Σημαντικές αλλαγές στο καθεστώς ποινικής ευθύνης των αιρετών και των υπηρεσιακών παραγόντων που διαχειρίζονται ζητήματα αδέσποτων ζώων φέρνει ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης, ο οποίος δημοσιεύθηκε στο ΦΕΚ Α’ 103/29 Ιουνίου 2026 (Ν. 5314/2026). Η νέα διάταξη, που αποτέλεσε αντικείμενο έντονων συζητήσεων κατά τη δημόσια διαβούλευση, θεσπίζει ειδική προστασία για δημάρχους, αντιδημάρχους, δημοτικούς υπαλλήλους και άλλα πρόσωπα που έχουν αρμοδιότητες στη διαχείριση των αδέσποτων ζώων.
Συγκεκριμένα, το σχετικό άρθρο προβλέπει ότι τα αρμόδια πρόσωπα δεν διώκονται ποινικά για αδικήματα που τελούνται διά παραλείψεως κατά την άσκηση των καθηκόντων τους, όταν αυτά σχετίζονται με περιστατικά πρόκλησης σωματικής βλάβης ή φθοράς ξένης περιουσίας από αδέσποτα ζώα συντροφιάς. Η ρύθμιση αφορά τον δήμαρχο, τα πρόσωπα που ορίζονται από τη νομοθεσία για τη διαχείριση των αδέσποτων, το προσωπικό των δήμων, τα μέλη των πενταμελών επιτροπών παρακολούθησης του προγράμματος διαχείρισης αδέσποτων, καθώς και τα μέλη φιλοζωικών οργανώσεων που συμμετέχουν στις σχετικές διαδικασίες.
Τι σημαίνει στην πράξη
Η διάταξη δεν παρέχει γενική ασυλία στους αιρετούς της αυτοδιοίκησης ούτε καταργεί κάθε μορφή ευθύνης. Αντίθετα, περιορίζεται αποκλειστικά στις περιπτώσεις όπου αποδίδονται ποινικές ευθύνες για παραλείψεις κατά την άσκηση των καθηκόντων τους, όταν από αδέσποτα ζώα προκαλείται τραυματισμός πολίτη ή ζημιά σε περιουσία.
Με άλλα λόγια, ένας αντιδήμαρχος ή δήμαρχος που είναι αρμόδιος για τα αδέσποτα δεν θα μπορεί να διωχθεί ποινικά επειδή, λόγω αδυναμίας ή παράλειψης της υπηρεσίας, δεν απομακρύνθηκε εγκαίρως ένα αδέσποτο το οποίο στη συνέχεια προκάλεσε τραυματισμό ή υλικές ζημιές. Η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι η ρύθμιση αποσκοπεί στην προστασία των αιρετών και των υπαλλήλων από ποινικές διώξεις για περιστατικά που συχνά οφείλονται σε αντικειμενικές ελλείψεις προσωπικού, χρηματοδότησης ή υποδομών.
Αντιδράσεις από φιλοζωικές οργανώσεις
Η συγκεκριμένη πρόβλεψη προκάλεσε έντονες αντιδράσεις ήδη από το στάδιο της διαβούλευσης. Φιλοζωικές οργανώσεις υποστήριξαν ότι η διάταξη δημιουργεί ένα καθεστώς ατιμωρησίας για περιπτώσεις αδράνειας των δημοτικών αρχών στη διαχείριση των αδέσποτων, εκφράζοντας φόβους ότι θα δυσχεράνει την αναζήτηση ευθυνών όταν παρατηρούνται σοβαρές παραλείψεις.
Η διευκρίνιση της κυβέρνησης
Μετά τις αντιδράσεις, το Υπουργείο Εσωτερικών προχώρησε σε αναδιατύπωση της διάταξης πριν από την ψήφισή της, περιορίζοντας το πεδίο εφαρμογής της μόνο στις περιπτώσεις πρόκλησης σωματικής βλάβης ή υλικών ζημιών από αδέσποτα ζώα.
Έτσι, η διάταξη δεν καλύπτει ενδεχόμενες ποινικές ευθύνες που σχετίζονται με κακοποίηση ζώων, παραβιάσεις της νομοθεσίας περί ευζωίας ή άλλες αξιόποινες πράξεις, για τις οποίες εξακολουθούν να εφαρμόζονται οι γενικές διατάξεις της ποινικής νομοθεσίας.
Το ζητούμενο
Η νέα ρύθμιση αναμένεται να αποτελέσει αντικείμενο νομικής ερμηνείας και πιθανότατα δικαστικών κρίσεων το επόμενο διάστημα, καθώς επιχειρεί να ισορροπήσει ανάμεσα στην προστασία των αιρετών από ποινικές ευθύνες για παραλείψεις που συνδέονται με αντικειμενικές δυσκολίες των δήμων και στη διασφάλιση της λογοδοσίας των δημοτικών αρχών για τη διαχείριση των αδέσποτων ζώων. Ήδη, πάντως, η συζήτηση γύρω από τα όρια της ευθύνης των δήμων και την αποτελεσματικότητα του ισχύοντος πλαισίου παραμένει ανοικτή.
