Ένα ηχηρό καμπανάκι κινδύνου για το μέλλον της ελληνικής εκπαίδευσης κρούει η νεότερη έκθεση του ΟΟΣΑ, καταγράφοντας την περαιτέρω υποχώρηση της χώρας μας στον διαγωνισμό PISA 2025. Πέρα από τη δραματική μείωση των επιδόσεων στην ανάγνωση και τα μαθηματικά, η έρευνα ρίχνει φως στις απουσίες, την απουσία πειθαρχίας και τα κενά της ψηφιακής διδασκαλίας.
Συγκριτικά με τις μετρήσεις του 2022, η νεότερη έκθεση αποκαλύπτει απώλεια 7 μονάδων στις Φυσικές Επιστήμες, 6 μονάδων στα Μαθηματικά και μια ιδιαίτερα ηχηρή πτώση 16 μονάδων στην Ανάγνωση.
Η επιδείνωση στην κατανόηση κειμένου κρίνεται εξαιρετικά κρίσιμη, καθώς η ίδια η έρευνα θεωρεί τη συγκεκριμένη δεξιότητα ως τον απόλυτο πυλώνα της μαθησιακής διαδικασίας, ο οποίος επηρεάζει άμεσα την ικανότητα αφομοίωσης γνώσεων και στα υπόλοιπα μαθήματα.
Ανησυχητικό είναι το εύρημα για τους Έλληνες μαθητές, που δεν φτάνουν ούτε στο βασικό επίπεδο λειτουργικού εγγραμματισμού. Σύμφωνα με την ανακοίνωση του Υπουργείου Παιδείας, 40,9% των μαθητών στις Φυσικές Επιστήμες, 43,8% στην Κατανόηση Κειμένου και 49,5% στα Μαθηματικά ολοκληρώνουν την υποχρεωτική εκπαίδευση χωρίς να έχουν κατακτήσει το βασικό επίπεδο που απαιτείται για να ανταποκρίνονται σε στοιχειώδεις απαιτήσεις της καθημερινής ζωής.
Παράλληλα, στο νέο πεδίο αξιολόγησης της PISA 2025 με τίτλο «Learning in the Digital World», το οποίο εξετάζει την υπολογιστική επίλυση προβλημάτων, οι Έλληνες μαθητές συγκέντρωσαν μόλις 461 μονάδες. Αυτή η επίδοση στην ανάλυση δεδομένων και τον προγραμματισμό τοποθετεί τη χώρα μας στο ίδιο επίπεδο με κράτη όπως η Κροατία, η Χιλή, η Μάλτα, το Βιετνάμ και η Ουρουγουάη.
Η καθοδική πορεία της δεκαετίας 2015-2025
Η σύγκριση των δεδομένων σε βάθος δεκαετίας είναι αποκαλυπτική και δεν αφήνει κανένα περιθώριο εφησυχασμού. Βάσει της γραμμικής παλινδρόμησης που εφαρμόζει ο ΟΟΣΑ για την εξαγωγή της μέσης τάσης, η Ελλάδα καταγράφει ελεύθερη πτώση.
Τάση 2015–2025
Ελλάδα
ΟΟΣΑ (35 χώρες)
Φυσικές Επιστήμες
-21
-7
Ανάγνωση
-45
-27
Μαθηματικά
-33
-24
Αυτές οι στατιστικά σημαντικές μεταβολές δείχνουν ότι η Ελλάδα χάνει, σε επίπεδο δεκαετίας, σχεδόν τριπλάσιες μονάδες στις Φυσικές Επιστήμες σε σύγκριση με τον διεθνή μέσο όρο. Αξιοσημείωτο είναι πως η υποχώρηση αυτή δεν αφορά μόνο τους πιο αδύναμους μαθητές, αλλά και εκείνους με υψηλές επιδόσεις, διατηρώντας το μεταξύ τους χάσμα αμετάβλητο.
Στατιστική κατανομή: Ελάχιστοι στην κορυφή, πλειοψηφία στη βάση
Πίσω από τους γενικούς μέσους όρους κρύβεται ένα από τα πλέον δυσοίωνα στοιχεία της έρευνας για το εγχώριο σύστημα εκπαίδευσης:
Μόλις το 3,3% των Ελλήνων μαθητών καταφέρνει να φτάσει στα υψηλότερα επίπεδα κατάταξης (5 ή 6) σε τουλάχιστον ένα από τα βασικά αντικείμενα. Στον αντίποδα, ο μέσος όρος του ΟΟΣΑ βρίσκεται στο 11,9%.
Το 31,4% των μαθητών στη χώρα μας βρίσκεται κάτω από το βασικό επίπεδο 2 και στα τρία εξεταζόμενα αντικείμενα ταυτόχρονα, τη στιγμή που στον ΟΟΣΑ το ποσοστό αυτό περιορίζεται στο 19,7%.
Το επίπεδο 2 αποτελεί το καθοριστικό κατώφλι επάρκειας, κάτω από το οποίο οι μαθητές δυσκολεύονται να χρησιμοποιήσουν τη γνώση για να ερμηνεύσουν πραγματικές καταστάσεις. Στην Ελλάδα, σχεδόν ένας στους τρεις δεκαπεντάχρονους αδυνατεί να ξεπεράσει αυτό το όριο σε οποιοδήποτε μάθημα, ενώ η αναλογία υψηλών προς χαμηλών επιδόσεων είναι 1 προς 10 (έναντι 1 προς 1,7 στον ΟΟΣΑ).
Το χάσμα των επιδόσεων ανάμεσα στα φύλα
Ιδιαίτερη αίσθηση προκαλούν οι τεράστιες διαφορές στις επιδόσεις μεταξύ αγοριών και κοριτσιών στην ανάγνωση. Τα κορίτσια φτάνουν τις 446 μονάδες, αφήνοντας τα αγόρια στις 400. Η απόκλιση των 46 μονάδων εντάσσει ρητά την Ελλάδα στις επτά χώρες με τη μεγαλύτερη ψαλίδα παγκοσμίως, πολύ πάνω από τον μέσο όρο των 30 μονάδων.
Γνωστικό Πεδίο
Κορίτσια
Αγόρια
Διαφορά
Φυσικές Επιστήμες
440
428
-12
Ανάγνωση
446
400
-46
Μαθηματικά
421
427
+6
Προβληματικό σχολικό κλίμα και απουσίες
Οι επιδόσεις, ωστόσο, δεν διαμορφώνονται σε κενό αέρος. Η έκθεση εξετάζει το γενικότερο περιβάλλον, με τη χώρα μας να κατατάσσεται στις τελευταίες θέσεις διεθνώς, ξεπερνώντας οριακά μόνο την Αργεντινή στον δείκτη πειθαρχικού κλίματος.
Δείκτης σχολικού κλίματος
Ελλάδα
ΟΟΣΑ
Πειθαρχικό κλίμα (δείκτης)
-0,32
+0,14
Απουσία σκασιαρχείου
42,8%
66,1%
«Το σχολείο με προετοιμάζει για τη ζωή»
35,4%
51,4%
Αίσθηση του «ανήκειν»
-0,04
+0,09
Απουσία εκφοβισμού
52,3%
52,5%
Η αταξία στις τάξεις, ο θόρυβος και ο χαμένος χρόνος διδασκαλίας συνθέτουν μια ζοφερή εικόνα. Μόνο 4 στους 10 μαθητές δηλώνουν ότι δεν κάνουν αδικαιολόγητες απουσίες, ενώ μόλις το 35,4% νιώθει πως η εκπαίδευση που λαμβάνει έχει ουσιαστικό αντίκρισμα στη μετέπειτα ζωή του.
Η ψηφιακή αντίφαση: Απαγόρευση κινητών χωρίς υποδομές
Ένα εντυπωσιακό εύρημα αφορά την ψηφιακή εκπαίδευση. Αν και το 98,3% των Ελλήνων μαθητών φοιτά σε σχολεία όπου τα κινητά τηλέφωνα απαγορεύονται (έναντι 49,5% στον ΟΟΣΑ), το ποσοστό όσων δηλώνουν ότι αποσπώνται από ψηφιακές συσκευές παραμένει στα ίδια επίπεδα με τον διεθνή μέσο όρο (38,7%).
Την ίδια ώρα, η ικανότητα των ελληνικών σχολείων να υποστηρίξουν την ψηφιακή διδασκαλία βρίσκεται πολύ χαμηλά (στο -0,59), αναδεικνύοντας το παράδοξο μιας αυστηρής απαγόρευσης που δεν συνοδεύεται από τις αναγκαίες τεχνολογικές υποδομές για εποικοδομητική χρήση.
Γιατί καταρρέει η κατανόηση κειμένου
Αναλύοντας τη διεθνή πτώση στην αναγνωστική ικανότητα, η έκθεση PISA 2025 αποφεύγει την απόδοση ευθυνών σε μεμονωμένους παράγοντες. Αντιθέτως, προκρίνει τέσσερις συμπληρωματικές υποθέσεις: την αλλαγή των συνηθειών υπέρ της γρήγορης, ψηφιακής ανάγνωσης, τη ραγδαία αύξηση των απουσιών, τις δυσχερείς συνθήκες μάθησης μέσα στις αίθουσες και τις συνολικές επιπτώσεις της πανδημίας.
Η συνολική εικόνα της Ελλάδας με μια ματιά
Βασικοί Δείκτες PISA 2025
Ελλάδα
ΟΟΣΑ
Φυσικές Επιστήμες
434
482
Ανάγνωση
423
461
Μαθηματικά
424
463
Υπολογιστική επίλυση προβλημάτων
461
500
Μεταβολή 2022–2025 (Φ.Ε. / Ανάγν. / Μαθ.)
-7 / -16 / -6
-3 / -14 / -9
Κοινωνικοοικονομικό χάσμα (Φ.Ε.)
76 μον.
85 μον.
Πηγή: ieidiseis.gr
