Το Συμβούλιο της Επικρατείας άνοιξε εκ νέου την Τετάρτη (3/6) το ζήτημα της λειτουργίας ακινήτων βραχυχρόνιας μίσθωσης (Airbnb) στην ιστορική περιοχή της Πλάκας.
Το θέμα συζητήθηκε στα ανώτατο δικαστήριο της χώρας ύστερα από 11 αιτήσεις της Ελληνικής Εταιρείας Περιβάλλοντος και Πολιτισμού (ΕΛΛΕΤ), με τις οποίες ζητείται η ακύρωση της άρνησης του Δήμου Αθηναίων να προχωρήσει στη σφράγιση ακινήτων που λειτουργούν ως τουριστικά καταλύματα μέσω βραχυχρόνιων μισθώσεων, παρά το γεγονός ότι, σύμφωνα με το Σωματείο, έχουν αλλάξει παράνομα χρήση από κατοικίες σε τουριστικές επιχειρήσεις. Η απόφαση, σύμφωνα με ειδικούς του κλάδου, θα μπορούσε να αποδειχτεί ένα ορόσημο για το μέλλον των τουριστικών καταλυμάτων στο κέντρο της Αθήνας.
Το πρόβλημα έγκειται στο γεγονός ότι σε περιοχές όπως η Πλάκα, στις οποίες η πολιτεία έχει λάβει ειδικά μέτρα για την προστασία της κατοικίας και την αποτροπή της τουριστικοποίησης, οι βραχυχρόνιες μισθώσεις δεν θα πρέπει να αντιμετωπίζει με διαφορετικό τρόπο από αυτόν που αντιμετωπίζονται τα ξενοδοχεία. Διαφορετικά δημιουργείται μια παράλληλη και «σκιώδης» τουριστική αγορά καταλυμάτων που καταστρέφει την εμβληματική περιοχή της πρωτεύουσας και λειτουργεί σε βάρος του ανταγωνισμού, καταστρατηγώντας τους περιορισμούς που έχουν θεσπιστεί.
Το χρονικό της υπόθεσης για τα «σκιώδη ξενοδοχεία»
Η υπόθεση ξεκίνησε το 2023. Όπως αναφέρει σε δημοσίευμά της η Καθημερινή, μέλη της ΕΛΛΕΤ, που κατοικούν στην Πλάκα, διαπίστωσαν ότι το ένα πίσω από το άλλο τα σπίτια της περιοχής μετατρέπονταν σε καταλύματα βραχυχρόνιας μίσθωσης.
Έτσι, λοιπόν, επέλεξε 16 χαρακτηριστικές περιπτώσεις και ζήτησε από την υπηρεσία δόμησης του Δήμου Αθηναίων τη σφράγισή τους. Στην σχετική αίτηση η ΕΛΛΕΤ επισήμανε ότι μέσω της αλλαγής της χρήσης των ακινήτων παραβιάζεται το προστατευτικό καθεστώς που ισχύει για την περιοχή της Πλάκας και απαγορεύει από το 1993 τη δημιουργία νέων ξενοδοχείων.
Στο αίτημα της ΕΛΛΕΤ η υπηρεσία δόμησης του Δήμου Αθηναίων απάντησε αρνητικά, καθώς «δεν ορίζεται στην πολεοδομική/τουριστική νομοθεσία ότι οι κατοικίες που μισθώνονται βραχυχρόνια μέσω ψηφιακής πλατφόρμας αποτελούν τουριστικά καταλύματα». Ακολούθως η ΕΛΛΕΤ προσέφυγε στο ΣτΕ ζητώντας την ακύρωση της πράξης αυτής.
Το 2025 το Ε΄ Τμήμα του ΣτΕ εξέδωσε την πρώτη σειρά αποφάσεων για τις προσφυγές της ΕΛΛΕΤ (1886/25, 1907/25) με το ανώτατο δικαστήριο να καταλήγει ότι η χρήση των βραχυχρόνιων μισθώσεων μπορεί να θεωρηθεί τουριστική μόνο όταν στο ακίνητο προσφέρονται παροχές αντίστοιχες με αυτές των ξενοδοχείων.
Το κατά πόσον ένα ακίνητο που μισθώνεται βραχυχρόνια λειτουργεί ως άτυπο ξενοδοχείο ή όχι, σημειώνεται στην απόφαση, οφείλει να το διαπιστώνει η εκάστοτε υπηρεσία δόμησης έπειτα από έλεγχο. Σύμφωνα πάντα με την Καθημερινή, το ΣτΕ – παρά την αρχική κρίση του – δεν έκλεισε το θέμα και ζήτησε να τοποθετηθεί το υπουργείο Τουρισμού και ο Δήμος Αθηναίων να καταθέσει τις απόψεις του, ώστε η υπόθεση να επανεκδικαστεί.
Η παρέμβαση του Υπ. Τουρισμού για τα «σκιώδη ξενοδοχεία»
Την Τετάρτη (3/6) το υπουργείο Τουρισμού κατέθεσε στο ανώτατο δικαστήριο τις θέσεις του. Αυτές συνοψίζονται στα εξής:
► Βάσει της τρέχουσας νομοθεσίας, τα τουριστικά καταλύματα και τα καταλύματα που μισθώνονται βραχυχρόνια είναι «καθεστώτα νομικώς και λειτουργικώς διακριτά και δεν δύνανται να θεωρηθούν όμοια». Δηλαδή τα Airbnb, ακόμη κι αν λειτουργούν ως ξενοδοχεία, εκ του νόμου θεωρούνται αντίστοιχα της κατοικίας.
► Από το 2016 η νομοθεσία διαχωρίζει τις περιπτώσεις των κτιρίων που μισθώνονται ολόκληρα, θεωρώντας ότι εάν συμβαίνει αυτό τότε θα πρέπει να θεωρούνται τουριστικές επιχειρήσεις, με τις αντίστοιχες υποχρεώσεις.
► Η περιοχή της Πλάκας είναι μια διαφορετική περίπτωση, λόγω «του ιδιαίτερου χαρακτήρα της και της ανάγκης διαφύλαξης του πολιτιστικού της αποθέματος και της ποιότητας διαβίωσης των κατοίκων». Σε αυτό το πλαίσιο η ερμηνεία του νόμου «οφείλει να κινείται προς την κατεύθυνση της αυξημένης προληπτικής προστασίας, καταλαμβάνοντας και δραστηριότητες βραχυχρόνιας μίσθωσης που, ανεξαρτήτως του νομικού τους χαρακτηρισμού, δύνανται να επιφέρουν όχληση και λειτουργικές επιβαρύνσεις στον αστικό ιστό».
► Επίσης η Πλάκα υπάγεται σε καθεστώς αυξημένης προστασίας γεγονός που σημαίνει πως «η αντιμετώπιση των βραχυχρόνιων μισθώσεων δεν δύναται να αποσυνδέεται από τις επιταγές διατήρησης του οικιστικού χαρακτήρα και περιορισμού οχλουσών χρήσεων».
Συμπερασματικά, το υπουργείο Τουρισμού ανέφερε πως «η ανάπτυξη βραχυχρόνιας μίσθωσης δεν θα πρέπει να οδηγεί σε καταστρατήγηση των ειδικών περιορισμών που έχουν τεθεί για την περιοχή (σ.σ. της Πλάκας) ούτε να λειτουργεί ως έμμεσο υποκατάστατο απαγορευμένων τουριστικών χρήσεων». Δηλαδή το υπουργείο εξέφρασε ευθέως την πεποίθηση ότι η πολιτεία δεν μπορεί να επιτρέπει την παράκαμψη του διατάγματος της Πλάκας από τα «σκιώδη ξενοδοχεία».
Ο Δήμος Αθηναίων στους ελέγχους έψαχνε για… ρεσεψιόν
Ένα ακόμη επίμαχο σημείο της υπόθεσης, που θέτει σοβαρά ερωτήματα για τις θέσεις που εξέφρασε ο Δήμος Αθηναίων, είναι το γεγονός ότι κατά τους ελέγχους στις 11 περιπτώσεις που κατήγγειλε η ΕΛΛΕΤ οι αρμόδιοι έψαχναν να βρουν ρεσεψιόν για να διαπιστώσουν εάν τα κτίρια που είχαν μισθωθεί ολόκληρα για Airbnb λειτουργούσαν ως ξενοδοχεία.
Η συγκεκριμένη προσέγγιση προκάλεσε αντιδράσεις, καθώς όσοι γνωρίζουν τη λειτουργία των Airbnb ξέρουν πως ρεσεψιόν προφανώς δεν υφίσταται. Ωστόσο – ακόμη και έτσι – σε μια από τις περιπτώσεις εντοπίστηκε χώρος υποδοχής των τουριστών. Κατά τους ελεγκτές του Δήμου μόνο αυτό «συνιστά χαρακτηριστικό οργανωμένης λειτουργίας παροχής υπηρεσιών διαμονής».
«Ο δήμος έψαχνε για ρεσεψιόν ή χώρο παρασκευής πρωινού. Μόνο τότε λογίζεται ένας χώρος για τουριστική χρήση; Δηλαδή, αν τα σπίτια νοικιάζονται με την ημέρα και με βάση τα κρεβάτια τους, αυτό δεν είναι τουριστική χρήση;», τόνισε στην Καθημερινή ο Δημήτρης Μέλισσας, δικηγόρος της ΕΛΛΕΤ στην υπόθεση.
«Ο δήμος απαντά ότι αυτά είναι τα όρια της νομοθεσίας και δεν μπορεί να κάνει κάτι διαφορετικό. Από την άλλη πλευρά έχουμε το υπουργείο Τουρισμού να υποστηρίζει ξεκάθαρα ότι οι βραχυχρόνιες μισθώσεις λειτουργούν ως έμμεση παράκαμψη των απαγορεύσεων για ξενοδοχεία στην Πλάκα. Και το υπουργείο Περιβάλλοντος να εξομοιώνει τη βραχυχρόνια μίσθωση με τα ενοικιαζόμενα δωμάτια», ανέφερε ο κ. Μέλισσας και πρόσθεσε:
«Αν συνεχιστεί αυτή η κατάσταση, τότε απλώς θα φύγουν όλοι οι κάτοικοι της Πλάκας και η περιοχή θα μετατραπεί σε ένα απέραντο τουριστικό προϊόν. Κάτι που θα ζημιώσει τελικά και τον τουρισμό, αφού οι τουρίστες θα επισκέπτονται μια περιοχή για να δουν μόνο τουρίστες. Η δίκη αυτή είναι σημαντική όχι μόνο για την τήρηση του σχεδιασμού στην Πλάκα και την ουσιαστική προστασία της περιοχής, αλλά και για την προστασία του πυρήνα της κατοικίας».
Αγανακτισμένοι οι κάτοικοι – «Γυρίζουμε στο ‘70»
«Το ότι κτίρια ολόκληρα μετατρέπονται σε Αirbnb και νοικιάζονται σαν ξενοδοχεία, μόνο το Συμβούλιο της Επικρατείας δεν το βλέπει. Και έτσι ανοίγει τον δρόμο για να γίνουν ακόμη περισσότερα. Τώρα έρχονται funds και αγοράζουν ολόκληρα οικοδομικά τετράγωνα, στην οδό Λυσίου, στην οδό Κυρήστου. Να δούμε πού θα οδηγήσει όλο αυτό», δήλωσε στην Καθημερινή η Νόνη Στεργιώτη που κατοικεί τα τελευταία 40 χρόνια στην Πλάκα.
Έχοντας δει πολλές μεταλλαγές της περιοχής, υποστηρίζει ότι η παρούσα φάση είναι η πιο δύσκολη από τη δεκαετία του ’70 (οπότε και θεσπίστηκε το πρώτο προστατευτικό διάταγμα για την Πλάκα). «Τα Αirbnb είναι όντως η καταστροφή της Πλάκας. Καταλαβαίνω ότι για πολλούς ανθρώπους είναι ένα εισόδημα, αλλά μοιραία μας οδηγούν έναν έναν στη μετακόμιση. Η καθημερινότητα έχει πια γίνει τραγική», επισημαίνει.
Ανάλογη είναι και η εικόνα που μεταφέρει ο κ. Γιώργος Ζαφειρίου, κάτοικος Πλάκας τα τελευταία 35 χρόνια. «Τα Αirbnb συνέβαλαν στην αλλοίωση της ανθρωπογεωγραφίας της περιοχής. Οι μόνιμοι σταδιακά φεύγουν και τα καταστήματα της γειτονιάς αντικαθίστανται με καφέ και εστιατόρια. Ο τελευταίος χασάπης στην Τριπόδων έφυγε λόγω αύξησης ενοικίου και στη θέση του κρεοπωλείου άνοιξε ακόμη μία καφετέρια», αναφέρει και προσθέτει:
«Η περιοχή μας μετατρέπεται και πάλι σε ένα τουριστικό σκηνικό, όπως το ’70, χάνει την αυθεντικότητά της. Επιπλέον, δεν αντέχουν οι υποδομές: σκάνε οι αποχετεύσεις, οι κάδοι δεν προλαβαίνουν να αδειάσουν, οι δρόμοι είναι γεμάτοι με μαύρα βαν και ταξί. Εκτός από την οχλαγωγία, πολλές ταράτσες μετατρέπονται σε μπαράκια, παρότι απαγορεύεται ρητώς. Οι κάτοικοι φοβούνται να κάνουν καταγγελίες, δεν ξέρουν τι συνέπειες θα έχει για τους ίδιους».
Ο Ανδρέας Μελάς, που μίλησε επίσης στην Καθημερινή, είναι νέος κάτοικος, καθώς ήρθε με την οικογένειά του στην περιοχή μόλις πριν από τέσσερα χρόνια. «Η Πλάκα έχει πολλά πλεονεκτήματα […] Η βασική δυσκολία είναι ο υπερτουρισμός. Υπάρχουν κάτοικοι που υποφέρουν γιατί τα καταστήματα δίπλα τους βάζουν δυνατά τη μουσική. Το κυκλοφοριακό είναι ανυπόφορο. Την προηγούμενη εβδομάδα, από την είσοδο της Πλάκας απέναντι από τους Στύλους του Ολυμπίου Διός μέχρι το σπίτι μου έκανα 45 λεπτά με το αυτοκίνητο, μια απόσταση 5 λεπτών με τα πόδια».
«Με εκνευρίζει που το ένα σπίτι μετά το άλλο μετατρέπεται σε Αirbnb, γίνεται όλη η περιοχή ένα ξενοδοχείο. Επιπλέον χάνεται και η “επωνυμία” – μια φίλη έψαχνε τον ιδιοκτήτη ενός καταλύματος για να μιλήσει μαζί του, επειδή της δημιουργούσαν πρόβλημα, και δεν μπορούσε να βγάλει άκρη: το κτίριο είχε αγοραστεί από μια εταιρεία που ανήκε σε offshore, που ανήκε σε άλλη offshore. Αυτή είναι η νέα πραγματικότητα της Πλάκας».
Πηγή: ieidiseis.gr
