Γράφει η Ευφροσύνη Κίτσιου, Ιστορικός – Φιλόλογος
«Κυρία τι είναι η Δημοκρατία και τι γιορτάζουμε στις 24 Ιουλίου;»
Αν ένα μικρό ή μεγάλο παιδί με ρωτούσε τι είναι Δημοκρατία, δεν θα ξεκινούσα με ιστορική αναδρομή από την εποχή του Κλεισθένη και του Περικλή ούτε με δυσνόητους για ένα παιδί συνταγματικούς ορισμούς. Σίγουρα, είναι αναγκαίο να μάθει την πολυκύμαντη και πολυσήμαντη ιστορική της διαδρομή, αλλά είναι εξίσου σημαντικό είναι να μάθει να την βιώνει.
Θα του απαντούσα, λοιπόν, «Όταν είστε στο σχολείο και θέλετε να αποφασίσετε ποιο παιχνίδι θα παίξατε στο διάλλειμα τι κάνετε; Ψηφίζετε ποιο θέλετε και παίζετε αυτό που ψήφισαν οι περισσότεροι, η πλειοψηφία δηλαδή.» Αυτό είναι η Δημοκρατία στην πράξη, μέσα από ένα μικρό και καθημερινό παράδειγμα.
Δημοκρατία είναι όταν σηκώνεις το χέρι σου στην τάξη για να πάρεις τον λόγο, περιμένοντας τον διπλανό σου να ολοκληρώσει τον λόγο του και να μιλήσεις όταν έρθει η σειρά σου. Δημοκρατία είναι να σέβεσαι τις επιθυμίες και τα πιστεύω του άλλου. Όταν σκέφτεσαι ομαδικά και δεν περιθωριοποιείς κανένα παιδί ούτε στην τάξη ούτε στο προαύλιο. Δημοκρατία είναι όταν δεν κοροϊδεύεις κάποιον επειδή έχει διαφορετική εμφάνιση ή γούστο, επειδή μιλάει διαφορετικά, επειδή δυσκολεύεται στο μάθημα ή επειδή είναι από άλλη χώρα. Είναι, επίσης, όταν σέβεσαι τους κανόνες ενός παιχνιδιού ακόμα και αν χάσεις και δεν τους αλλάζεις όπως σε συμφέρει. Είναι όταν η άποψή σου έχει αξία, ίδια αξία με του διπλανού σου. Είναι όταν στο σπίτι, οι γονείς σου ρωτούν την άποψή σου για το αυριανό φαγητό ή την απογευματινή βόλτα. Είναι όταν έχεις δικαιώματα στο σπίτι ή στο σχολείο σου, αλλά και υποχρεώσεις. Είναι όταν ζητάς συγγνώμη, όταν κάνεις λάθος. Είναι όταν ακούς χωρίς να διακόπτεις. Είναι όταν δεν φοβάσαι να εκφράσεις αυτό που νιώθεις και να υπερασπιστείς με σθένος τις απόψεις σου. Είναι όταν μπορείς να διαφωνείς χωρίς να προσβάλλεις ή να μειώνεις.
Σήμερα, πολλές φορές διαστρεβλώνουμε την έννοια της Δημοκρατίας και την ερμηνεύουμε ως το δικαίωμα του «να κάνω ό,τι θέλω». Δημοκρατία σημαίνει ότι έχεις ακριβώς την ίδια ελευθερία και την ίδια αξία που έχει και ο διπλανός σου. Αυτό σημαίνει ότι η ελευθέρια σου δεν πρέπει σε καμία περίπτωση να καταπατάει την ελευθερία του άλλου.
Αν σε μια τάξη όλοι φωνάζουν ταυτόχρονα, κανείς δεν ακούγεται. Αν πάλι ακούγεται μόνος ένας, κανείς δεν ακούγεται. Αν σε μια παρέα αποφασίζει πάντα ένας, οι υπόλοιποι παύουν να είναι παρέα. Αν στα παιχνίδια δεν τηρούνται κανόνες, αν στο σχολείο δεν τηρούνται κανόνες, επικρατεί χάος και αδικία.
Έτσι συμβαίνει και στην κοινωνία. Η Δημοκρατία δεν χτίζεται μόνο στις εκλογικές διαδικασίες, οι οποίες ασφαλώς και είναι σπουδαίες διαδικασίες. Χτίζεται καθημερινά. Είναι βίωμα. Είναι αξία. Χτίζεται μέσα από τον σεβασμό, τη δικαιοσύνη, την αλληλεγγύη και τη συμπερίληψη. Χτίζεται από απλές καθημερινές πράξεις. Όταν για παράδειγμα σέβεσαι τον χώρο του σχολείου σου, όταν διαφωνείς με τον φίλο σου αλλά σέβεσαι την άποψή σου, όταν ολοκληρώνεις μια υποχρέωση που ανέλαβες, όταν υπερασπίζεσαι κάποιον που αδικείται, όταν περιμένεις τη σειρά σου στο κυλικείο, όταν βοηθάς έναν συμμαθητή σου, όταν δεν πετάς σκουπίδια σε κοινόχρηστους χώρους και τέλος όταν λες την αλήθεια, ακόμη κι αν δεν σε δυσκολεύει και όταν συνειδητοποιείς ότι τα δικαιώματα συνοδεύονται και από αντίστοιχες υποχρεώσεις για να συμβιώνουμε αρμονικά είτε στο σχολείο είτε στην κοινωνία.
Το όμορφο με τη Δημοκρατία, είναι το εξής: δεν περιμένει να μεγαλώσουμε, μαθαίνετε από τα πρώτα μας χρόνια. Η Δημοκρατία δεν είναι μόνο ο τρόπος που οργανώνονται οι κοινωνία και οι θεσμοί, δεν είναι μόνο οι εκλογές, δεν είναι μόνο ένα πολίτευμα. Είναι ο τρόπος να υπάρχουμε, να συνυπάρχουμε και να φερόμαστε ανθρώπινα ο ένας στον άλλον. Είναι το πιο ανθρώπινο και ζωντανό πολίτευμα, γιατί εξελίσσεται διαρκώς, επιτρέπει τα λάθη και δίνει χώρο να διορθώνονται και απαιτεί την ενεργή συμμετοχή μας και τη συνεχή δράση μας.
Ωστόσο, δεν είναι λίγες οι φορές που κινδύνευσε και μαζί της το μέλλον του τόπου και της κοινωνίας μας. Κάθε 24 Ιουλίου γιορτάζουμε την Αποκατάσταση της Δημοκρατίας, το 1974, στον τόπο που την γέννησε πριν χιλιάδες χρόνια και αυτή η επέτειος μας υπενθυμίζει ότι η Δημοκρατία και η ελευθερία δεν χαρίζονται, κερδίζονται με αγώνες και πίστη στις αξίες. Γι’ αυτό και δεν πρέπει ποτέ να τις θεωρούμε δεδομένες.
Ως εκπαιδευτικοί, έχουμε μια σημαντική ευθύνη. Δεν διδάσκουμε μόνο γλώσσα, μαθηματικά ή ιστορία. Οφείλουμε να διδάσκουμε στα παιδιά να σκέφτονται κριτικά, να συνεργάζονται, να εμφορούνται από αξίες, να σέβονται τον κάθε άνθρωπο και να γίνονται ενεργοί πολίτες. Και ίσως αυτό να είναι το πιο σπουδαίο μάθημα που μπορούμε να διδάξουμε στα παιδιά: ότι η Δημοκρατία δεν βρίσκεται μόνο στα βιβλία της Ιστορίας. Βρίσκεται και πρέπει να βρίσκεται στην καθημερινότητά μας, μέσα στο σχολεία, μέσα στις τάξεις, μέσα στις γειτονιές, μέσα στα σπίτια μας, μέσα σε κάθε μικρή πράξη σεβασμού, δικαιοσύνης και ανθρωπιάς. Εκεί γεννιέται η Δημοκρατία. Εκεί μεγαλώνει. Εκεί ισχυροποιείται και αυτή και οι θεσμοί της και τα όργανά της. Και μέσα από αυτή αρχίζει το μέλλον μιας καλύτερης κοινωνίας.
Η αληθινή και μεγαλύτερη δύναμη της Δημοκρατίας είναι οι άνθρωποί που την εφαρμόζουν καθημερινά στην πράξη με συνέπεια. Το μέλλον της Δημοκρατίας, λοιπόν, βρίσκεται στα χέρια μας και στα χέρια των παιδιών που σήμερα εκπαιδεύουμε, ώστε αύριο να γίνουν υπεύθυνοι, ελεύθεροι, ενεργοί και δημοκρατικοί πολίτες!
