Η Βοϊδοκοιλιά και η ευρύτερη Μεσσηνία βρέθηκαν εκ νέου στο επίκεντρο του διεθνούς ενδιαφέροντος λόγω των γυρισμάτων της «Οδύσσειας» του Κρίστοφερ Νόλαν. Η κινηματογραφική προβολή, που ήδη σημειώνει εντυπωσιακές επιδόσεις σε εισιτήρια, αναμένεται να προσελκύσει ακόμη περισσότερους επισκέπτες, προκαλώντας ανησυχίες σε μια περιοχή που ήδη αντιμετωπίζει σοβαρές πιέσεις περιβαλλοντικές πιέσεις λόγω αλλαγή κλίματος, αλλά της ραγδαίας τουριστικής ανάπτυξης που εξαντλεί τους φυσικούς πόρους.
Η αύξηση της θερμοκρασίας, οι άνυδροι χειμώνες και η υπεράντληση των υπόγειων υδάτων εντείνουν τη λειψυδρία. Παράλληλα, η λιμνοθάλασσα της Γιάλοβας, ένα προστατευόμενο οικοσύστημα με σπάνια είδη, απειλείται από την αυξημένη αλατότητα, τα λύματα, τις αγροτικές απορροές και την ανάπτυξη φυκιών.
Η επέκταση πολυτελών τουριστικών εγκαταστάσεων, γηπέδων γκολφ, πισινών και υποδομών έχει ενισχύσει την οικονομία και την απασχόληση, αλλά εγείρει ερωτήματα για τη βιωσιμότητα του συγκεκριμένου τουριστικού μοντέλου. Όπως σημειώνει ο Guardian σε οδοιπορικό του στην περιοχή, οι κάτοικοι δεν απορρίπτουν τον τουρισμό, ζητούν όμως ανάπτυξη που θα σέβεται το περιβάλλον και την τοπική ταυτότητα. Έναν τουρισμό ανθρώπινης κλίμακας, που θα αφήνει θετικό αποτύπωμα και όχι μόνιμες πληγές.
Ακολουθεί ολόκληρο το αφιέρωμα – οδοιπορικό του Guardian στην νοτιοδυτική Πελοπόννησο
«Ο κόλπος της Βοϊδοκοιλιάς, στη νοτιοδυτική Πελοπόννησο, διαθέτει μια παραλία σε σχήμα ημισελήνου, η οποία πλαισιώνεται από δύο ιστορικά ακρωτήρια: από τη μία πλευρά βρίσκεται ένας μυκηναϊκός τάφος και από την άλλη ένα μεσαιωνικό φρούριο.
Την περασμένη άνοιξη, τα κρυστάλλινα νερά της μετατράπηκαν σε ένα αυστηρά φυλασσόμενο χολιγουντιανό σκηνικό για την «Οδύσσεια», την επερχόμενη ταινία του Κρίστοφερ Νόλαν, με πρωταγωνιστές τον Ματ Ντέιμον και τη Ζεντάγια. Η Μεσσηνία, με τα οθωμανικά κάστρα και τις άγριες ακτογραμμές της, επιλέχθηκε ώστε να αποδώσει τον επικό χαρακτήρα του μύθου.
Πίσω από την κινηματογραφική καρτ ποστάλ, ωστόσο, αυτός ο τόπος βρίσκεται αντιμέτωπος με μια βαθιά κρίση ταυτότητας. Η ταινία αναμένεται να στρέψει στη Μεσσηνία πρωτοφανή διεθνή προσοχή. Για πολλούς κατοίκους, η ανησυχία δεν αφορούσε την ίδια την παραγωγή, αλλά όσα θα ακολουθήσουν: ένα νέο κύμα τουριστών σε μια περιοχή που ήδη δοκιμάζεται από τη λειψυδρία, τις περιβαλλοντικές πιέσεις και την ταχεία ανάπτυξη.
Κλιματική αλλαγή και εξάντληση των φυσικών πόρων
Τα τελευταία 30 χρόνια, η μέση θερμοκρασία στη Μεσσηνία έχει αυξηθεί κατά 1,5°C. «Ο συνδυασμός των καυτών καλοκαιριών και των χειμώνων χωρίς χιόνια μειώνει δραστικά την αναπλήρωση των υπόγειων υδάτων, εκθέτοντας την περιοχή σε χρόνια λειψυδρία ακριβώς κατά τους μήνες της κορύφωσης της τουριστικής κίνησης», ο Κώστας Λαγουβάρδος, διευθυντής ερευνών στο Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών.
Από το φρούριο του Ναβαρίνου, το βλέμμα απλώνεται στην παραλία, στους αμμόλοφους που διαρκώς μεταβάλλονται και, πίσω από αυτούς, στη λιμνοθάλασσα της Γιάλοβας. Προστατευμένο από το δίκτυο Natura 2000, αυτό το εύθραυστο οικοσύστημα φιλοξενεί 17 τύπους οικοτόπων και σχεδόν 100 απειλούμενα ή σπάνια είδη. Η ισορροπία του βρίσκεται στα πρόθυρα της κατάρρευσης.
Σύμφωνα με το ευρωπαϊκό ερευνητικό πρόγραμμα COASTAL, η Μεσσηνία εξαρτάται αποκλειστικά από τα υπόγεια ύδατα, τα οποία εξαντλούνται ολοένα και περισσότερο εξαιτίας του τουρισμού και της άρδευσης. Καθώς τα αποθέματα γλυκού νερού μειώνονται, η αλατότητα της λιμνοθάλασσας φτάνει σε κρίσιμα επίπεδα για σχεδόν το ένα τρίτο του έτους. Παράλληλα, τα λύματα, οι απορροές από τις γεωργικές καλλιέργειες και τα γειτονικά γήπεδα γκολφ ευνοούν την υπερβολική ανάπτυξη φυκιών, η οποία στερεί το οξυγόνο από την υδρόβια ζωή.
Η «βόμβα» του Costa Navarino
Πέρα από τη λιμνοθάλασσα απλώνεται ο κόλπος του Ναβαρίνου, όπου βρίσκεται η ιστορική πόλη της Πύλου, ενώ στην απέναντι ακτή δεσπόζει η Costa Navarino. Πρόκειται για ένα εκτεταμένο δίκτυο πολυτελών τουριστικών μονάδων και ιδιωτικών κατοικιών, το οποίο αναπτύχθηκε από την ελληνική τουριστική εταιρεία ΤΕΜΕΣ και περιλαμβάνει τέσσερα γήπεδα γκολφ, ιδιωτική μαρίνα και αμέτρητες πισίνες.
Μολονότι το συγκρότημα τοποθέτησε τη Μεσσηνία στον διεθνή χάρτη του πολυτελούς τουρισμού, η κλίμακά του γεννά δύσκολα ερωτήματα σε μια περιοχή που ήδη αντιμετωπίζει αυξανόμενες περιβαλλοντικές πιέσεις.
«Παρότι παρουσιάζεται ως μια φιλική προς το περιβάλλον εγκατάσταση πολυτελούς τουρισμού, δεν πιστεύω ότι είναι», δήλωσε ο Ιωάννης Σπιλάνης, ομότιμος καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου. «Η κατανάλωση νερού που απαιτεί ένα τέτοιο μοντέλο είναι απλώς ασύμβατη με τους πόρους της περιοχής. Πρόκειται για ένα πρότυπο τουριστικής μονοκαλλιέργειας που εισβάλλει στον τόπο και στερεί από τις κοινότητες τη μοναδικότητά τους».
Τεράστιες πιέσεις από τις τουριστικές επενδύσεις
Η επενδυτική έκρηξη επεκτείνεται πολύ πέρα από τα τουριστικά θέρετρα. Οι διεθνείς αφίξεις στο αεροδρόμιο της Καλαμάτας έχουν υπερτριπλασιαστεί κατά την τελευταία δεκαετία, ενώ ένας νέος αυτοκινητόδρομος ανοίγεται μέσα από τους λόφους, με στόχο να μειωθεί ο χρόνος μετάβασης προς τις ακτές.
Η Γεωργία Βισβίκη, πρόεδρος του Συλλόγου Γυναικών Πύλου, δήλωσε: «Αυτές οι επενδύσεις δημιουργούν θέσεις εργασίας, αλλά ασκούν επίσης ολοένα μεγαλύτερη πίεση στο περιβάλλον και στην ταυτότητά μας. Δεν απορρίπτουμε τον τουρισμό. Θέλουμε ένα μοντέλο που να λειτουργεί μαζί με την τοπική κοινωνία και όχι εναντίον της. Η ταινία θα φέρει ακόμη περισσότερους επισκέπτες, όμως η Μεσσηνία δεν είναι έτοιμη να αντέξει αυτή την πίεση».
Οι κάτοικοι ψάχνουν έναν διαφορετικό… μονοπάτι
Προχωρώντας προς την ενδοχώρα, οι ελαιώνες δίνουν τη θέση τους στο ορεινό χωριό Δεσύλλας. Σε μια περιοχή που δοκιμάζεται από την πληθυσμιακή συρρίκνωση, εθελοντές μετέτρεψαν μια εγκαταλελειμμένη σιδηροδρομική γραμμή σε μονοπάτι περιπάτου και τον παλιό σταθμό της σε βιβλιοθήκη και χώρο συνάντησης της κοινότητας. Το έργο τους έχει εξελιχθεί σε σύμβολο ενός διαφορετικού μέλλοντος, εμπνέοντας ένα ευρύτερο κίνημα για ήπιες και βιώσιμες μετακινήσεις σε ολόκληρη την Πελοπόννησο.
«Η επαναλειτουργία του σιδηροδρομικού δικτύου δεν απαιτεί νέες επενδύσεις, καθώς οι υποδομές υπάρχουν ήδη. Θα μπορούσε, όμως, να αποτελέσει ζωτικής σημασίας διέξοδο για αυτά τα χωριά της ενδοχώρας που παρακμάζουν», αναφέρουν εκπρόσωποι της κοινωνικής συνεταιριστικής επιχείρησης Ethos.
«Θα επέτρεπε στους κατοίκους να επιστρέψουν στα οικογενειακά τους σπίτια και να μετακινούνται καθημερινά προς την Καλαμάτα, δημιουργώντας βιώσιμες τοπικές θέσεις εργασίας. Τα φώτα του Χόλιγουντ δεν προσφέρουν τίποτα μόνιμο στη Μεσσηνία. Είναι η αυθεντική ιστορία και το τοπίο αυτού του τόπου που προσδίδουν αξία στην ταινία και όχι το αντίστροφο».
«Ο τουρισμός δεν είναι κακός, το πρόβλημα είναι στο μοντέλο»
Νοτιότερα, στον οικισμό Βουνάρια, η παραδοσιακή αγγειοπλαστική αναβιώνει σταδιακά, ενώ στο γειτονικό Βασιλίτσι μια οικογενειακή ταβέρνα έχει μετατραπεί σε προπύργιο πολιτιστικής αντίστασης, διατηρώντας αρχαίους αργαλειούς και μεταδίδοντας τις τοπικές παραδόσεις στις νεότερες γενιές. Σε μικρή απόσταση, η συλλογικότητα «Από Καρδιάς» παράγει βιολογικό ελαιόλαδο για πελάτες που έχουν αναπτύξει έναν διαρκή δεσμό με αυτό το τοπίο.
«Δεν πιστεύω ότι ο τουρισμός αποτελεί απόλυτο κακό. Όλα εξαρτώνται από το μοντέλο που εφαρμόζεται», δήλωσε ο Άρης Χριστόπουλος, συνιδρυτής της «Από Καρδιάς». «Δεν θέλουμε τεράστια έργα ή γιγαντιαία τουριστικά θέρετρα. Θέλουμε έναν τουρισμό ανθρώπινης κλίμακας, συνδεδεμένο με τον τόπο, ο οποίος να μπορεί να αφήνει βαθιά ίχνη και όχι πληγές».
Το αρνητικό παράδειγμα του Ντουμπρόβνικ
Με την προβολή της «Οδύσσειας» του Νόλαν στις κινηματογραφικές αίθουσες, εκατομμύρια νέοι θεατές θα ανακαλύψουν τη Μεσσηνία για πρώτη φορά. Για τις τοπικές κοινωνίες, όμως, η πραγματική πρόκληση θα αρχίσει μετά τους τίτλους τέλους. Το Ντουμπρόβνικ μετά το «Game of Thrones» και ο κόλπος Μάγια μετά την ταινία «Η Παραλία» έχουν ήδη δείξει πώς η παγκόσμια προβολή μέσα από την οθόνη μπορεί να μεταμορφώσει εύθραυστους τόπους με τρόπους που δύσκολα αντιστρέφονται.
Η Μεσσηνία βρίσκεται τώρα μπροστά στη δική της επιλογή: ανάμεσα στις διαρκώς επεκτεινόμενες τουριστικές αναπτύξεις και στο πιο αθόρυβο έργο εκείνων που ανοίγουν ξανά εγκαταλελειμμένους σταθμούς, αναβιώνουν παραδοσιακές τέχνες και υπερασπίζονται τους ελαιώνες. Για πολλούς ανθρώπους εδώ, η ελπίδα είναι ότι η ιστορία που θα αφήσει πίσω του το Χόλιγουντ δεν θα μετρηθεί σε πληγές, αλλά σε ίχνη.
Πηγή: ieidiseis.gr
