Το άγχος αποτελεί φυσιολογική αντίδραση του ανθρώπου. Όταν όμως γίνεται έντονο, επίμονο και δυσανάλογο προς τα πραγματικά γεγονότα, μπορεί να συνδέεται με αγχώδεις διαταραχές. Παράλληλα, η διπολική διαταραχή χαρακτηρίζεται από σημαντικές μεταβολές στη διάθεση, στην ενέργεια και στη δραστηριότητα. Αν και πρόκειται για διαφορετικές ψυχικές διαταραχές, και οι δύο μπορούν να επηρεάσουν ουσιαστικά την καθημερινότητα και απαιτούν αξιολόγηση.
Τι χαρακτηρίζει τις αγχώδεις διαταραχές;
Οι αγχώδεις διαταραχές περιλαμβάνουν καταστάσεις στις οποίες κυριαρχούν ο φόβος, η ανησυχία και η δυσκολία ελέγχου των συναισθημάτων. Στην κατηγορία αυτή ανήκουν η γενικευμένη αγχώδης διαταραχή, η διαταραχή πανικού, η κοινωνική αγχώδης διαταραχή, οι ειδικές φοβίες και η διαταραχή άγχους αποχωρισμού.
Τα συμπτώματα μπορεί να είναι ψυχικά, αλλά και σωματικά. Συχνές εκδηλώσεις είναι η ταχυκαρδία, η δύσπνοια, η εφίδρωση, το τρέμουλο, η μυϊκή ένταση, η ζάλη, οι πονοκέφαλοι και οι γαστρεντερικές ενοχλήσεις. Σε αρκετές περιπτώσεις, το άτομο αναζητά αρχικά βοήθεια από ιατρούς άλλων ειδικοτήτων, καθώς δυσκολεύεται να συνδέσει τα συμπτώματα με το άγχος.
Πώς εκδηλώνεται η διπολική διαταραχή;
Η διπολική διαταραχή προκαλεί εναλλαγές ανάμεσα σε περιόδους μανίας ή υπομανίας και περιόδους κατάθλιψης. Στη μανία, το άτομο μπορεί να εμφανίζει αυξημένη ενέργεια, μειωμένη ανάγκη για ύπνο, υπερβολική αυτοπεποίθηση, παρορμητικότητα και ριψοκίνδυνες αποφάσεις. Η υπομανία αποτελεί ηπιότερη μορφή, με λιγότερο έντονες επιπτώσεις στη λειτουργικότητα.
Κατά την καταθλιπτική φάση μπορεί να υπάρχουν έντονη θλίψη, απώλεια ενδιαφέροντος, αλλαγές στον ύπνο και στην όρεξη, αισθήματα ενοχής ή απελπισίας και σκέψεις αυτοτραυματισμού. Η διαταραχή διακρίνεται κυρίως σε τύπο Ι και τύπο ΙΙ, ενώ αναφέρεται και η κυκλοθυμία, με συχνότερες αλλά ηπιότερες μεταβολές της διάθεσης.
Γιατί είναι σημαντική η σωστή διάκριση;
Η έντονη ανησυχία δεν σημαίνει απαραίτητα διπολική διαταραχή, όπως και οι μεταβολές της διάθεσης δεν αρκούν από μόνες τους για τη διάγνωσή της. Ο τρόπος εμφάνισης των συμπτωμάτων, η διάρκειά τους και ο βαθμός στον οποίο επηρεάζουν την εργασία, τις σχέσεις και την προσωπική φροντίδα βοηθούν τον ειδικό να διαμορφώσει σαφέστερη εικόνα. Η αυτοδιάγνωση μπορεί να δημιουργήσει σύγχυση και να καθυστερήσει την κατάλληλη υποστήριξη.
Αίτια και διάγνωση
Και οι δύο διαταραχές θεωρούνται πολυπαραγοντικές. Η γενετική προδιάθεση, οι μεταβολές στη λειτουργία νευροδιαβιβαστών, το παρατεταμένο στρες, οι τραυματικές εμπειρίες και σημαντικές αλλαγές στη ζωή μπορεί να συμβάλλουν στην εμφάνισή τους.
Η διάγνωση πραγματοποιείται από ψυχίατρο μέσω κλινικής συνέντευξης, αξιολόγησης του ιστορικού και εξέτασης της διάρκειας, της έντασης και της επίδρασης των συμπτωμάτων στην καθημερινή ζωή. Στη διπολική διαταραχή, χρήσιμες μπορεί να είναι και οι πληροφορίες από το οικογενειακό περιβάλλον.
Θεραπεία και καθημερινή διαχείριση
Η θεραπευτική προσέγγιση προσαρμόζεται στις ανάγκες κάθε ατόμου. Στις αγχώδεις διαταραχές εφαρμόζονται ψυχοθεραπευτικές μέθοδοι, όπως η γνωστική-συμπεριφορική θεραπεία και η θεραπεία έκθεσης, καθώς και φαρμακοθεραπεία όταν κρίνεται απαραίτητη.
Στη διπολική διαταραχή χρησιμοποιούνται σταθεροποιητές διάθεσης, αντιψυχωσικά ή αντικαταθλιπτικά με ιδιαίτερη προσοχή. Η ψυχοθεραπεία, η ενημέρωση της οικογένειας, το σταθερό πρόγραμμα ύπνου, η αποφυγή ουσιών και η αναγνώριση πρώιμων ενδείξεων υποτροπής ενισχύουν τη μακροχρόνια διαχείριση.
Η έγκαιρη αναζήτηση εξειδικευμένης βοήθειας μπορεί να βελτιώσει σημαντικά τη λειτουργικότητα και την ποιότητα ζωής. Για αξιολόγηση και εξατομικευμένη θεραπευτική υποστήριξη, επικοινωνήστε με τον ψυχίατρο – ψυχοθεραπευτή Δρ. Χρήστο Τσάλτα.
