Από τους Φράγκους και τους Βενετούς έως τους Οθωμανούς και τη νεότερη Ελλάδα – Ο αρχιτέκτονας Δημήτριος Καραγκούνης καταγράφει τη σημερινή κατάσταση και την ανάγκη άμεσης αποκατάστασης
Στην καρδιά των Ροβιών, στη Βόρεια Εύβοια, λίγα μόλις μέτρα από τον Ευβοϊκό, δεσπόζει ένα από τα σημαντικότερα και πιο επιβλητικά μεσαιωνικά μνημεία της περιοχής. Ο Μεσαιωνικός Πύργος των Ροβιών, με ιστορία που εκτείνεται σε περίπου επτά αιώνες, παραμένει σήμερα αντιμέτωπος με τη φθορά του χρόνου και την ανάγκη ουσιαστικής προστασίας και αποκατάστασης.
Πρόκειται για ένα κτίσμα που κουβαλά διαφορετικές ιστορικές περιόδους και χρήσεις, από τη Φραγκοκρατία και τη βενετική παρουσία μέχρι την Οθωμανική περίοδο και τα χρόνια μετά την απελευθέρωση.
Η ιστορία της περιοχής, βέβαια, ξεκινά πολύ νωρίτερα. Οι Ροβιές ταυτίζονται με την αρχαία πόλη Οροβίαι, όπου αναφέρεται ότι λειτουργούσε το Μαντείο του Σελινουντίου Απόλλωνα. Το 426 π.Χ. η περιοχή επλήγη από ισχυρό σεισμό και μεγάλο παλιρροϊκό κύμα, γεγονός που καταγράφεται από τον Θουκυδίδη και συνδέεται με την παρακμή της αρχαίας πόλης.
Η κατασκευή του πύργου
Η ανέγερση του Πύργου των Ροβιών τοποθετείται περίπου στα μέσα του 13ου αιώνα, πιθανότατα μεταξύ 1255 και 1258, σε μια περίοδο έντονων συγκρούσεων για τον έλεγχο της Εύβοιας.
Σύμφωνα με τα ιστορικά στοιχεία που συνοδεύουν το μνημείο, η κατασκευή του συνδέεται με τον πρίγκιπα της Αχαΐας Γουλιέλμο Β΄ Βιλεαρδουίνο και τις συγκρούσεις του με τους Λομβαρδούς βαρόνους για τη βαρονία των Ωρεών.
Ο πύργος χρησιμοποιήθηκε αρχικά ως στρατηγικό παρατηρητήριο για τον έλεγχο του βόρειου Ευβοϊκού και των πειρατικών επιδρομών. Η τοπική παράδοση θέλει μάλιστα από την κορυφή του να μεταδίδονται φωτεινά σήματα προς άλλα παρατηρητήρια.
Η αρχιτεκτονική του παραπέμπει στους δυτικοευρωπαϊκούς οχυρούς πύργους τύπου donjon. Διέθετε τυφλό ισόγειο, το οποίο χρησιμοποιούνταν για αποθήκευση τροφίμων και πολεμοφοδίων, καθώς και τρεις ορόφους. Για λόγους άμυνας, η είσοδος βρισκόταν στον πρώτο όροφο και η πρόσβαση γινόταν μέσω ανασυρόμενης ξύλινης σκάλας.
Από οχυρό σε οθωμανικό κονάκι
Μετά την κατάληψη της Εύβοιας από τον Μωάμεθ Β΄ το 1470, ο πύργος άλλαξε χρήση. Οι Ροβιές απέκτησαν διοικητικό ρόλο και το κτίσμα μετατράπηκε σε οχυρωμένη κατοικία του εκάστοτε Οθωμανού γαιοκτήμονα.
Μετά την απελευθέρωση και συγκεκριμένα το 1832, ο πύργος και η γύρω περιοχή πέρασαν στον Έλληνα έμπορο της Οδησσού Απόστολο Δούμα, ο οποίος πραγματοποίησε εκτεταμένες επεμβάσεις, μετατρέποντας σταδιακά το παλαιό οχυρό σε κατοικία.
Σημαντικές αλλαγές έγιναν και κατά τη δεκαετία του 1930. Μετά από ισχυρό σεισμό που προκάλεσε ζημιές στον ανατολικό τοίχο, χρησιμοποιήθηκε σκυρόδεμα για τη στατική ενίσχυση του κτιρίου και την ανακατασκευή τμημάτων του, επιλογή που σήμερα θεωρείται ιδιαίτερα προβληματική από πλευράς προστασίας του ιστορικού χαρακτήρα του μνημείου.
Ένα μνημείο που περιμένει την αποκατάστασή του
Παρά τη σπουδαία ιστορική και αρχιτεκτονική του αξία, ο Πύργος των Ροβιών εξακολουθεί να βρίσκεται σε μια παρατεταμένη κατάσταση αναμονής.
Κατά καιρούς έχει φιλοξενήσει πολιτιστικές δράσεις και εκθέσεις, μεταξύ αυτών και εκδηλώσεις για τις ιστορικές σχέσεις της Βόρειας Εύβοιας με τη Βενετία. Ωστόσο, η συνολική κατάσταση του μνημείου εξακολουθεί να προκαλεί προβληματισμό.
Η υγρασία, η φυσική φθορά, η στατική κόπωση και παλαιότερες επεμβάσεις δημιουργούν την ανάγκη για μια ολοκληρωμένη επιστημονική μελέτη αποκατάστασης, με στόχο όχι μόνο τη διάσωση του πύργου, αλλά και την ουσιαστική επανένταξή του στην πολιτιστική και κοινωνική ζωή της περιοχής.
Σχετικό οδοιπορικό πραγματοποιεί ο αρχιτέκτονας Δημήτριος Καραγκούνης, Επίτιμος Προϊστάμενος του Τμήματος Αρχαιολογικών Έργων και Μελετών της ΕΦΑΛΑΡ, παρουσιάζοντας τη σημερινή εικόνα του μνημείου και αναδεικνύοντας την ανάγκη παρέμβασης.
Ο Πύργος των Ροβιών δεν αποτελεί απλώς ένα ακόμη παλιό κτίριο. Είναι ένα από τα σημαντικότερα ίχνη της πολυτάραχης ιστορίας της Βόρειας Εύβοιας και ένα μνημείο που, χωρίς έγκαιρη προστασία και αποκατάσταση, κινδυνεύει να μετατραπεί από ζωντανό κομμάτι της πολιτιστικής κληρονομιάς σε ακόμη ένα εγκαταλελειμμένο απομεινάρι του παρελθόντος.
