του Δημήτρη Μαρέδη
Η περίπτωση του Πάνου Ρούτσι δεν είναι απλώς μια συγκινητική ανθρώπινη ιστορία. Είναι ένα βαθύ πολιτικό και κοινωνικό γεγονός. Είναι μια κραυγή μέσα στη σιωπή των θεσμών. Ένας πατέρας αναγκάστηκε να κάνει 22 ημέρες απεργία πείνας, να θέσει σε κίνδυνο τη ζωή του, για να ακουστεί το αυτονόητο: ότι η Δικαιοσύνη οφείλει να ερευνήσει πλήρως και διαφανώς τις αιτίες που οδήγησαν στο θάνατο του παιδιού του στα Τέμπη.
Αυτή η υπόθεση δεν αποκαλύπτει μόνο την οδύνη ενός ανθρώπου· αποκαλύπτει την αθλιότητα των θεσμών σε μια χώρα που αυτοαποκαλείται ευρωπαϊκή δημοκρατία, αλλά λειτουργεί συχνά με όρους βαλκανικής μπανανίας. Οι θεσμοί που θα έπρεπε να προστατεύουν τον πολίτη, έχουν μετατραπεί σε μηχανισμούς αυτοπροστασίας της εξουσίας.
Η Δικαιοσύνη, θεωρητικά ανεξάρτητη, στην πράξη αποδεικνύεται κατώτερη των περιστάσεων. Δεν είναι η πρώτη φορά που η ελληνική δικαστική εξουσία δείχνει αδράνεια, δισταγμό ή και πολιτική εξάρτηση. Χρειάστηκε να πεινάσει ένας πατέρας για να «θυμηθεί» το κράτος ότι υπάρχουν εκκρεμότητες, παραλείψεις, αδιερεύνητα ερωτήματα. Ποιος λογοδοτεί για αυτή τη θεσμική ντροπή;
Η Δικαιοσύνη που καθυστερεί, που διστάζει, που φοβάται να αγγίξει την πολιτική ευθύνη, παύει να είναι Δικαιοσύνη. Μετατρέπεται σε τυπικό μηχανισμό συντήρησης της ατιμωρησίας. Και όταν η ατιμωρησία γίνεται κανόνας, τότε το Σύνταγμα δεν είναι παρά ένα διακοσμητικό χαρτί.
Σε ένα σύγχρονο κράτος δικαίου, μια τέτοια απεργία πείνας θα έπρεπε να προκαλέσει άμεση πολιτική κινητοποίηση, κοινοβουλευτική συζήτηση, εισαγγελική έρευνα. Στην Ελλάδα, όμως, η κυβέρνηση επιλέγει τη σιωπή. Κοιτάζει αλλού, μέχρι να περάσει η μπόρα της δημοσιότητας. Γιατί; Επειδή ο έλεγχος των θεσμών από την εκτελεστική εξουσία είναι πλέον πλήρης – θεσμικά, επικοινωνιακά και ψυχολογικά.
Και η κοινωνία; Παρακολουθεί κουρασμένη, αποστασιοποιημένη, σαν να πρόκειται για ένα ακόμη επεισόδιο στο ατελείωτο σίριαλ της εθνικής παραίτησης. Όμως κάθε φορά που ένας πολίτης φτάνει να λιμοκτονεί για να ακουστεί, όλοι μας χάνουμε ένα κομμάτι της Δημοκρατίας.
Η περίπτωση Ρούτσι είναι σύμπτωμα ενός βαθύτερου συστημικού εκφυλισμού. Οι θεσμοί –Δικαιοσύνη, Βουλή, ανεξάρτητες αρχές, ΜΜΕ– έχουν απολέσει την αυτοτέλειά τους και λειτουργούν πια ως υποσυστήματα μιας εξουσίας που φοβάται την αλήθεια.
Αυτή η χώρα δεν απέχει απλώς από τις ευρωπαϊκές δημοκρατίες. Απέχει χιλιόμετρα φωτός. Γιατί εκεί, η απεργία πείνας ενός πολίτη θα ήταν εθνικό γεγονός. Εδώ, είναι μια είδηση στα ψιλά, ώσπου τα social media αναγκάζουν τους θεσμούς να κινηθούν από ντροπή, όχι από καθήκον.
Η τραγωδία των Τεμπών δεν είναι μόνο ένα σιδηροδρομικό δυστύχημα· είναι το δυστύχημα ενός ολόκληρου κράτους που εκτροχιάστηκε από τις αρχές της Δικαιοσύνης, της διαφάνειας και της λογοδοσίας. Ο Πάνος Ρούτσι έκανε αυτό που θα έπρεπε να κάνει το κράτος: πάλεψε για την αλήθεια.
Και όσο χρειάζεται να πεινά ένας πατέρας για να κινηθούν οι θεσμοί, τόσο θα πεινά και η Δημοκρατία μας για αξιοπρέπεια.
