Του ΔΗΜΗΤΡΗ ΜΑΡΕΔΗ
Η πόλη του Βόλου τα τελευταία χρόνια βιώνει ένα φαινόμενο που δύσκολα συναντάται με τέτοια ένταση σε άλλες περιοχές της χώρας. Η δημόσια σφαίρα, που σε κάθε υγιή κοινωνία θα έπρεπε να αποτελεί χώρο ζύμωσης ιδεών, σύνθεσης απόψεων και δημιουργικής αντιπαράθεσης, έχει μετατραπεί σε πεδίο μάχης τοξικότητας. Πολιτικοί αντίπαλοι, δημοσιογράφοι, μέσα ενημέρωσης, ακόμη και μεμονωμένοι πολίτες, εμπλέκονται σε έναν φαύλο κύκλο καταγγελιών, προσωπικών στοχοποιήσεων, δικαστικών αντεγκλήσεων και αλληλοϋπονομεύσεων.
Η τοξικότητα αυτή δεν περιορίζεται σε μια παραδοσιακή πολιτική αντιπαράθεση. Αντιθέτως, χαρακτηρίζεται από στοιχεία ρεβανσισμού, προσωπικής εκδίκησης και σκόπιμης σπίλωσης προσώπων, με μοναδικό στόχο την πολιτική εξουδετέρωση αντιπάλων και όχι την εξυπηρέτηση του δημοσίου συμφέροντος. Δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις όπου στήνονται παγίδες σε πολιτικούς αντιπάλους με ψεύτικες καταγγελίες, ακόμη και με κατηγορίες περί δήθεν εκβιασμών, μόνο και μόνο για να εξαφανιστεί κάθε εμπόδιο από τον δρόμο κάποιων προσωπικών σχεδίων.
Πρόκειται για πρακτικές που δεν πλήττουν μόνο τους στοχοποιημένους ανθρώπους, αλλά ευρύτερα την εμπιστοσύνη των πολιτών στη δημοκρατική διαδικασία. Η ένταση αυτή αντανακλάται και στα τοπικά ΜΜΕ, τα οποία αντί να λειτουργούν ως δίαυλοι ενημέρωσης και κοινωνικού ελέγχου, συχνά κατρακυλούν σε έναν επικίνδυνο πόλεμο χαρακωμάτων. Μηνύσεις, αγωγές και καταγγελίες – συχνά υπερβολικές ή αβάσιμες – επιστρατεύονται ως εργαλεία εξόντωσης.
Το αποτέλεσμα δεν είναι η ενίσχυση της δημοκρατίας, αλλά η διάβρωσή της. Ο δημόσιος διάλογος φτωχαίνει, η κριτική αποδυναμώνεται, ενώ η κοινωνία βυθίζεται σε καχυποψία και διχασμό. Πρόκειται για φαινόμενο που έχει βαθύτερα κοινωνιολογικά και πολιτικά αίτια. Ο Βόλος, πόλη με έντονο πολιτικό και κοινωνικό παρελθόν, δείχνει να εγκλωβίζεται σε ένα πλέγμα προσωπικών φιλοδοξιών και κομματικών ανταγωνισμών. Οι πολιτικές καριέρες συχνά προτάσσονται έναντι του κοινού καλού. Η βουλευτική έδρα ή η δημαρχιακή καρέκλα δεν αντιμετωπίζονται ως μέσο προσφοράς, αλλά ως τρόπαιο, για το οποίο κάποιοι φαίνονται διατεθειμένοι να θυσιάσουν ακόμη και την κοινωνική συνοχή.
Η επιστημονική ανάλυση της τοξικότητας αυτής οδηγεί σε τρεις κρίσιμες παρατηρήσεις:
1. Έλλειψη θεσμικής παιδείας: Ο σεβασμός στους θεσμούς υποχωρεί μπροστά στην προσωπική φιλοδοξία.
2. Προσωποκεντρική πολιτική κουλτούρα: Αντί για συλλογικά οράματα και πολιτικές, κυριαρχούν οι προσωπικές στρατηγικές.
3. ΜΜΕ σε κρίση ρόλου: Αντί να διαμεσολαβούν τον διάλογο, συχνά γίνονται μέρος του προβλήματος, τροφοδοτώντας τον φαύλο κύκλο.
Το ερώτημα που τίθεται είναι αναπόδραστο: Γιατί μόνο στον Βόλο; Δεν είναι ότι αλλού δεν υπάρχουν συγκρούσεις. Είναι όμως σπάνιο να παρατηρείται τέτοια ένταση, τέτοιος εκφυλισμός του πολιτικού και κοινωνικού διαλόγου. Η απάντηση πιθανώς κρύβεται στην απουσία μιας συνεκτικής, υπερκομματικής στρατηγικής για την πόλη, που θα υπερβαίνει τις μικρότητες και θα εστιάζει στο κοινό όφελος. Αν θέλουμε ο Βόλος να προχωρήσει, πρέπει να αντιμετωπίσουμε την τοξικότητα ως συλλογικό πρόβλημα. Δεν είναι μόνο ζήτημα πολιτικών και δημοσιογράφων· είναι ζήτημα κοινωνίας. Η ανοχή σε αυτήν την παθογένεια μας καθιστά όλους συνένοχους.
Η πόλη μας δεν μπορεί να συνεχίσει να είναι όμηρος προσωπικών συγκρούσεων και κομματικών ανταγωνισμών. Χρειάζεται ένα νέο κοινωνικό συμβόλαιο βασισμένο στον σεβασμό, στον διάλογο και στην αίσθηση κοινού σκοπού. Η τοξικότητα που έχει φωλιάσει στον δημόσιο βίο του Βόλου δεν είναι αναπόφευκτη· είναι αποτέλεσμα επιλογών. Και όπως όλες οι επιλογές, μπορεί να αλλάξει. Το ερώτημα λοιπόν δεν είναι μόνο «τι πάει στραβά στον Βόλο», αλλά κυρίως: τι είμαστε διατεθειμένοι να αλλάξουμε ώστε η πόλη μας να γίνει ξανά χώρος δημιουργίας και προόδου, αντί για πεδίο μικροπολιτικών συγκρούσεων;
