ΤΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗ ΜΑΡΕΔΗ
Υπάρχουν στιγμές που δεν δοκιμάζονται απλώς οι θεσμοί, οι προσωπικές σχέσεις ή η εμπιστοσύνη μας στη Δικαιοσύνη. Υπάρχουν στιγμές που δοκιμάζεται η ίδια η πίστη στον άνθρωπο. Η πρόσφατη δικαστική μου περιπέτεια, με φόντο την αντιδικία με τη βουλευτή Ζέττα Μακρή, δεν αποτέλεσε απλώς μια υπόθεση που θα εξεταστεί –όπως οφείλει– στις βαθμίδες του ελληνικού δικαστικού συστήματος. Αποδείχθηκε, δυστυχώς, η αφορμή για να ξεχυθεί ένα απίστευτο κύμα μίσους και τοξικότητας, κυρίως στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Είναι σοκαριστικό – και όχι απλώς για λόγους προσωπικούς ή συναισθηματικούς – να παρακολουθείς δεκάδες, εκατοντάδες αγνώστους να σε λιθοβολούν ψηφιακά κάτω από κάθε βίντεο, κάθε ανάρτηση, κάθε δημοσίευμα που αφορά στο όνομά σου. Όχι με επιχειρήματα ή στοιχειώδη ευγένεια, αλλά με ύβρεις, ειρωνείες, κατάρες. Αίμα. Στην. Αρένα.
Η ψυχολογία του όχλου
Η επιστήμη της ψυχολογίας δεν είναι τυφλή απέναντι στο φαινόμενο. Ο όχλος – ακόμα και ο ψηφιακός – λειτουργεί με νόμους διαφορετικούς από εκείνους του μεμονωμένου ατόμου. Η ανωνυμία, η απουσία προσωπικής επαφής, το αίσθημα ατιμωρησίας και η ετεροκαθοριζόμενη «ηθική» δημιουργούν τις ιδανικές συνθήκες για μια ανεξέλεγκτη έκρηξη συναισθημάτων, συνήθως αρνητικών.
Δεν είναι τυχαίο πως οι μελέτες δείχνουν ότι οι άνθρωποι εκφράζονται με πιο σκληρή, πιο βίαιη γλώσσα στα social media απ’ ό,τι στην πραγματική ζωή. Ο θυμός γίνεται εργαλείο συμμετοχής, το σχόλιο μια κραυγή, η κακία ένα μέσο επιβεβαίωσης – συχνά απέναντι σε κάποιον που δεν γνωρίζεις, αλλά πάνω στον οποίο μπορείς να προβάλεις τους φόβους ή τις αποτυχίες σου.
Μισώ, άρα υπάρχω;
Αναρωτιέμαι: γιατί τόσο μίσος; Τι σημαίνει για έναν άνθρωπο να μπαίνει σε ένα προφίλ ή κάτω από ένα άρθρο και να γράφει «μακάρι να σαπίσεις», «να μην ξαναμιλήσεις», «να πληρώσεις για όλα»; Πού γεννιέται αυτή η ανάγκη για εξευτελισμό, για τιμωρία, για ηθική εξόντωση;
Η υπόθεσή μου δεν είναι η μόνη. Έγινε απλώς άλλη μια ευκαιρία για να αποκαλυφθεί το πρόσωπο μιας κοινωνίας που παρακολουθεί όλο και πιο συχνά με απόλαυση την ανθρωποφαγία. Ας μην κρυβόμαστε: ο ψηφιακός λόγος έχει μετατραπεί σε γκιλοτίνα, όπου η δημόσια εικόνα ανθρώπων κατακερματίζεται χωρίς δίκη, χωρίς αποδείξεις, χωρίς έλεος.
Ευτυχώς… δεν ήταν όλοι έτσι
Μέσα σε αυτό το σκοτάδι, δεν μπορώ να παραλείψω την άλλη, φωτεινή πλευρά. Πολίτες της Μαγνησίας, της Θεσσαλίας – και όχι μόνο – στάθηκαν στο πλευρό μου. Πίστεψαν πως δεν είμαι ένοχος μιας κατηγορίας που δεν αρμόζει στην προσωπικότητά μου, στο έργο μου, στον τρόπο που επιλέγω να δημοσιογραφώ. Μου μίλησαν, με κοίταξαν στα μάτια, μου είπαν: «Κρατήσου. Δεν είσαι μόνος.»
Δεν ζητώ ασυλία. Ζητώ ανθρωπιά.
Δεν γράφω για να ζητήσω συγχώρεση ή οίκτο. Δεν θεωρώ εαυτόν υπεράνω κρίσης. Αλλά άλλο η κριτική και άλλο η λεκτική εκτέλεση. Άλλο η αμφισβήτηση και άλλο η κακία.
Αν κάτι πρέπει να μας προβληματίσει ως κοινωνία, είναι η ευκολία με την οποία γινόμαστε “τιμωροί” πίσω από μια οθόνη. Και το τίμημα δεν είναι μόνο η ψυχολογική κατάρρευση κάποιου. Είναι ότι έτσι χτίζουμε ένα κόσμο όπου κανείς, ποτέ, δεν θα νιώθει ασφαλής να μιλήσει, να πράξει, να σταθεί.
Αν η Δικαιοσύνη κάνει λάθη, υπάρχει η Έφεση. Αν όμως χαθεί η πίστη στον άνθρωπο, τι απομένει να εφεσιβάλουμε;
