Ο καρκίνος του προστάτη αποτελεί τη συχνότερη μορφή καρκίνου στους άνδρες σε πολλές χώρες του κόσμου και μία από τις βασικές αιτίες θανάτου από κακοήθη νοσήματα. Παρότι η διάγνωση της νόσου προκαλεί ανησυχία, τα τελευταία χρόνια η πρόοδος της ιατρικής έχει καταστήσει τον καρκίνο του προστάτη μία από τις πιο αποτελεσματικά αντιμετωπίσιμες μορφές καρκίνου, ιδιαίτερα όταν εντοπιστεί σε πρώιμο στάδιο.
Τι είναι ο προστάτης;
Ο προστάτης είναι ένας μικρός αδένας του ανδρικού αναπαραγωγικού συστήματος, με μέγεθος περίπου όσο ένα καρύδι. Βρίσκεται κάτω από την ουροδόχο κύστη και περιβάλλει την ουρήθρα. Η κύρια λειτουργία του είναι η παραγωγή μέρους του σπερματικού υγρού που μεταφέρει και προστατεύει τα σπερματοζωάρια.
Με την πάροδο της ηλικίας ο προστάτης συχνά μεγαλώνει, προκαλώντας συμπτώματα που δεν σχετίζονται απαραίτητα με καρκίνο, όπως συμβαίνει στην καλοήθη υπερπλασία του προστάτη.
Πόσο συχνός είναι ο καρκίνος του προστάτη;
Υπολογίζεται ότι ένας στους οκτώ άνδρες θα διαγνωστεί με καρκίνο του προστάτη κάποια στιγμή στη ζωή του. Η νόσος εμφανίζεται κυρίως μετά την ηλικία των 50 ετών, ενώ ο κίνδυνος αυξάνεται σημαντικά μετά τα 65.
Στις περισσότερες περιπτώσεις ο καρκίνος αναπτύσσεται αργά και μπορεί να παραμένει ασυμπτωματικός για πολλά χρόνια.
Παράγοντες κινδύνου
Οι σημαντικότεροι παράγοντες που αυξάνουν τον κίνδυνο εμφάνισης της νόσου είναι:
- Η ηλικία άνω των 50 ετών
- Το οικογενειακό ιστορικό καρκίνου του προστάτη
- Γενετικές μεταλλάξεις, όπως στα γονίδια BRCA1 και BRCA2
- Η παχυσαρκία
- Η καθιστική ζωή
- Η διατροφή πλούσια σε ζωικά λιπαρά και επεξεργασμένα τρόφιμα
- Το κάπνισμα
Άνδρες με πατέρα ή αδελφό που έχουν νοσήσει παρουσιάζουν διπλάσιο έως τριπλάσιο κίνδυνο εμφάνισης της νόσου.
Ποια είναι τα συμπτώματα;
Στα αρχικά στάδια ο καρκίνος του προστάτη συνήθως δεν προκαλεί συμπτώματα. Όταν η νόσος προχωρήσει, μπορεί να εμφανιστούν:
- Συχνουρία, ιδιαίτερα τη νύχτα
- Δυσκολία στην έναρξη της ούρησης
- Αδύναμη ή διακοπτόμενη ροή ούρων
- Αίσθημα ατελούς κένωσης της κύστης
- Αίμα στα ούρα ή στο σπέρμα
- Πόνος κατά την ούρηση
- Στυτική δυσλειτουργία
Σε προχωρημένα στάδια μπορεί να παρουσιαστούν:
- Πόνος στη μέση ή στα οστά
- Ανεξήγητη απώλεια βάρους
- Έντονη κόπωση
Πρέπει να τονιστεί ότι τα παραπάνω συμπτώματα μπορεί να οφείλονται και σε άλλες παθήσεις του προστάτη και δεν σημαίνουν απαραίτητα καρκίνο.
Η σημασία του προληπτικού ελέγχου
Ο προληπτικός έλεγχος είναι το σημαντικότερο «όπλο» κατά του καρκίνου του προστάτη.
Οι βασικές εξετάσεις περιλαμβάνουν:
Εξέταση PSA
Το PSA (Prostate Specific Antigen) είναι μία πρωτεΐνη που παράγεται από τον προστάτη και μετράται με αιματολογική εξέταση.
Αυξημένες τιμές μπορεί να υποδηλώνουν:
- Καρκίνο του προστάτη
- Καλοήθη υπερπλασία προστάτη
- Φλεγμονή ή προστατίτιδα
Το PSA δεν αποτελεί από μόνο του διάγνωση καρκίνου, αλλά πολύτιμο εργαλείο αξιολόγησης.
Δακτυλική εξέταση
Ο ουρολόγος εξετάζει τον προστάτη μέσω του ορθού για να εντοπίσει πιθανές σκληρύνσεις ή ανωμαλίες.
Παρά την κακή φήμη που έχει σε πολλούς άνδρες, η εξέταση είναι σύντομη, ανώδυνη και ιδιαίτερα χρήσιμη.
Πότε πρέπει να ξεκινά ο έλεγχος;
Οι περισσότερες επιστημονικές εταιρείες συστήνουν:
- Από τα 50 έτη για άνδρες χωρίς παράγοντες κινδύνου
- Από τα 45 έτη για όσους έχουν οικογενειακό ιστορικό
- Από τα 40 έτη σε άνδρες υψηλού κινδύνου
Η συχνότητα του ελέγχου καθορίζεται από τον θεράποντα ουρολόγο.
Πώς γίνεται η διάγνωση;
Όταν υπάρχουν ύποπτα ευρήματα, ο γιατρός μπορεί να ζητήσει:
- Πολυπαραμετρική μαγνητική τομογραφία προστάτη
- Βιοψία προστάτη
- PET scan σε ειδικές περιπτώσεις
- Αξονική ή σπινθηρογράφημα οστών για σταδιοποίηση
Η βιοψία παραμένει η εξέταση που επιβεβαιώνει οριστικά τη διάγνωση.
Θεραπευτικές επιλογές
Η θεραπεία εξαρτάται από την ηλικία, το στάδιο της νόσου και τη γενική κατάσταση του ασθενούς.
Οι βασικές επιλογές είναι:
Ενεργός παρακολούθηση
Σε πολύ πρώιμες και χαμηλού κινδύνου μορφές καρκίνου, ο ασθενής παρακολουθείται στενά χωρίς άμεση θεραπεία.
Χειρουργική αφαίρεση
Η ριζική προστατεκτομή μπορεί να πραγματοποιηθεί με:
- Ανοικτό χειρουργείο
- Λαπαροσκοπική μέθοδο
- Ρομποτική χειρουργική
Ακτινοθεραπεία
Μπορεί να εφαρμοστεί ως εναλλακτική του χειρουργείου ή σε συνδυασμό με άλλες θεραπείες.
Ορμονοθεραπεία
Στόχος είναι η μείωση της τεστοστερόνης που τροφοδοτεί την ανάπτυξη του όγκου.
Νεότερες θεραπείες
Σε προχωρημένες περιπτώσεις χρησιμοποιούνται:
- Χημειοθεραπεία
- Ανοσοθεραπεία
- Στοχευμένες θεραπείες
- Ραδιοφαρμακευτικές θεραπείες
Μπορεί να προληφθεί;
Δεν υπάρχει απόλυτος τρόπος πρόληψης, ωστόσο ο κίνδυνος μπορεί να μειωθεί με:
- Διατήρηση φυσιολογικού βάρους
- Τακτική άσκηση
- Μεσογειακή διατροφή
- Περιορισμό επεξεργασμένων τροφίμων
- Αποφυγή καπνίσματος
- Τακτικό προληπτικό έλεγχο
Το μήνυμα προς τους άνδρες
Ο καρκίνος του προστάτη δεν είναι μια διάγνωση που πρέπει να προκαλεί πανικό. Στις περισσότερες περιπτώσεις εξελίσσεται αργά και, όταν διαγνωστεί έγκαιρα, τα ποσοστά επιβίωσης ξεπερνούν το 95%.
Το σημαντικότερο βήμα είναι η πρόληψη. Μία απλή εξέταση αίματος για PSA και μια επίσκεψη στον ουρολόγο μπορούν να εντοπίσουν τη νόσο σε στάδιο όπου η θεραπεία είναι ιδιαίτερα αποτελεσματική.
Η ενημέρωση, η πρόληψη και η τακτική ιατρική παρακολούθηση αποτελούν τα ισχυρότερα όπλα κάθε άνδρα απέναντι στον καρκίνο του προστάτη.
