Μακριά από τα φώτα της πολιτικής σκηνής και τις μεγάλες συγκεντρώσεις, στην Αμερική, στα τέλη της δεκαετίας του 1940 και των αρχών του 1950. Μέσα από μια συναρπαστική αφήγηση, στο βιβλίο του Γιώργου Λακόπουλου («Του μιλάνε τα κύματα – Ο Ανδρέας Παπανδρέου πριν μπει στην πολιτική», εκδόσεις Λιβάνη), ξετυλίγεται το χρονικό της μοιραίας, τυχαίας συνάντησης του Ανδρέα Παπανδρέου με τη Μάργκαρετ Τσαντ – τη μετέπειτα Μαργαρίτα Παπανδρέου – σε έναν προθάλαμο οδοντιατρείου.
Τα αποσπάσματα από το βιβλίο φωτίζουν μια άγνωστη, βαθιά ανθρώπινη και γοητευτική πλευρά του μετέπειτα ιδρυτή του ΠΑΣΟΚ και της Μαργαρίτας Παπανδρέου. Η άμεση έλξη, τα εμπόδια, τις ανατροπές με τους δύο παράλληλους γάμους και τα διαζύγια, μέχρι την τελική τους ένωση στη Νεβάδα το 1951.
Και διαδραμματίζεται σε μια εποχή όπου η πολιτική απωθεί τον Ανδρέα Παπανδρέου και εκείνος προσπαθεί να κρατηθεί μακριά της, παρά τις προσπάθειες της Μαργαρίτας να τον μυήσει σε αυτήν.
Στο βιβλίο «Το Μυθιστόρημα του ΠΑΣΟΚ» του ίδιου συγγραφέα, παρουσιάζεται η δραστηριότητα της Μαργαρίτας Παπανδρέου στο Κίνημα μέσω της οργάνωσης της ΕΓΕ, οι συγκρούσεις της με τα κομματικά στελέχη, καθώς και η γενικότερη επιρροή της σε αυτό.
Πολλοί πιστεύουν ότι αδικεί τη Μαργαρίτα Παπανδρέου ότι απασχόλησε τα εσωτερικά του ΠΑΣΟΚ περισσότερο για τις δραστηριότητες κάποιων άλλων γυναικών, πάρα για την ικανότητα της να παρακολουθεί έναν “πολύ δύσκολο άνδρα” στα σκαμπανεβάσματα του και να μετατρέπει τις εσωτερικές κρίσεις στην άψογη οικογενειακή εικόνα που χρειάζεται ένας πολιτικός.
ΠΡΟΕΚΛΟΓΙΚΗ ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ ΓΙΩΡΓΟΥ ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ ΣΤΟ ΠΕΔΙΟΝ ΤΟΥ ΑΡEΩΣ ΦΩΤΟ Η ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ ΣΤΗ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ
Ένα ζεστό σπίτι, τέσσερα παιδιά να χαμογελούν στην οικογενειακή φωτογραφία, τα καθημερινά μικροπράγματα των Παπανδρέου, ήταν δικό της έργο. Κινήθηκε για πολλά χρόνια ανάμεσα στα δυο άκρα της πολιτικής δύναμης και της ανθρώπινης ταλαιπωρίας, με τον τρόπο της. Πήρε ενα μερίδιο απο τη νομή της εξουσίας μετά το 1981, αλλά πλήρωσε και το τίμημα.
Μια τυχαία συνάντηση
-Με συχωρείστε, μιλάτε γαλλικά;
Ο Ανδρέας Παπανδρέου σήκωσε το κεφάλι του και αντίκρισε την ψηλή ξανθιά γυναίκα που καθόταν απέναντι του.
Βρισκόταν στον προθάλαμο ενός οδοντιατρείου. Ο φίλος του Άρης Δημητριάδης τον είχε προσκαλέσει να δειπνήσουν μαζί το βράδυ.
Τον περίμενε να τελειώσει.
Η ξανθιά πρέπει να ήταν ήδη εκεί όταν μπήκε αλλά δεν την είχε προσέξει.
-Μιλάτε γαλλικά ; την άκουσε να τον ξαναρωτάει.
-Ναι, πως.
-Τότε ίσως μπορείτε να με βοηθήσετε.
-Πολύ ευχαρίστως.
Σηκώθηκε και κάθισε διπλά της στον καναπέ.
Κρατούσε το σχέδιο μια διαφημιστικής καταχώρησης για μια σχολή ξένων γλωσσών και προσπαθούσε να βρει κάτι έξυπνο για τα γαλλικά .
Σε μισή ώρα είχαν τελειώσει.
-Έξοχα , σας ευχαριστώ πολύ. Έχετε ζήσει το Παρίσι;
Δεν πρόλαβε να της εξηγήσει. Ο οδοντίατρος Άρης Δημητριάδης, είχε τελειώσει με τον τελευταίο πελάτη του.
Παραξενεύτηκε που τους είδε μαζί..
-Αντυ, γνωρίζεστε;
-Μόλις τώρα.
-Η δεσποινίς Τσάντ ήλθε για μένα. Με βοηθάει να γράψω ένα βιβλίο.
Η Μάργκαρετ Τσαντ είχε σπουδάσει δημοσιογραφία στο Σικάγο και προσπαθούσε να ιδρύσει ένα δικό της γραφείο δημοσίων σχέσεων.
Ο Δημητριάδης, γιος Κυπρίων μεταναστών ήθελε να γράψει κάτι σαν αυτοβιογραφία, μ’ έναν περίεργο τίτλο.
– <Ξένος για τρείς φορές>
Στο πρόσωπο του Ανδρέα ζωγραφίστηκε κάτι σαν απορία. Ο Δημητριάδης κατάλαβε ότι δεν σκόπευε να τον περιμένει κι άλλο.
Βρήκε μια διέξοδο.
-Μάγκυ, θα ήταν δύσκολο να κάνουμε τη συζήτηση μας, έξω από εδώ, ίσως πίνοντας και οι τρείς ένα ποτό;
Το δέχθηκαν και οι δυο. Βρήκαν ανοικτό το μπαρ ενός ξενοδοχείου και κάθισαν.
Όσο μιλούσε με Δημητριάδη η νεαρή δημοσιογράφος , έριχνε λοξές ματιές στον Έλληνα φίλο του.
Παρατήρησε ότι δεν σταμάτησε στο πρώτο ποτό. Τον ακλούθησε και η ιδία.
Όταν τελείωσε η συζήτηση για το βιβλίο, άρχισαν να μιλούν ο καθένας για τον εαυτό του. Ο Δημητριάδης ένιωσε άβολα , καταλάβαινε ότι περίσσευε.
-Αντυ, θα κάνουμε μεταξύ μας αυτό το δείπνο μια άλλη φορά.
-Μην σε απασχολεί.
Ο οδοντίατρος έφυγε και τους άφησε να τα λένε.
Του είπε ότι μεγάλωσε σ ένα προάστιο του Σικάγου και ήταν η μεγαλύτερη από τις πέντε κόρες ενός φτωχού εργάτη, που σπούδασε δύσκολα και έκανε πολλές δουλειές για να τα βγάλει πέρα. Σερβιτόρα, ταμίας, βοηθός νοσοκόμου, ταχυδρομική υπάλληλος.
-Τώρα προσπαθώ να αναπτύξω μια δική μου δουλειά.
Της είπε ότι κατάγονταν από την Ελλάδα αλλά λείπει για πολλά χρόνια και δεν σκοπεύει να επιστρέψει.
-Γιατί, τον ρώτησε.
Το βλέμμα του ήταν σκοτεινιασμένο όταν απάντησε.
-Όταν έφυγα υπήρχε δικτατορία. Με κυνήγησαν .
-Τώρα;
-Τώρα δεν ξέρω.
Ξεκίνησε να της μιλάει για τον πατέρα του, αλλά σταμάτησε απότομα. Θα του συμβαίνει συχνά. Κάθε φορά που άρχιζε μια συζήτηση για τον Γεώργιο Παπανδρέου εκείνα τα χρόνια έδειχνε μετανιωμένος και σταματούσε. Ακόμη και όταν τον ρωτούσαν τα παιδιά του δεν τελείωνε ποτέ τη συζήτηση.
Μια εξήγηση θα δώσει πολύ αργότερα ο γιος του ο Νίκος, σ ένα από τα βιβλία του.
-Ο πατέρας του πήγε να ζήσει με μια άλλη γυναίκα, την ηθοποιό Κυβέλη, έτσι ο Ανδρέας δεν μεγάλωσε στο ίδιο σπίτι μαζί του και ίσως γι αυτό το λόγο κουβαλούμε μέσα στου στοιχεία εγκατάλειψης και <χαμηλής εκτίμησης> του εαυτού του.
Η δημοσιογράφος πρόσεξε ότι ξαναβρήκε στην αυτοπεποίθηση που απέπνεε από την αρχή όταν άρχισε να της μιλάει ξανά για τη δική του ζωή στην Αμερική.
Με ένταση στη φωνή του αφηγήθηκε πως γράφτηκε στο Χάρβαρντ όταν έφτασε στην Αμερική. Σύντομα του πρότειναν μια θέση επιμελητή. Και λίγο αργότερα δίδαξε στο Βισκόνσιν , κοντά στο Σικάγο βασικές αρχές της οικονομίας.
Διαπίστωσαν ότι γνώριζαν τα ίδια μέρη.
Μίλησε για τη θητεία του στο ναυτικό και τον γάμο του .
-Η γυναίκα σου;
-Σπουδάζει ιατρική στην ανατολική ακτή, είπε αόριστα.
Συνέχισε να μιλάει για την ακαδημαϊκή σταδιοδρομία του. Ήταν μόλις 29 ετών και ήταν ήδη βοηθός καθηγητής στα οικονομικά.
-Πριν δυο χρόνια άρχισα κι εγώ ένα μάθημα στα οικονομικά, αλλά δεν μου άρεσε, του είπε.
Της χαμογέλασε με νόημα.
-Δεν θα είχες τον κατάλληλο καθηγητή.
Έμειναν εκεί ως αργά και της πρότεινε να συνεχίσουν σ ένα κλαμπ.
Εκείνο το βράδυ ξεκίνησε η περιπέτεια της κοινής ζωής του Ανδρέα Παπανδρέου και της Μάργκαρετ Τσαντ από το Ιλλινόις.
ΒΟΥΛΕΥΤΙΚΕΣ ΕΚΛΟΓΕΣ 2004-ΣΤΙΓΜΙΟΤΥΠΟ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΡΥΘΡΑΙΑ ΟΠΟΥ ΨΗΦΙΣΕ ΚΑΙ Η ΜΗΤΕΡΑ ΤΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΟΥ ΠΑΣΟΚ ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. (ΑΝΤΩΝΗΣ ΝΙΚΟΛΟΠΟΥΛΟΣ/EUROKINISSI )
Δυο γάμοι και δυο διαζύγια
Το πρώτο βράδυ έφερε κι άλλο. Άρχισε το δέσιμο μεταξύ τους.
Μόνο σύντομα έδειξε ότι δεν θα κρατήσει. Σε τρεις μήνες χώρισαν . Παρά ήταν μπερδεμένος για να τον βάλει μόνιμα στη ζωή της.
Έκλεισε το γραφείο της και έφυγε για την Ουάσινγκτον αναζητώντας καλύτερη τύχη.
Η τύχη την έφερε πάλι στη Μινεαπολη. Προσπαθώντας να συνεχίσει τις σπουδές της , την απέρριψαν από τα πανεπιστήμια ου ζήτησε μια θέση για να ειδικευτεί στη δημόσια υγιεινή.
Τη δέχθηκαν μόνο στη Μινεσότα και γράφτηκε αναγκαστικά το καλοκαίρι του 1949.
Τα Χριστούγεννα θα τον δει τυχαία σε ένα ασανσέρ αλλά δεν θα μιλήσουν.
Την άνοιξη του 1950 διέσχιζε ένα μονοπάτι στο <κάμπους> για να προλάβει το μάθημα της , όταν τον άκουσε να τη φωνάζει.
-Μάργκαρετ!
Γνώρισε αμέσως τη φωνή του και τρομοκρατήθηκε. Έκανε πως δεν άκουσε και συνέχισε. Τον άκουσε να περπατάει πίσω της και γύρισε.
-Αντυ εσύ;
-Να σε συνοδευσω;
-Αν θέλεις.
Μέχρι να φτάσουν πρόλαβε τη της εξηγήσει ότι έφευγε από τη Μινεσότα, βρήκε θέση στο Ηβενστον.
Θα βγουν μια δυο φόρες μαζί .
-Ο γάμος μου τελειώνει της είπε.
Μέσα της σκέφτηκε < αυτά μας τα είπαν κι άλλοι> και τον αποπήρε.
-Ο δικός μου τώρα αρχίζει.
Πράγματι η Μάργκαρετ θα παντρευτεί στις 14 Ιουνίου του 1950 μ ένα συμφοιτητή της
Αλλά η μοίρα είχε αλλά σχέδια.
Όταν βρήκε το Νοέμβριο της ίδιας χρονιάς σε μια εφημερίδα ένα άρθρο για τον πατέρα του, το έβαλε σ ένα φάκελο και το ταχυδρόμησε στο Πανεπιστήμιο με το όνομα του.
Μετά κατάλαβε τι έκανε.
Για πολλές εβδομάδες έπαιρνε γράμματα του, στο πατρικό της όνομα. Δεν απαντούσε.
Αλλά όχι για πολύ.
Μια σύντομη απουσία του συζύγου της την έφερε πάλι δίπλα στον Έλληνα που την είχε γοητεύσει, πριν από δυο χρόνια.
Το Πάσχα του 1951 που επέστρεψε ο σύζυγος της , τον περίμενε η ψυχρολουσία.
-Θέλω διαζύγιο.
Της το έδωσε αμέσως.
Στις 30 Αύγουστου του 1951 η Μάργκαρετ και ο Ανδρέας παντρεύτηκαν με πολιτικό γάμο στη Νεβάδα.
Μακριά από τα κοινά
Μόλις πέντε μέρες πριν το δεύτερο γάμο του , είχε βγει στο διαζύγιο του με την ψυχίατρο Χριστίνα Ράισα.
Είχε να τη δει από το 1944, που την εγκατέλειψε στο Βοστόνη, αφήνοντας πίσω του μόνο ένα γράμμα.
Η Ρασιά δεν θα εμφανισθεί άλλη φορά στη ζωή του, αλλά θα τον εκδικηθεί με καθυστέρηση σαράντα χρόνων.
Το 1985 έδωσε μια συνέντευξη στον <Ελεύθερο Τύπο> της εποχής που αντιπολιτεύεται σκληρά τον Ανδρέα Παπανδρέου και του προσάπτει πολλά για την σύντομη περίοδο που έζησαν μαζί.
– Έχει το χάρισμα να καταστρέψει ακόμη και τις επιτυχημένες ενέργειες του.
Του καταλογίζει και άλλα πιο βαριά.
-Εκμεταλλεύεται τους γύρω του, δεν ξέρει τι θα πει αλήθεια και κάθε φορά προσπαθεί να θυμηθεί τι ακριβώς έχει πει. Γι αυτό καταφεύγει στη μέθοδο να συμφωνεί πάντα με τον συνομιλητή του .
Είναι μια γυναίκα που ο Ανδρέας εγκατέλειψε.
Ήταν ένας γάμος, για τον οποίο για πολλά χρόνια δεν ήξερε κανένας τίποτε στην Ελλάδα.
Με τη νέα σύζυγο του θα εγκατασταθούν στη Μινεσότα και θα αρχίσει να διδάσκει στο Πανεπιστήμιο. Είναι ήδη αναγνωρισμένος οικονομολόγος..
Η Μαργαρίτα, ενδιαφέρεται για την πολιτική , και προσπαθεί να τον μυήσει.
Γνωρίζουν κάποιους πολιτικούς στην περιοχή. Θα μπουν στην επιτροπή στήριξης του υποψήφιου των Δημοκρατικών Αντλεί Στήβενσον, στη Μινεσότα. Η εμπλοκή του σε δραστηριότητες του τοπικού κυβερνήτη δεν του δίνει κανέναν ενθουσιασμό. Όσες φορές τον έφερε η Μαργαρίτα σε επαφής με τοπικούς πολιτικούς παράγοντες αλλά δεν βγαίνει τίποτε.
Όταν έφυγαν από τη Μινεσότα για το Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας ανακουφίστηκε.
Η πολιτική τον απωθεί. Η Μάργκαρετ δεν ξέρει ακόμη ότι του ξύνει άσχημες μνήμες.
Θα το βρει μπροστά της πολλές φορές αργότερα και θα χρειαστεί να επιστρατεύσει πολλές δυνάμεις για να τον υποστηρίζει ψυχολογικά.
Η ιδία θα γράψει αργότερα:
-Η μόνη επαφή του Ανδρέα με την πολιτική ήταν να γίνει μέλος μια επιτροπής οικονομικών συμβούλων για τον κυβερνήτη της πολιτείας , τον Πητ Μπράουν.
Ήταν αποφασισμένος να παραμείνει μακριά από τα κοινά. Είναι ακαδημαϊκός, δεν ξέρει από πολιτική.
Και ας είναι γιός γνωστού πολιτικού.
Ενός πολιτικού που έχει πολλά χρόνια.
Και δεν σκοπεύει να τον δει σύντομα.
(EUROKINISSI)
Μια βάφτιση κι ένας γάμος
-Πάτερ που είναι κολυμβήθρα;
-Κύριε καθηγητά η κολυμβήθρα είναι νοητή.
-Εντάξει –αλλά η βαπτιζόμενη δεν πρέπει να είναι γυμνή;
-Τι εννοείς Ανταμ;
-Έχετε ξαναδεί βάπτιση με τα ρούχα;
Στο σπίτι των Πεπελάσηδων στο Κορόνα Κόρτ εκείνο το μεσημέρι της 8ης Ιανουαρίου 1961 τα αστεία έδιναν και έπαιρναν.
Είχαν μαζί βάπτιση και γάμο. Και τα δυο μυστήρια ήταν για το ίδιο πρόσωπο.
Την Μάργκαρετ Τσαντ-Παπανδρέου, ήδη μητέρα τεσσάρων παιδιών. .
Είχαν παντρευτεί με πολιτικό γάμο και τώρα την ξαναπαντρεύονταν με θρησκευτικό..
Για να γίνει ο γάμος έπρεπε η –Διαμαρτυρόμενη το θρήσκευμα- νύφη να βαπτιστεί ορθόδοξη ,προηγουμένως.
Και τα δυο έγιναν την ίδια μέρα . Λίγο πριν αναχωρήσουν για μόνιμη εγκατάσταση στην Αθήνα.
Το αποφάσισαν μάλλον τυχαία.
Ένα πρωί στα μέσα Δεκεμβρίου του 1960 , καθώς συζητούσαν τις λεπτομερείς της αναχώρησης , ο Πεπελάσης πετάχτηκε όρθιος.
-Ανδρέα που πάμε έτσι;
-Πώς έτσι;
-Πώς πάμε στην Ελλάδα με την οικογένειά σο , χωρίς να είσαι παντρεμένος;.
-Τρελάθηκες; Αφού είμαι παντρεμένος.
-Για την Ελλάδα δεν είσαι. Δεν αναγνωρίζεται ο πολιτικός γάμος.
-Και τι αναγνωρίζεται;
-Μόνο αν παντρευτείς σε εκκλησία με παπά, θεωρείσαι παντρεμένος
-Τι σημασία έχει;
-Μεγάλη. Δεν θα μπορείς να κάνεις τίποτε για την οικογένεια σου χωρίς κανονικό γάμο. Ούτε καν να πάνε τα παιδιά στο σχολειό.
-Με τα παιδιά δεν υπάρχει πρόβλημα. Έχουν βαπτιστεί;
-Τα βάφτισες; Πότε;
Δεν το είχε συζητήσει με κανέναν από τότε που επέστρεψε από την Ελλάδα..
Όσο βρισκόταν στην Αθήνα ο Γέρος φώναξε τον ιερέα της ενορίας της Εκάλης και τα παιδιά βαφτίσθηκαν ορθόδοξοι χριστιανοί.
Ο Γιώργος που μέχρι τότε τον φώναζαν Τζέφρι, πήρε και επισήμως το όνομα του παππού του με ανάδοχο τον Γιώργο Μαλάμο.
Τη Γκαίηλ , όπως ήταν το αμερικανικό όνομα της Σοφίας , τη βάφτισε η γιαγιά και της έδωσε το δικό της όνομα.
Νονός του Νίκου ήταν ο καθηγητής Γιώργος Λιανόπουλος, υφυπουργός του Καραμανλή στη Μεταπολίτευση.
Τον μικτότερο, τον Ανδρέα, το βάφτισε ο ίδιος ο Γεώργιος Παπανδρέου.
Αυτή η τελετή κρατήθηκε σαν οικογενειακό μυστικό. Και από μια άποψη ήταν. Έγινε κυρίως για το χατίρι του Γέρου.
Μετά την έκπληξη που δοκίμασε ο Πεπελάσης επανήλθε.
-Εντάξει με τα παιδιά. Αλλά το θρησκευτικό γάμο πρέπει να τον κάνεις. Για να μην έχεις μπλεξίματα.
Την άλλη μετά τηλεγράφησε στον πατέρα του και πήρε την ίδια απάντηση..
-Έχεις δίκιο , πρέπει να το κάνουμε, είπε στον Πεπελάση
Έπρεπε να καλέσουν στο σπίτι τον ιερά της ελληνικής εκκλησίας του Άγιο Φραγκίσκο για να κάνει τη βάπτιση και το γάμο.
Τελικά κατέληξαν στον ιερέα Ιωάννη Πετρόπουλο του Οκλαντ.
Στο πιστοποιητικό του γάμου αναφέρεται.
– Ο Νυμφίος κατά την ημεραν του γάμου ήτο 41 ετών, η δε νύφη 37 ετών.
Κουμπάροι στο γάμο και νονοί της Μαργαρίτας ο Διαμαντής και η Έλλη Πεπελάση.
Το προηγούμενο βράδυ δείπνησαν όλοι μαζί σ ένα εστιατόριο της περιοχής.
Η Μαργαρίτα τους αποκάλυψε ότι πρώτη φορά στη ζωή της γνώρισε τη γαλλική κουζίνα.
Οι Κοντόπουλοι, ο καθηγητής Μάρκος Νομικός και η γυναίκα του ο Γιώργος και η Αρετή Καλλιγά, γείτονες και δυο τρεις καθηγητές ήταν παρόντες την άλλη μέρα στο διπλό μυστήριο
Ο Νομικός έγραψε ένα μακροσκελές ποίημα για τους <νεόνυμφους>.
Πολλά χρόνια αργότερα η Δήμητρα Λιανή θα κατέβαλε μεγάλο κόπο για να βρει τα χαρτιά από εκείνο τον γάμο, να προωθήσει το διαζύγιο με τη Μαργαρίτα και να πάρει η ιδία τη θέση της, ως τρίτο στεφάνι.
Αν δεν είχε κρατήσει αρχείο ο κουμπάρος δεν θα τα έβρισκε.
Ένας δύσκολος χειμώνας
Τη δεύτερη φορά που επέστρεψε στην Αθήνα η οικογένεια Παπανδρέου εγκαταστάθηκαν στο σπίτι της οδού Γυζη.
Όπως είχαν ζητήσει εν τω μεταξύ είχαν προστεθεί γραφεία και βιβλιοθήκες.
Ο Ανδρέας παρέλαβε ένα < Βολβο >που είχε παραγγέλλει και σε λίγο έφτασε και η οικοσκευή τους.
Άρχισαν να αναζητούν σχολείο για τα παιδιά, για να μάθουν ελληνικά.
Έγραψαν το Γιώργο στην τρίτη τάξη με την Ιωάννα Πεπελάση και τοη Σοφία στην πρώτη με τον Δημήτρη.
Όπως ήταν στον Άγιο Φραγκίσκο.
Η Μαργαρίτα προσπαθεί να εγκλιματίσει την οικογένεια .
Στο δημοτικό σχολείο του Ψυχικού ο Γιώργος δεν είχε καλές επιδόσεις.
Κατάφερε να τον πάρουν «δοκιμαστικά» στο Κολλέγιο, όπου είχε φοιτήσει και ο Ανδρέας.
-Ο Γιώργος είναι ένα ήσυχος νέος , λίγο άτολμος, αλλά με μεγάλη εσωτερική δύναμη, θα πει η μητέρα του.
Αυτή η δύναμη τον έκανε να μιλαεί με ανεπίτρεπτο τρόπο στον παππού του μερικές φορές.
Η Μαργαρίτα θα τον δικαιολογήσει. στο βιβλίο της «Εφιάλτης την Αθήνα»
– Ο Γεώργιος Παπανδρέου είχε συνηθίσει στην κολακεία και αυτό ήταν σχεδόν προδοσία από έναν εγγονό.
Για τα δυο μικτότερα και την Μαργαρίτα, πήραν στο σπίτι τη Λουΐζα, που τους συνέστησε ο Γέρος. Ήταν από οικογένεια πολίτικων φίλων του.
Η Μαργαρίτα δεν τη συμπαθούσε. Και την έδιωξε.
-Δεν ήταν πάντα τίμια, είχε μάθει από τα παιδικά της χρόνια ότι όλες οι μέθοδοι είναι αποδεκτές για την επιβίωση.
Αυτή η φορά ο ενθουσιασμός της Μαργαρίτας για τους Έλληνες δεν θα είναι όπως την πρώτη φορά.
-Μα είναι δυνατόν να ξύνονται στη μέση του δρόμου, θα λέει με απαξία για τους άνδρες της εποχής.
Θα γράψει η ιδία για τις δυσκολίες της
-Ο χειμώνας του 1961 δεν ήταν ευτυχισμένος . Η προσαρμογή και των δυο μας ήταν δύσκολη. Έχασα βάρος.
Μαλώνει συνεχεία με την πεθερά της. Εδώ η Σοφία ξαναβρίσκει τον εαυτό της και κυρίως μπορεί να μιλεί στη γλώσσα της.
Η Μαργαρίτα έχει παράπονα με το προσωπικό. Στο βιβλίο της θα αναφέρει:
-Το υπηρετικό προσωπικό με απάλλασσε από τις δουλειές, αλλά μετέτρεπε το σπίτι σε εργοστάσιο και πηγή πολλών προστριβών.
Δεν αντιλαμβάνεται ότι ο άνδρας της έχει αρχίσει να αλλάζει τις συνήθειές του. Τα βράδια θα βγαίνει μόνος και θα αργεί όλο και περισσότερο.
Το κόμμα της χαρτοπετσέτας
Η ίδρυση της ΕΓΕ το 1976 δεν ήταν παρά η αυτονόητη δημιουργία ενός «μετωπικού» σχήματος του ΠΑΣΟΚ, στο γυναικείο χώρο, αν και δεν συμφωνούν όλοι με το ρόλο που πρόκεται να παίξει. Στην ταβέρνα του «Φώντα» στα Εξαρχεια, πολλοί θυμούνται ένα βράδυ τη Βάσω Παπανδρέου να θεωρεί την ίδρυση της ΕΓΕ σαν ένα είδος «αντιπραξης» εναντίον της.
Η ισχυρή παρουσία της Μαργαρίτας Παπανδρέου στην οργάνωση , την κατέστησε ισοδύναμη με την ίδρυση ενός «δικού της κόμματος» , που έφτασε μάλιστα να έχει κάποτε 20.000 μέλη και τις γυναίκες όλων των υπουργών να συνεδριάζουν μαζί της, παράλληλα με τους άνδρες τους που συνεδρίαζαν υπό τον Α. Παπανδρέου στα υπουργικά συμβούλια. Ήταν ένα είδος άτυπου γυναικείου κόμματος η ΕΓΕ; Μπορεί και να ήταν. Το 1986, μετά από μια συνεδρίαση του Δ.Σ. και ενώ η πρόεδρος Μαργαρίτα Παπανδρέου είχε αναχωρήσει βιαστικά για ένα δείπνο, κάποια από όλες θυμήθηκε ότι στην Ισλανδία ένα κόμμα που αποτελούνταν αποκλειστικά από γυναίκες είχε πάρει 25% στις εκλογές. Η Μαρία Κυπριωτάκη γέλασε!
-“Γιατί δεν κάνουμε κι εμείς ένα κόμμα; “.
-” Μαρία, βάζεις την υπογραφή σου σ αυτό που λες; ” είπε κάποια
-“Όσες υπογραφές θέλεις”.
Δεν υπήρχε πρόχειρο χαρτί και η Ντιντή Γιαννοπούλου έβγαλε από την τσάντα της, ένα χαρτομάντιλο.
-“Δεν πειράζει, υπόγραψε εδώ”.
“Θα κάνουμε κόμμα γυναικών” έγραψε η Μαρία Κυπριωτάκη και έβαλε την υπογραφή της χωρίς να το πολυσκεφτεί.
Αργότερα ούτε που θυμόταν ποια από όλες κράτησε το χαρτομάντιλο,που διέγραψε μια άγνωστη τροχιά και έφτασε στον Α. Παπανδρέου, εν είδει αποδείξεως για τις “ πολιτικές δραστηριότητες της Μαργαρίτας”, όταν πλέον οι σχέσεις τους είχαν διαραγεί.
Από εκεί και πέρα αρχίζει μια περίοδος εντάσεων ανάμεσα στην ΕΓΕ και το ΠΑΣΟΚ ευθέως ανάλογη με την εμφάνιση της αεροσυνοδού που σερβίριζε συνήθως το ζεύγος Παπανδρέου στο πρωθυπουργικό αεροσκάφος και θα βρίσκεται στο διπλανό δωμάτιο στο “Γκρόσβενορ Χαουζ” του Λονδίνου το Δεκέμβριο του 1986, όταν ο Πρωθυπουργός και η σύζυγος του συζήτησαν, με την αυτονόητη ένταση, για πρώτη φορά γι αυτό το θέμα.
Το φθινόπωρο του 1987 ο Α. Παπανδρέου θα αναθέσει στον τότε κυβερνητικό εκπρόσωπο Ι. Ρουμπάτη να δηλώσει:
-“Η Μαργαρίτα Παπανδρέου είναι απλή πολίτις”!
Το μήνυμα είναι καθαρό: κανείς δεν θα την υποδέχεται πλέον με τιμές συζύγου πρωθυπουργού!
Η σύγκρουση είναι πλέον δημόσια και ορατή και θα κρατήσει πολύ ακόμη.
-“Είναι τιμή μου να είμαι απλή πολίτις αυτής της χώρας» άπαντα η Μαργαρίτα.
Η ΕΓΕ απο τοτε παίρνει όλο και περισσότερο αντικυβερνητικές θέσεις, χαρακτηρίζει το ΠΑΣΟΚ “συντηρητικό κόμμα” και επικρίνει χειρισμούς του Α. Παπανδρέου ακόμη και στην εξωτερική πολιτική. Η Μαργαρίτα Παπανδρέου κινείται δραστήρια στο διεθνή χώρο, όπου έχει πάντα σημαντικές επαφές και λενε ότι η απουσία της εκείνη την περίοδο διευκόλυνε μάλλον τη Δήμητρα Λιανη :επέστρεψε απο την Κένυα όπου είχε καταφύγει, λόγω της ,προσωρινής, διακοπής των σχέσεων της με τον Α. Παπανδρέου και εδραιώθηκε στη ζωή του.
Όταν ο Α. Παπανδρέου αναχωρεί για το Λονδίνο τον Αύγουστο του 1988 έχοντας δίπλα του τη Δήμητρα Λιάνη και όχι τη σύζυγο του, οι γέφυρες ανάμεσα στις δυο πλευρές κόβονται και θα ξεκινήσει ένας πόλεμος ανάμεσα στο ΠΑΣΟΚ και την ΕΓΕ που θα καταλήξει στην παραίτηση της Μαργαρίτας από την προεδρία της το Μάρτιο του 1989. . Οι δεσποινίδες και οι κυρίες που την περιστοίχιζαν για μια δεκαετία περίπου είχαν αλλάξει ήδη στρατόπεδο και μερικές θα βρεθούν αργότερα στην “αυλή” της Δήμητρας Λιανη, για να την εγκαταλείψουν και να τις συναντήσουμε ξανά στο περιβάλλον του Κ. Σημίτη.
Τι θα γίνει με τις ΕΓΕς;
Εκ των πραγμάτων η ΕΓΕ ως “μετωπική” οργάνωση του ΠΑΣΟΚ στο χώρο των γυναικών έπαιξε σημαντικό ρόλο στη διαδρομή του και το 1977 δυο μέλη της – η Μαρία Κυπριωτάκη και η Ντιντή Γιαννοπούλου- μπαίνουν στη Βουλή. Για μια μεγάλη περίοδο είναι ένας αποτελεσματικός εκλογικός μηχανισμός.
Μετά το 1981, με πρόεδρο την Καλλιόπη Μπουρδάρα, η ΕΓΕ αποκτά μεγάλη επιρροή και στελέχη της έχουν σημαντικές θέσεις στην κυβέρνηση και τον κρατικό μηχανισμό. Η Σου Λαίου γίνεται γραμματέας Ισότητας, η Μαρία Κυπριωτακη υφυπουργός Πρόνοιας, η Μαρία Αρσένη, η Ελισάβετ Παπαζώη, η Χρυσούλα Χαρισίου, η Αλέκα Μαρκογιαννάκη, η Σοφία Χαριτίδου και άλλες τοποθετούνται Νομάρχες, η Αντιγόνη Δημητριάδη γίνεται γενική γραμματέας αποδήμου Ελληνισμού. Πρόσωπα που θεωρούνται ότι ανήκουν στον “κύκλο της Μαργαρίτας”, όπως ο Θ. Στάθης και ο καθηγητής Γ. Λιάνης, μπαίνουν στην κυβέρνηση,ο Λ.Λαγακος γίνεται ευρωβουλευτής, ενώ ο παλαιός φίλος των Παπανδρέου Βασ. Καφίρης, τοποθετείται στην ΑΤΕ.
Στη Χαρ. Τρικούπη όμως αυτές οι δραστηριότητες προκαλούν αντιδράσεις. Στο Ε.Γ. του ΠΑΣΟΚ, δεν είδαν ποτέ με καλό μάτι τις “ΕΓΕς” και συχνά επικρίνουν τη Μαργαρίτα Παπανδρέου, η οποία τίθεται υπό παρακολούθηση: Υπήρξε μια περίοδος που ο Σωτ. Κωστόπουλος , ως Γενικός Γραμματέας Τύπου, συνέτασσε εδικό δελτίο για τη δράση της. Ο Α. Παπανδρέου δεν παίρνει θέση, αλλά είναι φανερό ότι ευνοεί αυτό το εχθρικό κλίμα.
Πρώτες διαχωρίζουν τη θέση τους οι “κυρίες των υπουργών”, καθώς διαισθάνονται ότι η ΄τύχη των συζύγων τους μπορεί να κριθεί από τη στενή πρόσδεση τους στο “άρμα της Μαργαρίτας”. Η Κάκια Γεννηματά και η Χαριτίνη Μόραλη αποχωρούν ήσυχα. Άλλες όπως η Ιωάννα Πιτσιώρη φεύγουν με καταγγελίες. Οι κυρίες Αλίκη Κουτσογιωργα, Χριστίνα Αλευρά, Αθηνά, Κακλαμάνη, Δάφνη Σημίτη, Αγα Χαραλαμποπούλου αποφεύγουν να παρίστανται στις εκδηλώσεις της ΕΓΕ, όπως έκαναν ήδη εξ αρχής η Μελίνα Μερκούρη και η Σίλβα Ακρίτα. Η Λίλα Χριστοφορίδου και η Ειρήνη Λαμπράκη αποστασιοποιούνται μετά το συνέδριο του 1984, όταν η ΕΓΕ επιχείρησε να δημιουργήσει ένα πυρήνα γυναικών στην Κ.Ε. Μένει μόνο η Βούλα Γείτονα και μερικές άλλες να εκπροσωπούν το ΠΑΣΟΚ σε μια οργάνωση που δεν θέλει το ΠΑΣΟΚ.
Το Απρίλιο του 1988 η Συνδιάσκεψη της ΕΓΕ ανέδειξε το τελευταίο Δ.Σ. με πρόεδρο τη Μαργαρίτα Παπανδρέου. Μετείχαν οι : Άννα Παναγοπουλου, Ευθυμία Λυκαβριζιώτου, Ντιντη Γιαννοπούλου, Αντιγόνη Τόκα, Άννα Αντωνοπούλου, Σοφία Χαριτίδου, Νίκη Νικηφοράκη, Τέτα Ευθυμίου, Άννα Μαλίκα, Αντα Πορολόγου, Καλλιόπη Μπουρδάρα, Δώρα Ντούλια, Γιάννα Χαραλάμπους.
Το καλοκαίρι του 1988 το ζεύγος Παπανδρέου είχε έλθει σε κάποια συνεννόηση για συναινετικό διαζύγιο. Η συμφωνία χάλασε όταν από το Χερφηλντ,διοχετεύουν ότι ο Α. Παπανδρέου παραπονέθηκε γιατί “ Η Μαργαρίτα δεν του έβρασε ποτέ ένα αυγό”, και “ δεν περίμενε τόση αχαριστία”. Κάποιοι θέλουν να συντηρούν την ένταση μεταξύ τους, ακόμη και αυτές τις δύσκολες ώρες.
Απο τότε οι σχέσεις της ΕΓΕ με το ΠΑΣΟΚ γίνονται σχέσεις οργής. Η Μαρία Κυπριωτακη τοποθετείται υφυπουργός Ισότητας , με αποστολή να εκριζώσει την ΕΓΕ απο τον κρατικό μηχανισμό και κατηγορεί τη Μαργαρίτα Παπανδρέου ότι «δεν ακολουθεί φεμινιστική πολιτική στο προσωπικό της θέμα», αφού δεν δίνει το διαζύγιο, όπως έκανε η ίδια με τον Γ. Περάκη! Οι οργανώσεις του Αργους, της Ηγουμενίτσας , των Σερρών επιστρατεύονται κατά της Μαργαρίτας. Στα Ιωάννινα της ζητούν να δώσει το διαζύγιο …γιατί έρχονται εκλογές! Κατηγορούν τη Μαργαρίτα Παπανδρέου ότι ” δεν έμαθε ποτέ σωστά ελληνικά” και σχημάτισε έναν κύκλο προσωπικής ισχύος, που δεν είχε σχέση με το ΠΑΣΟΚ.
Σε μια συνεδρίαση του Δ.Σ. της ΕΓΕ η Άννα Μαρκάκη γραμματέας του υπουργού Εσωτερικών, επιτίθεται στη Νίκη Νικηφοράκη : “αυτά τα κάνετε γιατί θέλετε να ρίξετε το ΠΑΣΟΚ”. Ακόμη πιο επιθετική η Βάσω Κουκουλάκη, σύζυγος νομάρχη της Θεσσαλίας απειλεί με μήνυση τη Μαργαρίτα Παπανδρέου. Η Δώρα Ντούλια και η Γιάννα Χαραλάμπους διαχωρίζουν τη θέση τους και η πρώτη θα γίνει γραμματέας Ισότητας, στη θέση της Σου Λαίου. Μέσα σε ενα βράδυ το υπουργείο Οικονομικών καταθέτει τροπολογία με την οποία οι χρηματοδοτήσεις προς τις γυναικείες οργανώσεις τίθενται υπό έλεγχο, ενώ ιδρύεται κρατική …αντί ΕΓΕ, το Κέντρο Ερευνών Ισότητας, που θα προικοδοτηθεί με 250 εκατ. δρχ.
Στις 21 Μαρτίου 1989 η Μαργαρίτα Παπανδρέου υποβάλει την παραίτηση της απο την ΕΓΕ καταγγέλλοντας κομματικές παρεμβάσεις, ως πίεση το διαζύγιο.
Το Μάιο του 1989 ο δικηγόρος του Α. Παπανδρέου Αθ. Λιάπης θα της κοινοποιήσει την αγωγή του στην οποία αναφέρει ότι « απο τις αρχές του 1984 είμαστε σε πλήρη διάσταση, και απο το 1986 ζω σε ξεχωριστή οικία, ενώ ως τοτε η συστέγαση ήταν για να τηρηθούν τα προσχήματα, λόγω της ιδιότητος μου ως πρωθυπουργού». Ο δικηγόρος της ΓΒ Μαγκακης θα καταθέσει τη δική της ανταγωγή. « Δεν με βρίσκει αντίθετη ενα διαζύγιο όταν ο γάμος έπαψε ουσιαστικά να υπάρχει» θα δηλώσει.
Το διαζύγιο θα εκδοθεί σε στις 10 Ιουνίου 1989 και θα κλείσει 38 χρόνια γάμου. Εκεί θα κλείσει και ο κύκλος της δόξας για την ΕΓΕ….
Πηγή: ieidiseis.gr
