Μια ιδιαίτερα ανησυχητική εικόνα για τις επιδόσεις των μαθητών διεθνώς, αλλά και για τη θέση της Ελλάδας στον παγκόσμιο εκπαιδευτικό χάρτη, αποτυπώνει η νέα έκθεση PISA 2025.
Περισσότεροι από 760.000 μαθητές ηλικίας 15 ετών, από 91 χώρες και οικονομίες, αξιολογήθηκαν στις Φυσικές Επιστήμες, στην Κατανόηση Κειμένου, στα Μαθηματικά και, για πρώτη φορά, στην υπολογιστική επίλυση προβλημάτων. Τα αποτελέσματα δεν επηρεάζουν τους σχολικούς βαθμούς των μαθητών, θεωρούνται όμως ένας από τους σημαντικότερους διεθνείς δείκτες για την ποιότητα των εκπαιδευτικών συστημάτων.
Το γενικό συμπέρασμα είναι δυσοίωνο: η ανάκαμψη που περίμεναν οι κυβερνήσεις μετά την πανδημία δεν ήρθε. Αντίθετα, οι επιδόσεις στις πλουσιότερες χώρες συνέχισαν να υποχωρούν, με την πτώση στην ανάγνωση να επιταχύνεται.
► PISA: Κατρακύλα χωρίς τέλος για τα ελληνικά σχολεία στην παγκόσμια κατάταξη του ΟΟΣΑ
Μέσα σε αυτό το αρνητικό διεθνές περιβάλλον, η Ελλάδα καταγράφει επιδόσεις αισθητά χαμηλότερες από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ και κατατάσσεται στις τελευταίες θέσεις μεταξύ των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Πού βρίσκεται η Ελλάδα στην ΕΕ
Οι Έλληνες μαθητές συγκέντρωσαν 434 μονάδες στις Φυσικές Επιστήμες, 423 στην Κατανόηση Κειμένου, 424 στα Μαθηματικά και 461 στην υπολογιστική επίλυση προβλημάτων.
Πεδίο αξιολόγησης
Ελλάδα
Μέσος όρος ΟΟΣΑ
Διαφορά
Φυσικές Επιστήμες
434
482
-48
Κατανόηση Κειμένου
423
461
-38
Μαθηματικά
424
463
-39
Υπολογιστική επίλυση προβλημάτων
461
500
-39
Με βάση την απλή σύγκριση των μέσων βαθμολογιών ανάμεσα στις 27 χώρες της ΕΕ, η Ελλάδα βρίσκεται:
Στην 24η θέση στις Φυσικές Επιστήμες, πάνω μόνο από τη Ρουμανία, τη Βουλγαρία και την Κύπρο.
Στην 23η θέση στην Κατανόηση Κειμένου, πάνω από τη Μάλτα, τη Ρουμανία, τη Βουλγαρία και την Κύπρο.
Στην 24η θέση στα Μαθηματικά, πάνω μόνο από τη Ρουμανία, την Κύπρο και τη Βουλγαρία.
Οι θέσεις είναι ενδεικτικές, καθώς ο ΟΟΣΑ επισημαίνει ότι δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται ως απόλυτη κατάταξη όταν οι διαφορές ανάμεσα σε χώρες δεν είναι στατιστικά σημαντικές.
Είναι, ωστόσο, σαφές ότι η Ελλάδα παραμένει στην τελευταία ομάδα των ευρωπαϊκών εκπαιδευτικών συστημάτων και απέχει πολύ όχι μόνο από τις χώρες της Ανατολικής Ασίας, αλλά και από την πλειονότητα των κρατών της ΕΕ.
Υποχώρηση από το 2022
Σε σύγκριση με την αμέσως προηγούμενη αξιολόγηση, η οποία πραγματοποιήθηκε το 2022, η Ελλάδα έχασε 7 μονάδες στις Φυσικές Επιστήμες, 16 στην Κατανόηση Κειμένου και 6 στα Μαθηματικά.
Μεταβολή 2022-2025
Ελλάδα
ΟΟΣΑ
Φυσικές Επιστήμες
-7
-3
Κατανόηση Κειμένου
-16
-14
Μαθηματικά
-6
-9
Η μεγαλύτερη ελληνική επιδείνωση καταγράφεται στην ανάγνωση. Η πτώση των 16 μονάδων μέσα σε μόλις τρία χρόνια δείχνει ότι οι δυσκολίες των μαθητών στην κατανόηση και επεξεργασία κειμένων συνεχίζουν να διευρύνονται.
Ακόμη χειρότερη η εικόνα στη δεκαετία
Η σύγκριση με το 2015 αποκαλύπτει ότι δεν πρόκειται απλώς για μια προσωρινή μεταπανδημική υποχώρηση. Σε βάθος δεκαετίας, η Ελλάδα έχει χάσει 21 μονάδες στις Φυσικές Επιστήμες, 45 στην ανάγνωση και 33 στα Μαθηματικά.
Μέση δεκαετής μεταβολή
Ελλάδα
ΟΟΣΑ
Φυσικές Επιστήμες
-21
-7
Κατανόηση Κειμένου
-45
-27
Μαθηματικά
-33
-24
Η χώρα υποχωρεί ταχύτερα από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ και στα τρία βασικά πεδία. Η απώλεια 45 μονάδων στην Κατανόηση Κειμένου είναι μία από τις μεγαλύτερες διεθνώς και αντιστοιχεί, με βάση τον ενδεικτικό κανόνα των περίπου 20 μονάδων ανά σχολικό έτος, σε μαθησιακή απώλεια που ξεπερνά τα δύο χρόνια.
Μόλις 3,3% οι μαθητές υψηλών επιδόσεων
Ανησυχητικά είναι και τα στοιχεία για τις δύο άκρες της βαθμολογικής κλίμακας. Μόλις το 3,3% των Ελλήνων μαθητών κατατάσσεται στις υψηλότερες βαθμίδες επίδοσης σε τουλάχιστον ένα από τα τρία βασικά πεδία, όταν ο μέσος όρος του ΟΟΣΑ φτάνει το 11,9%.
Την ίδια στιγμή, το 31,4% των μαθητών που συμμετείχαν στην έρευνα στην Ελλάδα βρίσκεται κάτω από το βασικό επίπεδο επάρκειας και στις τρεις δεξιότητες, έναντι 19,7% στον ΟΟΣΑ. Αυτό σημαίνει ότι σχεδόν ένας στους τρεις Έλληνες 15χρονους δυσκολεύεται ταυτόχρονα να κατανοήσει κείμενα, να εφαρμόσει βασικές μαθηματικές έννοιες και να αξιολογήσει απλά επιστημονικά δεδομένα.
Σε ξεχωριστό υπολογισμό, στον οποίο περιλαμβάνονται και οι 15χρονοι που βρίσκονται εκτός του δείγματος της PISA, ο ΟΟΣΑ εκτιμά ότι το 29% των συνομηλίκων τους στις χώρες-μέλη δεν διαθέτει το βασικό επίπεδο επάρκειας και στα τρία πεδία.
Η Ασία κυριαρχεί
Στην κορυφή της παγκόσμιας κατάταξης βρίσκονται για ακόμη μία φορά τα εκπαιδευτικά συστήματα της Ανατολικής Ασίας. Οι κινεζικές επαρχίες και πόλεις Πεκίνο, Σαγκάη, Τζιανγκσού και Τζετζιάνγκ κατέγραψαν 597 μονάδες στις Φυσικές Επιστήμες, περισσότερες από 100 μονάδες πάνω από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ. Πρέπει, πάντως, να σημειωθεί ότι το δείγμα προέρχεται από τέσσερις από τις πλουσιότερες περιοχές της Κίνας και δεν είναι αντιπροσωπευτικό ολόκληρης της χώρας.
Ακολουθούν:
Η Σιγκαπούρη με 560 μονάδες
Το Μακάο με 541
Η Κινεζική Ταϊπέι με 540
Η Ιαπωνία με 538
Η Εσθονία με 527
Η Νότια Κορέα με 526
Η Βρετανία με 511
Οι μαθητές στις τέσσερις κινεζικές περιοχές συγκεντρώνουν το 27% του παγκόσμιου «αποθέματος» μαθητών υψηλών επιδόσεων που καταγράφει η PISA.
Εσθονία, η καλύτερη της Ευρώπης
Η Εσθονία διατηρεί τη θέση της ως το ισχυρότερο εκπαιδευτικό σύστημα της Δύσης. Με 527 μονάδες στις Φυσικές Επιστήμες, 499 στην ανάγνωση και 508 στα Μαθηματικά, βρίσκεται πολύ πάνω από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ.
Ανάμεσα στην Ελλάδα και την Εσθονία καταγράφεται διαφορά 93 μονάδων στις Φυσικές Επιστήμες, 76 στην Κατανόηση Κειμένου και 84 στα Μαθηματικά. Πρόκειται για απόσταση που αντιστοιχεί ενδεικτικά σε περίπου τέσσερα σχολικά έτη μάθησης.
Η θεαματική άνοδος της Τουρκίας
Ανάμεσα στις χώρες που ξεχωρίζουν για την πρόοδό τους βρίσκεται η Τουρκία. Από το 2022 έως το 2025 κέρδισε 18 μονάδες στις Φυσικές Επιστήμες, 16 στην ανάγνωση και 8 στα Μαθηματικά.
Σε βάθος δεκαετίας η άνοδός της είναι ακόμη μεγαλύτερη: 62 μονάδες στις Φυσικές Επιστήμες, 34 στην ανάγνωση και 35 στα Μαθηματικά.
Η Τουρκία συγκέντρωσε 494 μονάδες στις Φυσικές Επιστήμες, 472 στην ανάγνωση και 462 στα Μαθηματικά. Επομένως, βρίσκεται 60 μονάδες πάνω από την Ελλάδα στις Φυσικές Επιστήμες, 49 στην ανάγνωση και 38 στα Μαθηματικά.
Οι οκτώ χώρες που βελτιώθηκαν σε όλα τα επίπεδα
Παρά τη γενικευμένη διεθνή πτώση, οκτώ χώρες και οικονομίες βελτίωσαν τις επιδόσεις τους και στα τρία βασικά πεδία από το 2022:
Χώρα ή οικονομία
Φυσικές Επιστήμες
Ανάγνωση
Μαθηματικά
Γεωργία
+38
+10
+26
Καμπότζη
+35
+18
+29
Ιορδανία
+32
+20
+26
Μαυροβούνιο
+32
+13
+5
Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα
+26
+15
+21
Σαουδική Αραβία
+23
+5
+1
Ταϊλάνδη
+23
+13
+13
Τουρκία
+18
+16
+8
Αρκετές από αυτές ξεκινούν από χαμηλές επιδόσεις, γεγονός που καθιστά πιο εύκολη την βελτίωση των αποτελεσμάτων τους. Η πρόοδός τους δείχνει, όμως, ότι η διεθνής πτώση δεν είναι αναπόφευκτη.
Η Βρετανία ανεβαίνει ενώ οι άλλοι πέφτουν
Ιδιαίτερη περίπτωση αποτελεί η Βρετανία, η οποία βρίσκεται πλέον στην πρώτη δεκάδα παγκοσμίως και στα τρία βασικά πεδία. Σε σύγκριση με το 2022, οι Βρετανοί μαθητές κέρδισαν 12 μονάδες στις Φυσικές Επιστήμες, ενώ οι επιδόσεις στην ανάγνωση και στα Μαθηματικά παρέμειναν ουσιαστικά σταθερές.
Η ανθεκτικότητα του βρετανικού συστήματος συνδέεται με τις μεταρρυθμίσεις που εφαρμόστηκαν στην Αγγλία τα τελευταία 15 χρόνια: αναλυτικότερα και περισσότερο προσανατολισμένα στη γνώση προγράμματα σπουδών, αυστηρότερες εξετάσεις και επιθεωρήσεις και μικρότερη εξάρτηση από μη δοκιμασμένες εκπαιδευτικές μεθόδους.
Η σύγκριση με τη Σκωτία παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Πριν από 20 χρόνια, οι μαθητές της Σκωτίας ξεπερνούσαν εκείνους της Αγγλίας. Σήμερα συμβαίνει το αντίθετο, παρότι οι δαπάνες ανά μαθητή στη Σκωτία είναι υψηλότερες.
Τα χρήματα δεν εγγυώνται καλύτερες επιδόσεις
Η έκθεση δείχνει ότι το ύψος των εκπαιδευτικών δαπανών δεν αρκεί από μόνο του για να εξασφαλίσει καλά αποτελέσματα. Το Λουξεμβούργο δαπανά περίπου 288.500 δολάρια για κάθε μαθητή από την έναρξη του δημοτικού έως την ηλικία των 15 ετών, το υψηλότερο ποσό διεθνώς. Παρ’ όλα αυτά, οι μαθητές του καταγράφουν χαμηλότερες επιδόσεις στις Φυσικές Επιστήμες από την Ιρλανδία, τη Γαλλία και την Ιταλία, χώρες που δαπανούν λιγότερα από τα μισά χρήματα ανά μαθητή.
Σύμφωνα με την PISA, οι σωστές πολιτικές και οι αποτελεσματικές επιλογές για την κατανομή των πόρων προβλέπουν καλύτερα τις μαθησιακές επιδόσεις από το συνολικό ύψος της χρηματοδότησης.
Η μεγάλη πτώση από το 2022
Τη μεγαλύτερη πρόσφατη υποχώρηση στις Φυσικές Επιστήμες κατέγραψαν το Χονγκ Κονγκ και η Λετονία, με απώλειες 25 μονάδων. Ακολούθησαν το Ισραήλ με 23 και η Γουατεμάλα με 22 μονάδες. Στην Κατανόηση Κειμένου, η Λετονία έχασε 45 μονάδες, το Ισραήλ 38, η Γουατεμάλα 37 και η Μάλτα 31. Στα Μαθηματικά, τη μεγαλύτερη πτώση παρουσίασε η Μάλτα, με 27 μονάδες. Ακολούθησαν το Ισραήλ και η Σλοβενία με 25 και η Σερβία και η Λετονία με 23 μονάδες.
Μεταβολή 2022-2025
Μεγαλύτερες μειώσεις
Ελλάδα
Φυσικές Επιστήμες
Χονγκ Κονγκ και Λετονία -25, Ισραήλ -23, Γουατεμάλα -22
-7
Κατανόηση Κειμένου
Λετονία -45, Ισραήλ -38, Γουατεμάλα -37, Μάλτα -31
-16
Μαθηματικά
Μάλτα -27, Ισραήλ και Σλοβενία -25, Σερβία και Λετονία -23
-6
Η κατάρρευση της Φινλανδίας
Ιδιαίτερη εντύπωση προκαλεί η πορεία της Φινλανδίας. Στις πρώτες εξετάσεις PISA, το 2000, είχε βρεθεί στην κορυφή του κόσμου και αποτέλεσε πρότυπο για δεκάδες εκπαιδευτικά συστήματα.
Έκτοτε, όμως, ελάχιστες χώρες έχουν καταγράψει τόσο μεγάλη υποχώρηση. Μόνο κατά τη δεκαετία 2015-2025, η Φινλανδία έχασε 26 μονάδες στις Φυσικές Επιστήμες, 55 στην ανάγνωση και 45 στα Μαθηματικά.
Οι επικριτές του φινλανδικού μοντέλου υποστηρίζουν ότι οι υψηλές επιδόσεις του 2000 μπορεί να αντανακλούσαν περισσότερο τις παραδοσιακές μεθόδους διδασκαλίας που επικρατούσαν τις προηγούμενες δεκαετίες και λιγότερο τις προοδευτικές πολιτικές, όπως η μάθηση μέσω παιχνιδιού και ο περιορισμός της δασκαλοκεντρικής διδασκαλίας, για τις οποίες έγινε αργότερα γνωστή η χώρα.
Πού καταγράφεται η μεγαλύτερη δεκαετής πτώση
Στη δεκαετία 2015-2025, τη μεγαλύτερη πτώση στις Φυσικές Επιστήμες παρουσιάζει η Ισλανδία, με 37 μονάδες. Ακολουθούν η Νορβηγία με 29, η Σλοβενία και η Μαλαισία με 28, το Μαρόκο με 27 και η Φινλανδία με 26.
Στην Κατανόηση Κειμένου, οι μεγαλύτερες απώλειες καταγράφονται στην Ισλανδία με 64 μονάδες, στην Ολλανδία με 62, στη Σλοβενία με 61, στη Νορβηγία με 60 και στη Φινλανδία με 55. Η ελληνική πτώση των 45 μονάδων συγκαταλέγεται επίσης στις μεγαλύτερες.
Στα Μαθηματικά, η Μαλαισία έχασε 62 μονάδες, η Νορβηγία 54, η Σλοβενία 52, η Ισλανδία 46 και η Γερμανία και η Φινλανδία από 45 μονάδες. Η Ελλάδα υποχώρησε κατά 33 μονάδες.
Υποχώρηση και για τις ΗΠΑ
Οι Ηνωμένες Πολιτείες συγκέντρωσαν 502 μονάδες στις Φυσικές Επιστήμες, 490 στην ανάγνωση και 463 στα Μαθηματικά. Το 22% των Αμερικανών 15χρονων δεν έφτασε το βασικό επίπεδο επάρκειας στις Φυσικές Επιστήμες, έναντι 19% το 2018. Στα Μαθηματικά το ποσοστό αυξήθηκε από 27% σε 35% και στην ανάγνωση από 19% σε 26%.
Οι αμερικανικές επιδόσεις παραμένουν, πάντως, σημαντικά υψηλότερες από τις ελληνικές: κατά 68 μονάδες στις Φυσικές Επιστήμες, 67 στην ανάγνωση και 39 στα Μαθηματικά.
Το ελληνικό χάσμα ανάμεσα σε αγόρια και κορίτσια
Στην Ελλάδα τα κορίτσια προηγούνται κατά 12 μονάδες στις Φυσικές Επιστήμες και κατά 46 μονάδες στην Κατανόηση Κειμένου. Τα αγόρια υπερέχουν κατά 6 μονάδες στα Μαθηματικά. Το ελληνικό χάσμα στην ανάγνωση είναι πολύ μεγαλύτερο από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ, όπου τα κορίτσια προηγούνται κατά 30 μονάδες. Αντίθετα, το προβάδισμα των αγοριών στα Μαθηματικά είναι μικρότερο από τις 13 μονάδες που καταγράφονται κατά μέσο όρο στον ΟΟΣΑ.
Η κοινωνική προέλευση και το μεταναστευτικό χάσμα
Η απόσταση στις Φυσικές Επιστήμες ανάμεσα στους κοινωνικοοικονομικά προνομιούχους και τους μειονεκτούντες μαθητές φτάνει τις 76 μονάδες στην Ελλάδα, έναντι 85 στον ΟΟΣΑ. Η μικρότερη διαφορά δεν σημαίνει απαραίτητα μεγαλύτερη εκπαιδευτική επιτυχία, καθώς και οι δύο κοινωνικές ομάδες κινούνται σε χαμηλότερα επίπεδα επίδοσης.
Αντίθετα, το χάσμα ανάμεσα στους μαθητές με και χωρίς μεταναστευτικό υπόβαθρο είναι μεγαλύτερο στην Ελλάδα: 61 μονάδες, έναντι 43 στον ΟΟΣΑ.
Κινητά, Τεχνητή Νοημοσύνη και η ελληνική αντίφαση
Η PISA 2025 εξετάζει εκτενώς για πρώτη φορά τη σχέση της εκπαίδευσης με την Τεχνητή Νοημοσύνη και τις ψηφιακές συσκευές. Στην Ελλάδα, το 33,7% των μαθητών δηλώνει ότι χρησιμοποιεί εφαρμογές ΤΝ τουλάχιστον μία φορά την εβδομάδα για να βοηθηθεί στη μάθηση, έναντι 45,5% στον ΟΟΣΑ. Παράλληλα, το 60,7% αναφέρει ότι έχει διδαχθεί να αξιολογεί πληροφορίες που παράγονται από ΤΝ, ποσοστό κοντά στον μέσο όρο του ΟΟΣΑ, που είναι 62,6%.
Την ίδια στιγμή, το 98,3% των Ελλήνων μαθητών φοιτά σε σχολεία στα οποία απαγορεύονται τα κινητά, έναντι μόλις 49,5% στον ΟΟΣΑ. Παρ’ όλα αυτά, η συνολική ικανότητα των ελληνικών σχολείων να αξιοποιήσουν τις ψηφιακές συσκευές για τη βελτίωση της διδασκαλίας παραμένει αισθητά χαμηλότερη από τον διεθνή μέσο όρο.
Η εικόνα δείχνει ότι η απαγόρευση των κινητών, αν και μπορεί να περιορίσει τη διάσπαση της προσοχής, δεν αρκεί χωρίς οργανωμένο σχέδιο ψηφιακής εκπαίδευσης και κατάλληλη προετοιμασία των εκπαιδευτικών.
Οι μαθητές ως «πειραματόζωα» της τεχνολογίας
Τα δεδομένα της PISA δείχνουν ότι η περιορισμένη ή μετρημένη χρήση ψηφιακών μέσων στο σχολείο μπορεί να συνδέεται με καλύτερες επιδόσεις. Όταν, όμως, οι προσωπικές συσκευές χρησιμοποιούνται για ψυχαγωγία κατά τη διάρκεια του μαθήματος, η επίδοση μειώνεται αισθητά.
Ανάλογα είναι τα πρώτα ευρήματα για την Τεχνητή Νοημοσύνη. Οι μαθητές που χρησιμοποιούν συχνά chatbots για εργασίες, όπως η περίληψη κειμένων, τείνουν να συγκεντρώνουν χαμηλότερες βαθμολογίες και να εμφανίζουν ασθενέστερα εσωτερικά κίνητρα για μάθηση.
Ο επικεφαλής εκπαίδευσης του ΟΟΣΑ, Αντρέας Σλάιχερ, προειδοποιεί ότι πολλά σχολεία εισάγουν νέες τεχνολογίες χωρίς επαρκή στοιχεία για την αποτελεσματικότητά τους, μετατρέποντας ουσιαστικά τους μαθητές σε «πειραματόζωα» μη δοκιμασμένων εργαλείων.
Τα εκπαιδευτικά συστήματα της Κίνας, της Εσθονίας, της Νότιας Κορέας και της Σιγκαπούρης επιχειρούν να ακολουθήσουν διαφορετική προσέγγιση: χρησιμοποιούν την ΤΝ όχι για να προσφέρει έτοιμες απαντήσεις, αλλά για να ωθεί τους μαθητές να διατυπώνουν καλύτερα ερωτήματα, να αναλύουν πληροφορίες και, ουσιαστικά, να σκέφτονται.
Μεγάλη ανησυχία για την κατανόηση κειμένου
Η Κατανόηση Κειμένου αποτελεί την πιο ανησυχητική πλευρά των αποτελεσμάτων. Μεταξύ 2018 και 2025, οι επιδόσεις μειώθηκαν στα τρία τέταρτα των χωρών που συμμετείχαν στην αξιολόγηση.
Στον ΟΟΣΑ η πτώση έφτασε τις 25 μονάδες, περισσότερο από ένα σχολικό έτος μάθησης (σ.σ. στην κλίμακα PISA, οι 20 μονάδες θεωρούνται επίσημα το ισοδύναμο ενός σχολικού έτους μάθησης). Εντυπωσιακό είναι ότι τη μεγαλύτερη υποχώρηση δεν παρουσίασαν οι πλέον μειονεκτούντες μαθητές, αλλά συχνά τα παιδιά των ευπορότερων οικογενειών.
Η έκθεση συνδέει την πτώση με τη μείωση της ανάγνωσης για ευχαρίστηση, την κυριαρχία των οθονών και τη συνήθεια της γρήγορης περιήγησης σε σύντομα αποσπάσματα πληροφοριών. Από το 2018 έχουν σχεδόν διπλασιαστεί οι περιπτώσεις μαθητών που διαβάζουν βιαστικά τα κείμενα και δίνουν γρήγορες αλλά λανθασμένες απαντήσεις.
Η πανδημία επιβάρυνε την κατάσταση, αλλά δεν αποτελεί τη μοναδική εξήγηση. Η πτωτική τάση στην ανάγνωση είχε αρχίσει να εμφανίζεται ήδη πριν από την Covid-19.
Μπορείτε να δείτε ολόκληρη την έκθεση πατώντας εδώ.
Πηγή: ieidiseis.gr
