Γράφει ο Γιώργος Δεληκώστας — Mentor / L&B Coach
Η αίθουσα άδειασε αργά. Πρώτα έφυγαν οι πιο βιαστικοί, μετά εκείνοι που έμειναν λίγο ακόμη στην πόρτα, σαν να μην ήθελαν να είναι οι πρώτοι που θα πουν το τελευταίο «τα λέμε». Κάποιος μάζευε χαρτιά από ένα τραπέζι. Ένα ποτήρι με μισό νερό είχε μείνει ξεχασμένο σε μια γωνία. Οι τελευταίες χειραψίες κράτησαν λίγο παραπάνω από το συνηθισμένο.
Και μετά ήρθε εκείνη η σιωπή.
Όχι κενή. Γεμάτη. Από όλα όσα ειπώθηκαν, από όσα δεν ειπώθηκαν, από τη μικρή αμηχανία που έχει κάθε τέλος όταν δεν θέλει να γίνει βιαστικό. Κάτι είχε ολοκληρωθεί. Κάτι άλλο, χωρίς ακόμη να φαίνεται καθαρά, είχε αρχίσει να χωρά κάπου μπροστά.
Ο Θόδωρος, πενήντα τριών χρονών, έχει μια συνήθεια εδώ και δέκα χρόνια. Κάθε τέλος Μαΐου, πριν μπει το καλοκαίρι για τα καλά, κάθεται στο ίδιο τραπέζι της κουζίνας, ανοίγει έναν παλιό φάκελο και γράφει τρεις προτάσεις. Όχι μεγάλες αναλύσεις. Όχι σελίδες. Τρεις προτάσεις μόνο: τι έμαθα, τι αφήνω, τι παίρνω.
Στην αρχή το έκανε σχεδόν τυπικά. Του φαινόταν λίγο αμήχανο, σαν να έγραφε σημείωμα σε κάποιον που δεν ήξερε αν θα το διαβάσει ποτέ. Με τα χρόνια, όμως, ο φάκελος γέμισε. Δέκα μικρές σελίδες, με ημερομηνίες πάνω δεξιά και γράμματα που αλλάζουν λίγο από χρονιά σε χρονιά. Κάποιες προτάσεις είναι κοφτές. Άλλες πιο τρυφερές. Άλλες τον κάνουν να χαμογελάει, γιατί θυμάται πόσο σίγουρος ένιωθε τότε για πράγματα που αργότερα άλλαξαν.
«Αυτός που έγραψε στα σαράντα τρία δεν ήξερε ακόμη αυτό που ξέρω τώρα», λέει. «Αλλά ήταν ήδη στον δρόμο. Και αυτό με κάνει να τον σέβομαι λίγο περισσότερο.»
Η Αλεξάνδρα, τριάντα έξι χρονών, έχει μια παρέα επτά φίλων που κάθε φορά που κλείνει η χρονιά τους κάνουν κάτι δικό τους. Δεν είναι ταξίδι απαραίτητα. Μπορεί να είναι ένα σπίτι έξω από την πόλη, ένα τραπέζι σε μια αυλή, μια βραδιά σε μια βεράντα με φώτα χαμηλά και πιάτα που αργούν να μαζευτούν.
Κάποια στιγμή, σχεδόν πάντα χωρίς να το ανακοινώσουν επίσημα, η κουβέντα αλλάζει. Ο καθένας λέει ένα πράγμα από τη χρονιά που τον σημάδεψε. Ένα πράγμα που αφήνει. Και ένα πράγμα που παίρνει. Δεν το κάνουν με σοβαροφάνεια. Υπάρχουν γέλια, πειράγματα, κάποιος που δυσκολεύεται να ξεκινήσει, κάποιος άλλος που λέει «περιμένετε, δεν το έχω βρει ακόμη». Κι όμως, για μία ώρα, η παρέα ακούει αλλιώς.
Η Αλεξάνδρα λέει ότι αυτή η ώρα είναι που τους κρατά περισσότερο από όσο νομίζουν. Όχι γιατί λύνει τα πάντα. Αλλά γιατί για λίγο ο καθένας εμφανίζεται όπως είναι, όχι όπως φαίνεται μέσα στην καθημερινότητα. «Μετά από αυτή τη βραδιά», λέει, «νιώθω πάντα ότι μπαίνω στο επόμενο κομμάτι λίγο πιο καθαρά.»
Ο Γιάννης διδάσκει ιστορία σε γυμνάσιο εδώ και δεκαπέντε χρόνια. Στο τελευταίο μάθημα της χρονιάς δεν κάνει επανάληψη. Δεν προσπαθεί να προλάβει άλλη ύλη. Κλείνει το βιβλίο, κάθεται στην άκρη της έδρας και λέει στους μαθητές του ένα πράγμα που έμαθε εκείνος από αυτούς.
Το έμαθε, όπως λέει, από έναν παλιό καθηγητή του. Την πρώτη φορά που το έκανε, ένιωσε περίεργα. Οι μαθητές ήταν ανήσυχοι, με το καλοκαίρι ήδη στο μυαλό τους, και εκείνος δεν ήξερε αν θα τον ακούσουν. Αλλά τον άκουσαν. Ίσως γιατί δεν τους μιλούσε από πάνω. Τους μιλούσε σαν άνθρωπος που είχε περάσει κι εκείνος από τη χρονιά μαζί τους.
Μια χρονιά είπε σε ένα κορίτσι ότι μια ερώτησή της τον Φεβρουάριο τον ανάγκασε να ξαναδεί κάτι που νόμιζε πως ήξερε καλά. Η μαθήτρια ήταν δεκαπέντε χρονών. Δεν είπε πολλά εκείνη την ώρα. Έσκυψε το κεφάλι, χαμογέλασε λίγο και μετά κοίταξε έξω από το παράθυρο. Χρόνια αργότερα τον βρήκε και του είπε ότι εκείνη η φράση την ακολούθησε.
«Όταν τους δείχνεις ότι κι εσύ έμαθες κάτι από αυτούς», λέει ο Γιάννης, «η χρονιά δεν τελειώνει σαν μάθημα. Τελειώνει σαν σχέση.»
Κάπως έτσι κλείνουν μερικές φορές οι κύκλοι που άξιζαν. Όχι με μεγάλες δηλώσεις. Με μια αίθουσα που αδειάζει αργά. Με τρεις προτάσεις σε έναν φάκελο. Με φίλους γύρω από ένα τραπέζι. Με έναν δάσκαλο που λέει στους μαθητές του ότι κι εκείνοι τον άλλαξαν λίγο.
Δεν χρειάζεται πάντα να είμαστε έτοιμοι για το επόμενο. Μερικές φορές αρκεί να έχουμε σταθεί με σεβασμό μπροστά σε αυτό που τελειώνει.
Και σήμερα, κλείνοντας αυτή τη σεζόν, ίσως αυτό να είναι αρκετό. Να κοιτάξουμε πίσω χωρίς βιασύνη, να αναγνωρίσουμε όσα άξιζαν, να αφήσουμε όσα έκαναν τον δρόμο πιο βαρύ, και να κρατήσουμε εκείνα που μπορούν να έρθουν μαζί μας στο επόμενο βήμα.
Καλό καλοκαίρι.
Θα είμαστε εδώ.
«Ένας κύκλος που κλείνει με συνείδηση δεν τελειώνει — γίνεται η αρχή του επόμενου.»
