Απόσπασμα του υπό έκδοση βιβλίου Τοπικής Ιστορίας του Γιώργου Σύρου (Φωτογραφίες αρχείου Γ. Σύρου και Γιώργου Γεροντόπουλου,συγγραφέα και διαχειριστή της σελίδας Ancient Greek Civilization-Αρχαία Ελλάς)
Η πόλη επί του κατάφυτου λόφου φέρεται να είναι κατά την κρατούσα άποψη το Ορμίνιον[1]. Ο λόφος[2] έχει 200 μέτρα ύψος.
Επί των χρόνων του βασιλέως Φίλιππου Β΄, ιδρύθηκε η πόλη – φρούριο, το φερόμενο Ορμίνιο. Ο Φίλιππος Β΄ ήταν αυτός ο οποίος δημιούργησε λίγο αργότερα, το 337 π.Χ., το πρώτο ελληνικό «κρατικό» μόρφωμα, προϊόν των πανελλήνιων προταγμάτων του 4ου αιώνα π.Χ.: ίδρυσε το «Κοινό των Ελλήνων» με στόχο την πολιτική ένωση των ελληνικών πόλεων και την πανελλήνια εκστρατεία κατά των Περσών. Κάτι ανάλογο είχε αποτολμήσει και ο Ιάσων Φεραίος λίγα έτη πριν, το 371 π.Χ.
H πόλη φέρεται ότι άρχισε να χτίζεται κατά την κλασσική εποχή (όχι στην ελληνιστική), στα μέσα του 4ου αιώνα π.Χ., γύρω στο 350 π.Χ., στο πλαίσιο των ενεργειών του Φιλίππου Β΄· σκοπός του Μακεδόνος βασιλέως ήταν να διασφαλίσει τον έλεγχο του λιμένος των Παγασών. Την οχύρωση ωστόσο ολοκλήρωσε ίσως ο Κάσσανδρος αργότερα, στα τέλη του 4ου αιώνα π.Χ.
Ο Θώρακας του Φιλίππου Β΄, έργο του αρματοποιού Δημήτρη Κατσίκη. Ο αληθινός θώρακας ευρέθη στον σπουδαιότερο από τους Μακεδονικούς Τάφους της Μεγάλης Τούμπας στην Βεργίνα, στο μεγάλο δωμάτιο του τάφου του Φιλίππου Β΄ (359-336 π.Χ.) κατά την ανασκαφή του καθηγητή Μανώλη Ανδρόνικου το 1977
Η πόλη διέθετε τείχος οχυρώσεως, το οποίο είχε τρεις πύλες. Ο σχεδιασμός της εντυπωσιάζει, αφού ήταν διαρθρωμένη σε οικοδομικά τετράγωνα και διέθετε αγωγό αποστραγγίσεως υδάτων, σύστημα αποχετεύσεως δηλαδή. Τα τείχη έφεραν 33 πύργους, ενώ σημαντική οχύρωση αποτελούσε ο λεγόμενος «Προμαχών» στο βόρειο τμήμα της πόλεως. Στην κορυφή του λόφου ευρίσκετο η Ακρόπολη, πλησίον του σημ. Ναού της Ζωοδόχου Πηγής.
Πρέπει να διέθετε γύρω στις 500 οικίες και περίπου 3.500 κατοίκους. Η ζωή στην πόλη δεν πρέπει να διήρκησε πολύ, αφού μόλις το 293 π.Χ. οι κάτοικοί της υποχρεώθηκαν να μεταφερθούν απέναντι στην νεοσύστατη Δημητριάδα. Μέχρι το 250 π.Χ. είχε εγκαταλειφθεί πλήρως.
Ο Ναός Μ(ε)ιλιχίου Διός
Πλησίον της ανατολικής πύλης ευρίσκεται ένα βραχώδες σπήλαιο, επί του οποίου υπάρχει η επιγραφή «ΔΙΟΣ ΜΙΛΙΧΙΟΥ». Συνάγεται πως το σπήλαιο ήταν ιερός τόπος του Διός. Ο Μειλίχιος Ζευς ήταν θεός της γονιμότητας στην Μαγνησία. Η σχετική λατρεία δείχνει ότι ήταν ο πράος και μειλίχιος Ζευς που εναντιωνόταν στις αμείλικτες δυνάμεις του κάτω Κόσμου.[3]
[1] Σύμφωνα με τις έρευνες του Stählin και αργότερα του Meyer.
[2] Ο λόφος έχει επικρατήσει να λέγεται «Γορίτσα». Η λέξη είναι το υποκοριστικό της σλαβικής λέξεως gora (=όρος). Επομένως, «Γορίτσα» είναι το μικρό όρος, ο λόφος.
[3] Η απώλεια του «ε» (από το Μειλίχιος) δικαιολογείται λόγω του ιωτακισμού, ενός φαινομένου που παρατηρείται στην ελληνιστική εποχή.
