Την εικόνα εγκατάλειψης που παρουσιάζει σήμερα ο ιστορικός Σιδηροδρομικός Σταθμός του Βόλου αναδεικνύει μέσα από βιντεοσκοπημένο οδοιπορικό ο αρχιτέκτονας Δημήτριος Καραγκούνης, επίτιμος προϊστάμενος του Τμήματος Αρχαιολογικών Έργων και Μελετών της ΕΦΑ Λάρισας.
Ο σταθμός, ένα από τα σημαντικότερα αρχιτεκτονικά μνημεία της πόλης, αντιμετωπίζει τις συνέπειες της μακροχρόνιας υποβάθμισης των σιδηροδρομικών υποδομών, ενώ οι καταστροφικές πλημμύρες του 2023 επιδείνωσαν δραματικά την κατάσταση του σιδηροδρομικού δικτύου της Μαγνησίας.
Στο οδοιπορικό του, ο κ. Καραγκούνης παρουσιάζει τον χώρο και σχολιάζει τη σημερινή του εικόνα, επαναφέροντας στο προσκήνιο το ζήτημα της προστασίας και ανάδειξης ενός κτιρίου με ιδιαίτερη ιστορική και αρχιτεκτονική αξία.
Ένα κτίριο που μετρά 142 χρόνια ιστορίας
Η κατασκευή του Σιδηροδρομικού Σταθμού του Βόλου συνδέεται με την ανάπτυξη του θεσσαλικού σιδηροδρομικού δικτύου μετά την ενσωμάτωση της Θεσσαλίας στο ελληνικό κράτος το 1881.
Το έργο ανατέθηκε στον Ιταλό μηχανικό Εβάριστο Ντε Κίρικο, ο οποίος ανέλαβε σημαντικό ρόλο στον σχεδιασμό και την κατασκευή των σιδηροδρομικών υποδομών της περιοχής.
Τα εγκαίνια του σταθμού πραγματοποιήθηκαν στις 22 Απριλίου 1884, παρουσία του βασιλιά Γεωργίου Α΄.
Η λειτουργία του συνέβαλε καθοριστικά στην ανάπτυξη των μεταφορών και στη σύνδεση του Βόλου με την παραγωγική δραστηριότητα της θεσσαλικής ενδοχώρας.
Για πολλές δεκαετίες, ο σταθμός αποτέλεσε βασική πύλη μετακίνησης επιβατών και μεταφοράς εμπορευμάτων, σε μια εποχή κατά την οποία ο σιδηρόδρομος είχε πρωταγωνιστικό ρόλο στην οικονομική ζωή της πόλης.
Η αρχιτεκτονική υπογραφή του Ντε Κίρικο
Το κτίριο αποτελεί χαρακτηριστικό δείγμα της ιδιαίτερης αρχιτεκτονικής προσέγγισης του Εβάριστο Ντε Κίρικο.
Στον σχεδιασμό του συνδυάζονται νεοκλασικά στοιχεία με επιρροές από την κεντροευρωπαϊκή αρχιτεκτονική, ενώ ξεχωρίζουν οι δίρριχτες στέγες, οι ξύλινες διακοσμητικές λεπτομέρειες και οι συμμετρικές όψεις.
Στον περιβάλλοντα χώρο βρίσκεται επίσης το άγαλμα της θεάς Αθηνάς, έργο του Ιταλού γλύπτη Ι. Πρεβιζάν, το οποίο συνδέεται με την αρχική διαμόρφωση του σταθμού.
Στον πρώτο όροφο στεγάστηκε μεταγενέστερα το Σιδηροδρομικό Μουσείο Θεσσαλίας, με συλλογές από την ιστορία των ελληνικών σιδηροδρόμων.
Μεταξύ των εκθεμάτων περιλαμβάνονται παλαιός τηλεπικοινωνιακός εξοπλισμός, ρολόγια, στολές, ιστορικά έγγραφα και σχέδια του σιδηροδρομικού δικτύου.
Οι πλημμύρες και η καταστροφή του δικτύου
Καθοριστικό πλήγμα στις σιδηροδρομικές υποδομές της Μαγνησίας προκάλεσαν οι κακοκαιρίες Daniel και Elias, τον Σεπτέμβριο του 2023.
Οι ισχυρές πλημμύρες προκάλεσαν εκτεταμένες ζημιές σε γραμμές και εγκαταστάσεις, με συσσώρευση φερτών υλικών, λάσπης και καταστροφές σε τμήματα του δικτύου.
Η σιδηροδρομική σύνδεση του Βόλου με την υπόλοιπη χώρα διακόπηκε, αφήνοντας τον ιστορικό σταθμό χωρίς την επιβατική κίνηση που χαρακτήριζε τη λειτουργία του.
Η κατάσταση αυτή επιβάρυνε ακόμη περισσότερο την εικόνα του σιδηροδρομικού συγκροτήματος.
Το οδοιπορικό του Δημήτρη Καραγκούνη
Μέσα από τη βιντεοσκοπημένη περιήγησή του, ο αρχιτέκτονας Δημήτριος Καραγκούνης στρέφει την προσοχή στη σημερινή κατάσταση του σταθμού και στην ανάγκη διαφύλαξης της ιστορικής του ταυτότητας.
Η παρέμβασή του αποκτά ιδιαίτερη σημασία λόγω της επαγγελματικής του εμπειρίας στον τομέα των αρχαιολογικών έργων, των μελετών και της προστασίας της αρχιτεκτονικής κληρονομιάς.
Το ζήτημα που αναδεικνύεται δεν περιορίζεται στην αποκατάσταση της σιδηροδρομικής λειτουργίας, αλλά αφορά και τη συντήρηση του ιστορικού κτιρίου και του περιβάλλοντος χώρου του.
Ο Σιδηροδρομικός Σταθμός του Βόλου, 142 χρόνια μετά τα εγκαίνιά του, παραμένει ένα από τα σημαντικότερα τοπόσημα της πόλης. Η σημερινή του κατάσταση επαναφέρει το ερώτημα για τις παρεμβάσεις που απαιτούνται, τόσο για την αποκατάσταση των σιδηροδρομικών υποδομών όσο και για την προστασία ενός μνημείου άμεσα συνδεδεμένου με τη νεότερη ιστορία του Βόλου.
