Αλλαγές στον τρόπο με τον οποίο ρυθμίζονται οι οφειλές προς τράπεζες και servicers φέρνει η νομοθετική πρωτοβουλία του υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, με αυστηρότερους κανόνες για το ιδιωτικό χρέος, ενισχυμένη προστασία για τους συνεπείς οφειλέτες και πιο στενή εποπτεία των εταιρειών διαχείρισης απαιτήσεων.
Η πρωτοβουλία παρουσιάστηκε χθες στο υπουργικό συμβούλιο από τον Κυριάκο Πιερρακάκη και επιχειρεί να αλλάξει το τοπίο στις διμερείς ρυθμίσεις οφειλών προς τράπεζες και servicers. Η προκαταβολή περιορίζεται σημαντικά, οι κανόνες διαφάνειας και εποπτείας γίνονται αυστηρότεροι και τίθεται ανώτατο όριο στην αύξηση του χρέους λόγω τόκων υπερημερίας. Παράλληλα, προβλέπεται άμεση οικονομική αποζημίωση του οφειλέτη από τον πιστωτή, με τη μορφή απαλλαγής από πληρωμή, όταν οι servicers παραβιάζουν τους κανόνες.
Σύμφωνα με το νέο καθεστώς, σε οφειλή 100.000 ευρώ η ανώτατη αρχική καταβολή περιορίζεται στα 15.000 ευρώ, αντί για προκαταβολές της τάξης των 40.000 ή 50.000 ευρώ που ζητούνται σήμερα. Αν δεν τηρηθούν οι όροι και οι προθεσμίες, ο συνεπής οφειλέτης με μηνιαία δόση 600 ευρώ ωφελείται με πίστωση 3.000 ευρώ, δηλαδή πέντε δόσεων, στην περίπτωση που ο πιστωτής παραβιάσει τη συμφωνία ρύθμισης και προχωρήσει σε μέτρα είσπραξης.
«Με το νέο πλαίσιο για το ιδιωτικό χρέος, γίνεται μια καθαρή επιλογή: μπαίνουν κανόνες, προθεσμίες και αυξημένος έλεγχος εκεί όπου μέχρι σήμερα υπήρχαν συχνά καθυστερήσεις και αβεβαιότητα» τονίζει μιλώντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η Γενική Γραμματέας Χρηματοπιστωτικού Τομέα και Διαχείρισης Ιδιωτικού Χρέους, Θεώνη Αλαμπάση.
«Στόχος δεν είναι η αποφυγή αποπληρωμής της οφειλής», τονίζει, αλλά «είναι να διασφαλιστεί ότι ο πολίτης που μπορεί και θέλει να πληρώσει θα έχει πραγματική δυνατότητα να ρυθμίσει την οφειλή του με βιώσιμο τρόπο. Γι’ αυτό οι νέοι κανόνες προβλέπουν συγκεκριμένο χρόνο για τη διμερή διαπραγμάτευση, πλαφόν 15% στην προκαταβολή και τεκμηριωμένες προτάσεις που προσαρμόζονται στην πραγματική οικονομική και περιουσιακή κατάσταση του οφειλέτη. Παράλληλα, προστατεύουν τον συνεπή οφειλέτη: όταν τηρεί τη ρύθμισή του, δεν μπορεί να βρίσκεται αντιμέτωπος με μέτρα. Και πριν από έναν πλειστηριασμό, ο πιστωτής θα πρέπει να έχει προηγουμένως καταθέσει πραγματική και τεκμηριωμένη πρόταση ρύθμισης».
Όσον αφορά τον άλλο πυλώνα, που σχετίζεται τους πιστωτές, «ενισχύεται επιπλέον το πλαίσιο για τους servicers. Περισσότερη διαφάνεια, περισσότερα στοιχεία, ισχυρότερη εποπτεία. Η επιδίωξη είναι σαφής: λιγότερη αβεβαιότητα για τον οφειλέτη, περισσότερη ευθύνη για τον πιστωτή και ένα σύστημα ρύθμισης του ιδιωτικού χρέους που λειτουργεί με κανόνες και παράγει πραγματικές λύσεις» τονίζει η κυρία Αλαμπάση.
Τι αλλάζει στις διμερείς ρυθμίσεις
Σήμερα η διμερής ρύθμιση στηρίζεται κυρίως στον Κώδικα Δεοντολογίας, ο οποίος προβλέπει συγκεκριμένα στάδια και υποχρεώσεις: επικοινωνία, συλλογή στοιχείων, αξιολόγηση της οικονομικής κατάστασης του οφειλέτη και εξέταση λύσεων ρύθμισης ή οριστικής διευθέτησης. Παρ’ όλα αυτά, έχουν καταγραφεί αρκετές περιπτώσεις παρατεταμένης καθυστέρησης, ελλιπούς ενημέρωσης για το ύψος της οφειλής και αθέτησης όρων ή συμφωνιών.
Το νέο πλαίσιο θεσπίζει αυτοτελή και τυποποιημένη διαδικασία διμερούς ρύθμισης, η οποία δεν εξαρτάται από την προσφυγή στον εξωδικαστικό μηχανισμό. Ο οφειλέτης θα υποβάλλει αίτηση και πλήρη φάκελο, ενώ ο πιστωτής θα οφείλει να απαντήσει εντός τριών μηνών, είτε καταθέτοντας βιώσιμη πρόταση είτε αιτιολογώντας εγγράφως την απόρριψη.
Ο οφειλέτης θα έχει στη διάθεσή του έναν μήνα για να ανταποκριθεί, ενώ ολόκληρη η διαδικασία θα πρέπει να ολοκληρώνεται το αργότερο σε έξι μήνες. Τα δικαιολογητικά θα μπορούν να υποβάλλονται και ψηφιακά, και η διαδικασία θα καλύπτει ακόμη και οφειλές που βρίσκονται σε στάδιο αναγκαστικής εκτέλεσης.
Αν ο πιστωτής υπερβεί την προθεσμία, η παράλειψη θα καταγράφεται ως παράβαση, θα παύει ο εκτοκισμός και η κεφαλαιοποίηση των τόκων και θα ενημερώνεται η Τράπεζα της Ελλάδος για τις περαιτέρω ενέργειες.
Βιώσιμη πρόταση με χαμηλότερη προκαταβολή
Η πρόταση ρύθμισης θα πρέπει να είναι γραπτή, κατάλληλη, βιώσιμη και τεκμηριωμένη, με αναφορά στα στοιχεία εισοδήματος και περιουσίας στα οποία βασίζεται. Όταν είναι εφικτές δύο διαφορετικές λύσεις, ο πιστωτής θα υποχρεούται να παρουσιάζει και τις δύο στον οφειλέτη.
Με απόφαση της Τράπεζας της Ελλάδος θα καθοριστούν οι βασικές πληροφορίες που θα περιλαμβάνει κάθε πρόταση, ώστε η δόση να μην προκύπτει αυθαίρετα και ο οφειλέτης να κατανοεί πώς διαμορφώθηκε και ποια οικονομικά του δεδομένα αξιολογήθηκαν.
Ταυτόχρονα, η προκαταβολή που μπορεί να ζητήσει ο πιστωτής για τη σύναψη διμερούς ρύθμισης περιορίζεται στο 15% της οφειλής. Σήμερα το ποσό αποτελεί αντικείμενο διαπραγμάτευσης και, σύμφωνα με το συγκριτικό υλικό, σε ορισμένες περιπτώσεις ξεπερνά το 30% ή φτάνει ακόμη και το 50%.
Για παράδειγμα, σε οφειλή 120.000 ευρώ, προκαταβολή 40% αντιστοιχεί σε 48.000 ευρώ, ενώ μπορεί να ζητηθεί και αρχική καταβολή 60.000 ευρώ (50% της ρυθμιζόμενης οφειλής). Με το νέο πλαφόν, η μέγιστη προκαταβολή για ένα τέτοιο χρέος περιορίζεται στα 18.000 ευρώ (15% της οφειλής). Το όριο μπορεί να είναι ακόμη χαμηλότερο όταν τεκμηριώνονται ιδιαίτερη οικονομική δυσχέρεια, κοινωνικά κριτήρια ή σοβαρά προβλήματα υγείας.
Προστασία για τους συνεπείς οφειλέτες
Όσο ο οφειλέτης τηρεί μια ενεργή ρύθμιση, δεν θα επιτρέπεται η καταγγελία της, η έκδοση ή εκτέλεση διαταγής πληρωμής, η κατάσχεση ή η συνέχιση πλειστηριασμού. Η ίδια προστασία θα ισχύει και όταν η δόση δεν έχει καταβληθεί επειδή ο πιστωτής ή ο servicer δεν παρείχε εγκαίρως τα απαραίτητα στοιχεία για την πληρωμή.
Σε περίπτωση παραβίασης, η σχετική πράξη ακυρώνεται αυτόματα. Επιπλέον, ο οφειλέτης θα δικαιούται πίστωση ποσού ίσου με πέντε μηνιαίες δόσεις, ενώ η ρύθμιση θα παρατείνεται κατά πέντε μήνες χωρίς πρόσθετη επιβάρυνση.
Αν η μηνιαία δόση ανέρχεται σε 800 ευρώ, η πίστωση των πέντε δόσεων αντιστοιχεί σε 4.000 ευρώ. Παράλληλα, θα επιβάλλεται στον πιστωτή διοικητικό πρόστιμο από 50.000 έως 500.000 ευρώ, το οποίο θα εισπράττεται από το Δημόσιο, ενώ σε περίπτωση υποτροπής θα ενεργοποιούνται αυξημένες εποπτικές συνέπειες.
Πλήρης και αναλυτική εικόνα της οφειλής
Οι νέες διατάξεις κατοχυρώνουν το δικαίωμα του οφειλέτη να λαμβάνει, χωρίς καμία επιβάρυνση, πλήρη και αναλυτική εικόνα της οφειλής του. Πρόκειται για υποχρέωση που συχνά καταστρατηγείται. Η ενημέρωση θα περιλαμβάνει τις συμβάσεις και τις τροποποιήσεις τους, το ιστορικό καταβολών, τον τρόπο υπολογισμού του επιτοκίου, το κεφάλαιο, τους τόκους, τις προμήθειες και κάθε άλλη χρέωση.
Τα στοιχεία θα πρέπει να παρέχονται εντός 45 ημερών, εφόσον δεν είναι ήδη πλήρως διαθέσιμα στο σύστημα προσωποποιημένης πληροφόρησης.
Εάν ο πιστωτής δεν ανταποκριθεί, η οφειλή θα παύει να επιβαρύνεται με τόκους (αναστολή τοκοφορίας) μέχρι να παραδοθούν τα πλήρη στοιχεία. Με τον τρόπο αυτό, μια ασυνέπεια που θεωρείται πολύ συχνή και διαδεδομένη θα αποφέρει απτό οικονομικό όφελος στον οφειλέτη. Η πρόβλεψη έχει ιδιαίτερη σημασία για ελεύθερους επαγγελματίες και μικρές επιχειρήσεις, που χρειάζονται σαφή εικόνα του κεφαλαίου, των τόκων και των επιβαρύνσεων ώστε να κρίνουν αν μια ρύθμιση είναι ισορροπημένη και πραγματικά βιώσιμη.
«Πλαφόν» στην αύξηση των χρεών
Το νέο πλαίσιο επαναφέρει την προστασία που προέβλεπαν παλαιότεροι νόμοι (άρθρο 39 του ν. 3259/2004 και άρθρο 30 του ν. 2789/2000). Παρότι διέφεραν μεταξύ τους, μεταξύ άλλων σε σημαντικές προϋποθέσεις ή εξαιρέσεις, οι νόμοι αυτοί είχαν ένα κοινό χαρακτηριστικό: έθεταν ανώτατο όριο στην αύξηση της οφειλής λόγω καθυστέρησης πληρωμής.
Οι νέοι όροι θα αποσαφηνιστούν όταν κατατεθεί η σχετική διάταξη. Πάντως, οι παλαιότερες ρυθμίσεις έθεταν ένα γενικό ανώτατο όριο αύξησης, το «φρένο» του χρέους, που έφτανε κατά περίπτωση έως το διπλάσιο ή το τριπλάσιο της βάσης υπολογισμού της οφειλής, όπως την όριζε κάθε νόμος: είτε επί του κεφαλαίου που είχε αρχικά ληφθεί, είτε επί του ποσού μαζί με τους τόκους όπως είχε διαμορφωθεί μετά την καθυστέρηση.
Ως παράδειγμα, μια τέτοια ρύθμιση μπορεί να οδηγεί, για βασική οφειλή 100.000 ευρώ, σε όριο χρέους 300.000 ευρώ. Αν η ληξιπρόθεσμη απαίτηση έχει φτάσει π.χ. τα 350.000 ευρώ, τα 50.000 ευρώ που υπερβαίνουν το όριο θα τίθενται υπό έλεγχο και πιθανή αναπροσαρμογή ή διαγραφή, εφόσον η συγκεκριμένη σύμβαση και ο υπολογισμός εμπίπτουν στη νέα ρύθμιση.
Σε κάθε περίπτωση, η προστασία αυτή δεν θα χάνεται λόγω παρέλευσης της προθεσμίας υποβολής αίτησης από τον οφειλέτη, ούτε θα απαιτείται προσφυγή στα δικαστήρια για την αναπροσαρμογή της οφειλής. Το τελικό πεδίο εφαρμογής θα εξαρτηθεί από την ακριβή νομοθετική διατύπωση, που θα ορίζει ποιες συμβάσεις καλύπτονται, ποιο κεφάλαιο αποτελεί τη βάση υπολογισμού, πώς αντιμετωπίζονται οι καταβολές και ποιες εξαιρέσεις ισχύουν.
Διεύρυνση της προστασίας των ευάλωτων οφειλετών
Με το νέο πλαίσιο, η προστασία που ισχύει για άτομα με αναπηρία επεκτείνεται και σε γονείς ή νόμιμους φροντιστές εξαρτώμενων τέκνων με πιστοποιημένο ποσοστό αναπηρίας τουλάχιστον 67%. Έτσι, γονέας ή φροντιστής που πληροί τα ίδια εισοδηματικά και περιουσιακά κριτήρια θα μπορεί να αποκτήσει την ιδιότητα του ευάλωτου οφειλέτη. Η ιδιότητα αυτή μπορεί να οδηγήσει σε υποχρεωτική πρόταση που προκύπτει αυτόματα μέσω του εξωδικαστικού μηχανισμού.
Νέες υποχρεώσεις για τους servicers
Οι servicers υπάγονται ήδη σε καθεστώς αδειοδότησης και εποπτείας από την Τράπεζα της Ελλάδος, βάσει του ν. 5072/2023. Το νέο πλαίσιο προσθέτει υποχρεώσεις δημόσιας διαφάνειας και λογοδοσίας.
Οι εταιρείες διαχείρισης θα πρέπει να δημοσιοποιούν ετησίως στοιχεία για τα οικονομικά τους μεγέθη, την εταιρική διακυβέρνηση, τα χαρτοφυλάκια που διαχειρίζονται, τα αποτελέσματα της διαχείρισης και τα παράπονα των δανειοληπτών.
Επιπλέον, θα υποβάλλουν στην Τράπεζα της Ελλάδος ετήσιο στρατηγικό σχέδιο διαχείρισης απαιτήσεων, με προβλέψεις εισπράξεων, στρατηγική ανά κατηγορία απαίτησης, διαθέσιμους πόρους, κόστος, κινδύνους και δείκτες απόδοσης.
Σε κάθε πώληση απαίτησης στη δευτερογενή αγορά θα είναι υποχρεωτική η μεσολάβηση διαχειριστή πιστώσεων. Ο servicer θα είναι υπόλογος για τη διαδικασία, ενώ θα πρέπει να συνεκτιμάται η αποτίμηση του δανείου κατά την αξιολόγηση των προσφορών.
Έλεγχοι στις τιτλοποιήσεις του «Ηρακλή»
Για τα δάνεια που συνδέονται με τιτλοποιήσεις με εγγύηση του Ελληνικού Δημοσίου (Πρόγραμμα «Ηρακλής») θεσπίζεται ετήσιος ανεξάρτητος διαχειριστικός έλεγχος. Ο έλεγχος θα καλύπτει, μεταξύ άλλων, τις αμοιβές και τα έξοδα των εμπλεκόμενων προσώπων και του servicer, ώστε να διαπιστώνεται πότε και πόσα πρέπει να καταβάλει το Δημόσιο στο πλαίσιο των εγγυήσεων που έχει παράσχει στους κατόχους και διαχειριστές δανείων.
Περίληψη των πορισμάτων θα δημοσιοποιείται, ενώ η πλήρης έκθεση θα διαβιβάζεται στις αρμόδιες αρχές και στην Τράπεζα της Ελλάδος. Παράλληλα, ενισχύονται οι κυρώσεις και προβλέπεται η δημοσιοποίησή τους.
Πηγή: ieidiseis.gr
