Η καθημερινή ταλαιπωρία χιλιάδων οδηγών στους δρόμους του Λεκανοπεδίου έχει φέρει το κυκλοφοριακό ζήτημα της πρωτεύουσας σε οριακό, σχεδόν ανεξέλεγκτο σημείο. Σε μια εφ’ όλης της ύλης συνέντευξη στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, ο διακεκριμένος συγκοινωνιολόγος, ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Πατρών και πρώην σύμβουλος της Περιφέρειας Αττικής, Ευάγγελος Ματσούκης, καταθέτει μια σειρά από στοχευμένες και ρεαλιστικές προτάσεις για την άμεση ανακούφιση του οδικού δικτύου και των συγκοινωνιών.
Μέσα από την επιστημονική του οπτική, ο κ. Ματσούκης ιεραρχεί τις προτεραιότητες για την Αθήνα, εστιάζοντας στη «μεγάλη πληγή» του Κηφισού, στις ελλείψεις των Μέσων Μαζικής Μεταφοράς, στην πορεία των μεγάλων οδικών έργων, αλλά και σε ένα πρωτότυπο όραμα για τη δυτική πλευρά της πόλης.
Η μεταμόρφωση του Κηφισού και ο άξονας Ελευσίνα-Οινόφυτα
Στην κορυφή της ατζέντας για την κυκλοφοριακή αποσυμφόρηση βρίσκεται η λεωφόρος Κηφισού. Ο καθηγητής προτείνει την άμεση αναβάθμιση του αυτοκινητόδρομου Ελευσίνα-Οινόφυτα. Πρόκειται για έναν υφιστάμενο δρόμο 51 χιλιομέτρων, ο οποίος με μικρές κατασκευαστικές παρεμβάσεις μπορεί να μετατραπεί σε αυτοκινητόδρομο δύο συν δύο λωρίδων. Η κίνηση αυτή αναμένεται να εκτρέψει τα βαρέα οχήματα, τα οποία σήμερα αποτελούν το 22-25% της κυκλοφορίας στον Κηφισό, προσφέροντας τεράστια ανάσα στα ΙΧ και διευκολύνοντας ταυτόχρονα τις εμπορευματικές ροές προς τη Βόρεια Ελλάδα.
Παράλληλα, ο κ. Ματσούκης θεωρεί επιβεβλημένο να αποκτήσει ο Κηφισός χαρακτηριστικά Αττικής Οδού. Αυτό σημαίνει τη σταθερή διαμόρφωση τεσσάρων λωρίδων σε όλο του το μήκος, καταργώντας τις επικίνδυνες εναλλαγές από τρεις σε τέσσερις λωρίδες που προκαλούν ατυχήματα και καθυστερήσεις. Ο ίδιος απορρίπτει τις χρονοβόρες προτάσεις για διώροφους δρόμους (flyover), δίνοντας έμφαση στις άμεσες και βραχυπρόθεσμες παρεμβάσεις.
Αναλύοντας το ζήτημα των αστικών συγκοινωνιών, ο συγκοινωνιολόγος ξεκαθαρίζει πως το βασικό πρόβλημα για το επιβατικό κοινό δεν είναι το κόστος του εισιτηρίου, αλλά οι τεράστιες καθυστερήσεις και τα αραιά δρομολόγια. Ακόμη και μια ενδεχόμενη δωρεάν μετακίνηση δεν θα προσέλκυε τους οδηγούς, αν δεν λυθούν τα δομικά προβλήματα του συστήματος.
Οι λύσεις που προκρίνονται περιλαμβάνουν την αδιάκοπη ανανέωση του στόλου με νέα οχήματα, την πύκνωση των δρομολογίων σε μετρό και τραμ και τον πλήρη εκσυγχρονισμό της τηλεματικής. Το πιο κρίσιμο, ωστόσο, παραμένει η έλλειψη προσωπικού. Σύμφωνα με τον κ. Ματσούκη, το επάγγελμα του οδηγού είναι εξαιρετικά απαιτητικό και για να καλυφθούν οι κενές θέσεις απαιτείται ουσιαστική αύξηση των αποδοχών, ώστε να σταματήσουν τα φαινόμενα άμεσων παραιτήσεων των νεοπροσληφθέντων.
Η «Δυτική Αθηναϊκή Ριβιέρα» και η ανάδειξη της Ιεράς Οδού
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η πρόταση για τη δημιουργία της «Δυτικής Αθηναϊκής Ριβιέρας». Στόχος είναι η αναβάθμιση και η τουριστική αξιοποίηση της αρχαίας Ιεράς Οδού, του αρχαιότερου καταγεγραμμένου δρόμου στην Ευρώπη. Ο σχεδιασμός περιλαμβάνει τη βελτίωση των οδικών χαρακτηριστικών σε μια διαδρομή 25,8 χιλιομέτρων που θα συνδέει τον Κεραμεικό με την Ελευσίνα, αναδεικνύοντας σπουδαία ιστορικά μνημεία, όπως ο αρχαίος Βοτανικός Κήπος, το ιερό του Δαφνηφόρου Απόλλωνα και η ρωμαϊκή γέφυρα του Αδριανού, δίνοντας ταυτόχρονα τεράστια προστιθέμενη αξία στην ευρύτερη περιοχή της Δυτικής Αττικής.
Ακολουθεί αναλυτικά ολόκληρη η συνέντευξη του συγκοινωνιολόγου και ομότιμου καθηγητή, Ευάγγελου Ματσούκη:
Με αφορμή τη συζήτηση που έχει ανοίξει τελευταία για τα μέσα μαζικής μεταφοράς πιστεύετε ότι έτσι όπως είναι διαρθρωμένα αντιμετωπίζουν με επάρκεια το ζήτημα των μετακινήσεων στην πρωτεύουσα; Ποια είναι τα προβλήματα και ποιες οι ενδεδειγμένες λύσεις;
Τα μέσα μαζικής μεταφοράς ξαναμπήκαν πρόσφατα στη δημόσια συζήτηση λόγω των εξαγγελιών για δωρεάν μετακινήσεις των επιβατών. Πρόκειται για μία σημαντική αλλά όχι καινούργια πρόταση. Έχει εφαρμοστεί και στο παρελθόν για περιορισμένο χρονικό διάστημα, πιο συγκεκριμένα για τις πρωινές μετακινήσεις των εργαζομένων, δηλαδή στη ζώνη από νωρίς το πρωί μέχρι τις 09:30 π.μ. Άλλες εποχές ήταν όμως τότε, ενώ δεν υπήρχε π.χ. μετρό και τραμ. Σήμερα πρόσφατες έρευνες διαπιστώνουν ότι το κόστος του εισιτηρίου δεν αποτελεί το μεγαλύτερο πρόβλημα για τους επιβάτες: η μηνιαία κάρτα στοιχίζει 27 ευρώ και οι περισσότεροι είναι διατεθειμένοι να δώσουν αυτό το ποσόν για να μετακινηθούν. Το πρόβλημα βρίσκεται στα δρομολόγια που δεν είναι ούτε συχνά ούτε σταθερά . Με 30 λεπτά αναμονή στις στάσεις η δυσαρέσκεια και η οργή των επιβατών είναι μεγάλη.
Υπάρχουν φυσικά και άλλα προβλήματα σχετικά με τα λεωφορεία, π.χ. η κατάσταση αρκετών οχημάτων λόγω παλαιότητας θέματα έλλειψης ασφάλειας, δεν υπάρχουν στέγαστρα σε όλες τις στάσεις κ.λπ., αυτά όμως βαίνουν μειούμενα. Σύμφωνα με έρευνες που πραγματοποίησε ο ΟΑΣΑ τον τελευταίο χρόνο υπάρχει βελτίωση σε κάποιους δείκτες, ενώ τα μεγάλα προβλήματα παραμένουν και αφορούν εκτός από τις μεγάλες καθυστερήσεις στα δρομολόγια λεωφορείων/τρόλεϊ που προαναφέρθηκαν, στην έλλειψη συρμών στις ώρες αιχμής, στον υπερπληθυσμό και στη φθορά των υποδομών.
Με την κατάσταση λοιπόν που περιγράφηκε, τα ΜΜΜ σήμερα δεν είναι τόσο ελκυστικά, ώστε να παρακινηθούν κάποιοι από τους κατόχους ΙΧ να αφήσουν τα οχήματα τους και να μετακινηθούν σε αυτά για την καθημερινή διαδρομή από και προς τους χώρους εργασίας (commuters). Και αυτό δεν πρόκειται να αλλάξει δραματικά ούτε με μια δωρεάν μετακίνηση.
Τι πρέπει να γίνει και μάλιστα άμεσα για όλα αυτά; Ποιες είναι οι απαιτούμενες δράσεις;
Πρώτα από όλα χρειάζεται η συνεχής ενίσχυση του στόλου. Εντατική προσπάθεια για προμήθεια νέων οχημάτων (όπως τα πρόσφατα ηλεκτρικά) για την κάλυψη των κενών στις γραμμές κορμού αλλά και στις υπόλοιπες διαδρομές.
Και δεύτερον και κυριότερο η πρόσληψη προσωπικού. Οδηγοί υπολείπονται σε αριθμό, διαγωνισμοί γίνονται, κάποιοι προσλαμβάνονται και μετά από ένα μήνα παραιτούνται. Το επάγγελμα του οδηγού λεωφορείου είναι ιδιαίτερα απαιτητικό, εγκυμονεί πολλούς κινδύνους και οι σημερινές αποδοχές είναι χαμηλές. Συμπερασματικά, οι μισθοί των οδηγών πρέπει να αυξηθούν δραματικά, αν θέλουμε να βρεθεί λύση.
Τρίτον, πύκνωση δρομολογίων σε μετρό και τραμ: Μείωση του χρόνου αναμονής (headways), ιδιαίτερα κατά τις πρωινές ώρες αιχμής, για την αποσυμφόρηση των αποβαθρών. Υπονοείται εδώ ότι χρειάζονται συρμοί είτε νέοι είτε παλαιοί ανακαινισμένοι. Και εδώ αναμένονται περίπου 19 συρμοί που ανακαινίζονται επιτέλους ύστερα από χρόνια.
Τέταρτον, αναβάθμιση τηλεματικής: Εκσυγχρονισμός των συστημάτων πρόβλεψης αφίξεων στις στάσεις, ώστε να εκλείψουν τα φαινόμενα λανθασμένων ή μηδενικών πληροφοριών.
Ας έρθουμε τώρα όμως στα απαιτούμενα μεγάλα οδικά έργα στο Λεκανοπέδιο. Ο Κηφισός εξακολουθεί να αποτελεί τη μεγάλη «πληγή» του κυκλοφοριακού στην Αθήνα. Τι πιστεύετε ότι πρέπει να γίνει άμεσα για να ανακουφιστεί η κίνηση αλλά και πιο μακροπρόθεσμα να επιλυθεί οριστικά; Έχουν ακουστεί διάφορες ιδέες όπως και για διώροφο δρόμο. Εσείς έχετε ασχοληθεί χρόνια με τον Κηφισό…
Δεν θα κουραστώ να επαναλαμβάνω και να προτείνω αυτές που ονομάζω βραχυπρόθεσμες κατασκευαστικές λύσεις. Και επειδή «εν αρχή ην ο λόγος» που λένε και οι Γραφές, τονίζω ότι η πρώτη και σημαντική είναι η διάνοιξη του μεγάλου παρακαμπτήριου άξονα της Λ. Κηφισού, του αυτοκινητόδρομου Οινόφυτα-Ελευσίνα. Πρόκειται για έναν δρόμο 51 περίπου χλμ που και σήμερα υπάρχει, δεν απαιτούνται δηλαδή απαλλοτριώσεις. Ο δρόμος αυτός πρέπει να γίνει ένας αυτοκινητόδρομος δύο συν δύο λωρίδων με μεσαία διαχωριστική νησίδα. Απαιτούνται μόνο μικρά κατασκευαστικά έργα. Η κατασκευή του θα εκτρέψει τα βαρέα οχήματα που σήμερα μπαίνουν στον Κηφισό και υπολογίζονται στο 22-25% της συνολικής κυκλοφορίας. Η κίνηση των βαρέων αυτών φορτηγών θα αφαιρεθεί από τον Κηφισό, με άμεσο όφελος στη ροή των ΙΧ! Δηλαδή πολύ λιγότερη ταλαιπωρία για τους εκατοντάδες χιλιάδες οδηγούς που διασχίζουν καθημερινά τον Κηφισό.
Η κατασκευή του θα έχει ακόμα καθοριστική επίδραση και στις εμπορευματικές ροές. Τα φορτία που προέρχονται από το λιμάνι της Ελευσίνας θα μπορούν να κατευθύνονται πολύ ταχύτερα προς τη Βόρεια Ελλάδα, χωρίς να διέρχονται από το Λεκανοπέδιο, αποσυμφορώντας έτσι το Θριάσιο Πεδίο και τη Δυτική Αττική. Και αντίστροφα εννοείται.
Και δεύτερον κατά σειρά, η Λ. Κηφισού στο υπό συζήτηση τμήμα της δηλαδή από την παραλία μέχρι την συνάντησή της με την Αττική Οδό προτείνεται να αποκτήσει χαρακτήρα Αττικής Οδού, δηλαδή να αποκτήσει 4 λωρίδες σε όλο το μήκος της.
Σήμερα στη λεωφόρο Κηφισού έχουμε τρεις λωρίδες σε ορισμένα σημεία που μετατρέπονται κατόπιν σε τέσσερις και στη συνέχεια πάλι σε τρεις και ούτω καθεξής. Αυτές οι διαφοροποιήσεις δημιουργούν συνθήκες τροχαίων δυστυχημάτων, καθυστερήσεων και παρεμπόδισης της κυκλοφοριακής ροής. Μπορεί να υλοποιηθεί το έργο αυτό άμεσα; Ναι, με παρεμβάσεις σε ορισμένες θέσεις της Λεωφόρου Κηφισού.
Πρέπει και το έργο αυτό να «τρέξει» το συντομότερο δυνατό.
Δεν θα ήθελα να σχολιάσω τον διώροφο δρόμο (flyover) και άλλες προτάσεις που μας πάνε χρονικά μακριά, και εκφεύγουν του βραχυπρόθεσμου χαρακτήρα και του επείγοντος των μέτρων που κατά τη γνώμη μου απαιτούνται.
Υπάρχουν και οι άλλες σημαντικές οδικές παρεμβάσεις που αποτελούν κορυφαίες επιλογές για την καταπολέμηση του κυκλοφοριακού προβλήματος της Αττικής, δηλαδή η επέκταση της Λεωφόρου Κύμης, η Σήραγγα Ηλιούπολης, και ο τριπλός κόμβος Σκαραμαγκά. Πού βρισκόμαστε σήμερα με αυτές;
Η επέκταση της Λ. Κύμης αφορά στην κατασκευή ενός ημιυπογειοποιημένου τμήματος μήκους 3,8 χλμ. από τον κόμβο της Αττικής Οδού έως τον κόμβο Καλυφτάκη στην Εθνική Οδό. Το έργο αυτό είναι έργο πνοής για τα βόρεια προάστια. Όμως ενώ το 2024 είχε εξασφαλιστεί η χρηματοδότησή του από την ΕΕ και προκηρύχθηκε και υπήρξε οριστικός ανάδοχος, το έργο «πάγωσε» μετά από προσφυγή γειτονικού δήμου στο Συμβούλιο της Επικρατείας (ΣτΕ). Ο τελευταίος ζήτησε -και μάλλον δικαιολογημένα- αλλαγές στο τεχνικό αντικείμενο του έργου και εκτενέστερη υπογειοποίηση. Αναμένεται η απόφαση του ΣτΕ, όμως στο μεταξύ το όλο έργο απεντάχθηκε και πρέπει να αναζητηθούν εξαρχής πόροι χρηματοδότησής του.
Η Αστική Σήραγγα Ηλιούπολης είναι ένα οδικό έργο πνοής για τα νότια, βρίσκεται όμως στα σπάργανα. Το τούνελ θα ξεκινά από την περιοχή των στρατοπέδων Σακέτα στον Βύρωνα και θα καταλήγει στη Λεωφόρο Βουλιαγμένης, μέσω ανισόπεδου κόμβου. Δύο ανεξάρτητοι κλάδοι (ένας για κάθε κατεύθυνση) με τρεις λωρίδες κυκλοφορίας ανά ρεύμα. Η Σήραγγα αυτή θα έχει μήκος περίπου 3 χλμ και θα επιτρέπει τη μετακίνηση από τη Δυτική Περιφερειακή Υμηττού στη Λεωφόρο Βουλιαγμένης σε μόλις 10 λεπτά, παρακάμπτοντας την υπάρχουσα κίνηση. Παρά τη σημασία του, το έργο παραμένει μετέωρο. Αντιμετωπίζει καθυστερήσεις λόγω του υψηλού κόστους ενώ ελλείπουν οι απαιτούμενες τεχνικές/χρηματοδοτικές μελέτες.
Τα πράγματα είναι καλύτερα με τον τριπλό κόμβο Σκαραμαγκά, έργο που έχει ήδη δημοπρατηθεί και εκτιμούμε ότι θα μειώσει κατά 25% την κυκλοφοριακή συμφόρηση στην περιοχή. Πρόκειται για μία από τις παρεμβάσεις που βρίσκονται πράγματι σε τροχιά υλοποίησης. Θα χρειαστούν 3 χρόνια για την ολοκλήρωσή του, φθάνουμε δηλαδή στα 2029, καλώς εχόντων των πραγμάτων.
Ας πάμε τέλος στην περίφημη Ανατολική Αθηναϊκή Ριβιέρα, που αποτελεί μια σημαντική τουριστική διαδρομή και φθάνει μέχρι το Σούνιο. Το έργο αυτό προχωρεί. Εσείς είχατε προτείνει επιπρόσθετα και μια Δυτική Αθηναϊκή Ριβιέρα. Τι περιλαμβάνει η πρόταση αυτή, σαν οδικό έργο εννοείται;
Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η πλέον αδικημένη περιοχή του Λεκανοπεδίου είναι η Δυτική Αττική, στην οποία πάντως βρίσκεται το συντριπτικά μεγαλύτερο μέρος των μνημείων της αρχαίας Αθήνας. Η ανάπτυξή της μπορεί και πρέπει να γίνει μέσω της Ιεράς Οδού. Η Ιερά Οδός είναι ο αρχαιότερος καταγεγραμμένος δρόμος στην ευρωπαϊκή ήπειρο και υπό την έννοια αυτή ίσως ο σημαντικότερος δρόμος του Λεκανοπεδίου. Ο δρόμος αυτός και σήμερα, με παρεμφερή χάραξη όπως στο παρελθόν, συνδέει την Αθήνα (Κεραμεικός) με την Ελευσίνα (αρχαιολογικός χώρος).
Κατά μήκος της αρχαίας οδού υπήρχαν αγάλματα επιφανών ηρώων, νεκροταφεία, ναοί, χώροι αναψυχής για τους περιπατητές. Πάνω από την Ιερά Οδό περνούσε η πομπή των Ελευσινίων Μυστηρίων. Το συνολικό μήκος της σημερινής οδού είναι 25, 8 χλμ.
Η Περιφέρεια Αττικής πρότεινε το 2022: (i) τη βελτίωση των οδικών χαρακτηριστικών του δρόμου αυτού (ασφαλτόστρωση, πεζοδρόμια, έξυπνες διαβάσεις πεζών, φωτισμός κ.λπ.) και (ii) την ανάδειξη της ιστορικής σημασίας του δρόμου αυτού μέσω οδικών επισημάνσεων.
Με την ολοκλήρωση του έργου αυτού, τουριστικά λεωφορεία που θα ξεκινούν από τον Κεραμεικό θα διασχίζουν την -αναβαθμισμένη- Ιερά Οδό και οι τουρίστες θα ενημερώνονται μέσω teleque ή και με κατά τόπους στάσεις για τα όσα σημαντικά υπάρχουν πάνω στο δρόμο αυτό, που είναι:
Το αρχαίο νεκροταφείο του Κεραμεικού
Ο πρώτος Βοτανικός Κήπος στον κόσμο που ιδρύθηκε τον 4ο π.Χ. αιώνα από τον Θεόφραστο μαθητή του Αριστοτέλη
Η ιερή ελιά του Πλάτωνα στην Ιερά Οδό αρ.89
Το μνημείο της Πυθιονίκης πάνω στον λόφο του Προφήτη Ηλία στο Χαιδάρι
Το ιερό του Δαφνηφόρου Απόλλωνα (εκεί όπου η μονή Δαφνίου)
Ο υπαίθριος χώρος λατρείας της Αφροδίτης λίγο πιο κάτω
Η λίμνη Κουμουνδούρου που καλό είναι να πάρει το αρχικό της όνομα λίμνη Περσεφόνης, και η οποία αποτελεί τον σημαντικότερο υγροβιότοπο στην Αττική και αξίζει να αναπλαστεί.
Η Ρωμαϊκή Γέφυρα του Αδριανού στον Ελευσινιακό Κηφισό που διατηρείται σε άριστη κατάσταση
Και τέλος ο αρχαιολογικός χώρος της Ελευσίνας, τεράστιας σημασίας, ίσως ισότιμος με αυτόν της Ακρόπολης
Σημειώνεται ότι η Ιερά Οδός διέρχεται από τους έξι Δήμους: Αθηναίων, Αιγάλεω, Αγίας Βαρβάρας, Χαϊδαρίου, Ασπροπύργου και Ελευσίνας. Οι Δήμοι αυτοί με ομόφωνες αποφάσεις των δημοτικών συμβουλίων τους το 2022 είχαν εγκρίνει την εκτέλεση του έργου αναβάθμισης της Ιεράς Οδού από την Περιφέρεια Αττικής. Το έργο αυτό έκτοτε βρίσκεται σε εκκρεμότητα και αξίζει και πρέπει να προωθηθεί.
Πηγή: ieidiseis.gr
