Γράφει ο Κωνσταντίνος Μαραβέγιας, Χειρουργός – π. Βουλευτής Μαγνησίας
Στην ιατρική εκπαιδευόμαστε να αγωνιζόμαστε για τη ζωή. Να αντιμετωπίζουμε την ασθένεια, να ανακουφίζουμε τον πόνο, να αποκαθιστούμε την υγεία. Η εμπειρία, όμως, μας διδάσκει κάτι εξίσου σημαντικό, το ότι η φροντίδα του ανθρώπου δεν εξαντλείται όταν ολοκληρώνεται μία θεραπεία.
Για έναν ηλικιωμένο ασθενή, η επιτυχία μιας χειρουργικής επέμβασης μπορεί να αποτελεί μόνο την αρχή μιας δύσκολης διαδρομής. Η αποκατάσταση, η καθημερινή υποστήριξη, η ασφάλεια και η διατήρηση της αξιοπρέπειάς του είναι εξίσου καθοριστικές για την ποιότητα της ζωής του.
Η 29η Οκτωβρίου, Διεθνής Ημέρα Φροντίδας και Υποστήριξης, αποτελεί μια ουσιαστική αφορμή να συζητήσουμε ένα ζήτημα που αφορά ολοένα περισσότερες ελληνικές οικογένειες: το μέλλον της μακροχρόνιας φροντίδας στη χώρα μας.
Η αύξηση του προσδόκιμου ζωής είναι μια μεγάλη κατάκτηση της επιστήμης. Ταυτόχρονα, όμως, δημιουργεί νέες κοινωνικές ανάγκες. Περισσότεροι άνθρωποι ζουν για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα με χρόνιες παθήσεις, κινητικές δυσκολίες ή νευροεκφυλιστικά νοσήματα, όπως η άνοια. Το ερώτημα, συνεπώς, δεν είναι μόνο πόσα χρόνια μπορούμε να προσθέσουμε στη ζωή, αλλά πόση «ζωή» μπορούμε να προσθέσουμε σε αυτά τα χρόνια.
Στην Ελλάδα, η φροντίδα των ηλικιωμένων εξακολουθεί να στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό στην οικογένεια. Παιδιά που εργάζονται, σύζυγοι που έχουν και οι ίδιοι μεγαλώσει, άνθρωποι που αναγκάζονται να περιορίσουν την επαγγελματική ή προσωπική τους ζωή για να ανταποκριθούν στις ανάγκες ενός αγαπημένου προσώπου.
Στην Ελλάδα του σήμερα, η οικογενειακή αλληλεγγύη αποτελεί ακόμη πολύτιμο στοιχείο της κοινωνίας μας. Δεν μπορεί, όμως, να υποκαθιστά επ’ αόριστον την οργανωμένη κοινωνική πολιτική. Δεν είναι δίκαιο η ποιότητα της φροντίδας ενός ηλικιωμένου να εξαρτάται αποκλειστικά από την οικονομική δυνατότητα, τον ελεύθερο χρόνο ή τις αντοχές των συγγενών του. Αυτό είναι ένα ζήτημα που οφείλουμε να αντιμετωπίσουμε με μεγαλύτερη αποφασιστικότητα.
Η Ελλάδα χρειάζεται ένα ολοκληρωμένο και λειτουργικό σύστημα μακροχρόνιας φροντίδας, το οποίο θα συνδέει τις υπηρεσίες υγείας με τις υπηρεσίες κοινωνικής υποστήριξης και θα εξασφαλίζει πραγματικές επιλογές στους ηλικιωμένους και στις οικογένειές τους. Ένα τέτοιο σύστημα πρέπει να στηρίζεται σε συγκεκριμένους άξονες: στην ενίσχυση της κατ’ οίκον φροντίδας, στην ανάπτυξη οργανωμένων δομών ημερήσιας και μακροχρόνιας υποστήριξης, στην ουσιαστική συνεργασία δημόσιου και ιδιωτικού τομέα και στη δημιουργία μηχανισμών οικονομικής στήριξης των οικογενειών που αντιμετωπίζουν αυξημένες ανάγκες φροντίδας.
Προς αυτή την κατεύθυνση, θεωρώ αναγκαία τη θεσμοθέτηση ενός ενιαίου πλαισίου μακροχρόνιας φροντίδας, με σαφή κριτήρια αξιολόγησης των αναγκών κάθε ηλικιωμένου, κοινά πρότυπα ποιότητας και διαφανείς διαδικασίες πρόσβασης στις διαθέσιμες υπηρεσίες. Παράλληλα, αξίζει να εξεταστεί η δημιουργία ενός συστήματος οικονομικής ενίσχυσης ή επιδότησης της μακροχρόνιας φροντίδας, με κοινωνικά και εισοδηματικά κριτήρια, ώστε η πρόσβαση σε κατάλληλες υπηρεσίες να μη μετατρέπεται σε οικονομικό αδιέξοδο.
Δεν πρόκειται απλώς για μια πρόσθετη κοινωνική δαπάνη. Πρόκειται για επένδυση στη δημόσια υγεία, στην κοινωνική συνοχή και στην ποιότητα ζωής. Η έγκαιρη και σωστά οργανωμένη φροντίδα μπορεί να συμβάλει στην πρόληψη επιπλοκών, στον περιορισμό των νοσηλειών και στη διατήρηση της λειτουργικότητας των ηλικιωμένων. Μπορεί, επομένως, να ωφελήσει τόσο τους ίδιους και τις οικογένειές τους, όσο και το σύστημα υγείας συνολικά.
Το φετινό μήνυμα του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών εστιάζει στην οικοδόμηση βιώσιμων συστημάτων φροντίδας μέσα από την αξιοπρεπή εργασία. Και δικαίως. Δεν μπορεί να υπάρξει ποιοτική φροντίδα χωρίς κατάλληλα εκπαιδευμένους, επαρκώς στελεχωμένους και αξιοπρεπώς αμειβόμενους επαγγελματίες.
Οι νοσηλευτές, οι φροντιστές, οι φυσικοθεραπευτές, οι ιατροί και όλοι όσοι εργάζονται καθημερινά δίπλα στους ηλικιωμένους προσφέρουν μια υπηρεσία με βαθύ κοινωνικό αποτύπωμα. Η αναγνώριση της προσφοράς τους οφείλει να συνοδεύεται από ουσιαστική επένδυση στην εκπαίδευση, στην επαγγελματική εξέλιξη και στις συνθήκες εργασίας τους.
Ιδιαίτερη σημασία έχει αυτή η συζήτηση για την ελληνική περιφέρεια και για περιοχές όπως η Μαγνησία. Η απόσταση από τα μεγάλα αστικά κέντρα, οι ανάγκες των ηλικιωμένων που ζουν σε απομακρυσμένες κοινότητες και οι δυσκολίες πρόσβασης σε εξειδικευμένες υπηρεσίες καθιστούν αναγκαίο έναν σχεδιασμό που θα λαμβάνει υπόψη τις ιδιαιτερότητες κάθε περιοχής.
Η συζήτηση αυτή πρέπει να ξεπεράσει τα όρια μιας επετειακής αναφοράς και να αποτελέσει αντικείμενο διαρκούς δημόσιου διαλόγου.
Η μακροχρόνια φροντίδα δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως ένα περιφερειακό ζήτημα της κοινωνικής πολιτικής. Είναι ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα που θα κληθεί να διαχειριστεί η χώρα μας τις επόμενες δεκαετίες.
Απαιτεί συνέχεια, θεσμική συνεργασία, επαρκείς πόρους και σχεδιασμό που θα υπερβαίνει τις εκάστοτε κυβερνητικές θητείες.
Ως γιατρός, γνωρίζω πόσο σημαντικό είναι να προστατεύουμε την ανθρώπινη ζωή. Ως άνθρωπος που έχει υπηρετήσει και τη δημόσια ζωή, πιστεύω ότι έχουμε την ευθύνη να εξασφαλίσουμε πως αυτή η προστασία θα συνοδεύεται από αξιοπρέπεια, ασφάλεια και πραγματική κοινωνική μέριμνα.
Η γήρανση δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως κοινωνικό βάρος, αλλά ως ένα φυσικό στάδιο της ανθρώπινης ζωής που απαιτεί σεβασμό και οργανωμένη υποστήριξη.
Η ποιότητα μιας κοινωνίας δεν κρίνεται μόνο από τις ευκαιρίες που προσφέρει στους νέους της, αλλά και από την αξιοπρέπεια που εξασφαλίζει στους ανθρώπους που γερνούν.
Ας αποτελέσει, λοιπόν, η 29η Οκτωβρίου την αφετηρία μιας πιο ουσιαστικής συζήτησης για τη φροντίδα που θέλουμε να παρέχουμε σήμερα στους γονείς μας και αύριο στους εαυτούς μας.
Κωνσταντίνος Αρ. Μαραβέγιας, Χειρουργός – π. Βουλευτής Μαγνησίας
