του περίφημου ιπποδάμειου συστήματος. Στην κορυφή του λοφίσκου ανηγέρθη το Ανάκτορο των Βασιλέων, το οποίο είχε θέα προς το Πήλιο και τον Παγασητικό. Έχει επίσης ανακαλυφθεί μεταξύ άλλων η Ιερή Αγορά με το Ναό της Αρτέμιδος Ιωλκίας και άλλα Ιερά, το περιώνυμο Θέατρο με το Ηρώο πίσω του και τα υπολείμματα («πεσσοί») του μεταγενέστερου υδραγωγείου.
Το Θέατρο της Δημητριάδος. Κατασκευάστηκε στο α΄ μισό δηλαδή του 3ου αιώνα π.Χ.
Η Δημητριάς ήταν στρατιωτική βάση, ο μεγαλύτερος ναύσταθμος του μακεδονικού στόλου. Η καίρια τοποθεσία της ήταν ιδιαιτέρως σημαντική, αφού ανεδείχθη ως μία από τις «πέδες»/«κλείδες» της Ελλάδος, μαζί με την Χαλκίδα και την Κόρινθο.
Η περίφημη ρωμαϊκή taberna του 3ου αιώνα μ.Χ. της Δημητριάδος (ευρέθη στα σημ. Πευκάκια και εκτίθεται στο Αθανασάκειο Μουσείο) συνιστά στοιχείο των (μεσογειακών) διατροφικών συνηθειών της εποχής.
Η Δημητριάς ήταν μεγάλο αστικό κέντρο των χριστιανικών χρόνων. Αυτό καταδεικνύεται από την ύπαρξη των δυο αρχαιότερων υστερο-ρωμαϊκών Εκκλησιών:
- Βασιλική Α΄ (Βασιλική της Δαμοκρατίας)
Εντός των τειχών της πόλεως – γύρω στο 400 μ.Χ. – ανηγέρθη μια τρίκλιτη, μικρή βασιλική πλησίον του βόρειου λιμένος. Όπως δεικνύει και το προσωνύμιο, χορηγός των ψηφιδωτών ήταν η επιφανής πολίτης Δαμοκρατία.
- Βασιλική Β΄ (Κοιμητηριακή Βασιλική).
Ο Ναός αυτός φέρεται να οικοδομήθηκε στα τέλη του 4ου αιώνα στο νότιο τμήμα. Ευρίσκεται εκτός των τειχών της Δημητριάδος.
[1] Ανθή Μπάτζιου – Ευσταθίου, Δημητριάς, 2001
* Οπτικό υλικό Wikipedia, Άτλας των Χριστιανικών Μνημείων του Αιγαίου
