Μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα –και για τον Βόλο ανησυχητική– εικόνα προκύπτει από τη σύγκριση των στοιχείων των απογραφών του 2011 και του 2021 για τον μόνιμο πληθυσμό μεγάλων περιφερειακών δήμων της χώρας.

Ο Δήμος Βόλου, από τους 144.449 μόνιμους κατοίκους που καταγράφηκαν το 2011, υποχώρησε στους 139.670 κατοίκους το 2021. Πρόκειται για απώλεια 4.779 κατοίκων μέσα σε μία δεκαετία, που αντιστοιχεί σε μείωση περίπου 3,3%.

Το στοιχείο αποκτά μεγαλύτερη σημασία όταν εξεταστεί συγκριτικά. Την ίδια δεκαετία αρκετές πόλεις αντίστοιχου ή και μικρότερου μεγέθους όχι μόνο δεν έχασαν πληθυσμό, αλλά παρουσίασαν αύξηση. Σε ορισμένες περιπτώσεις, μάλιστα, η άνοδος ήταν εντυπωσιακή.

Η Λάρισα μεγαλώνει – Η ψαλίδα με τον Βόλο ανοίγει

Η πιο άμεση σύγκριση για τον Βόλο είναι αναμφίβολα με τη Λάρισα, καθώς πρόκειται για τις δύο μεγαλύτερες πόλεις της Θεσσαλίας, με διαφορετικά όμως δημογραφικά πρόσημα την ίδια περίοδο.

Το 2011 ο Δήμος Λαρισαίων αριθμούσε 162.591 κατοίκους, ενώ το 2021 έφθασε στους 164.095, σημειώνοντας αύξηση περίπου 0,9% ή 1.504 επιπλέον κατοίκους.

Την ίδια στιγμή ο Βόλος έχασε 4.779 κατοίκους.

Έτσι, ενώ το 2011 η πληθυσμιακή διαφορά μεταξύ των δύο δήμων ήταν 18.142 κάτοικοι, το 2021 αυξήθηκε στους 24.425 κατοίκους.

Με άλλα λόγια, μέσα σε μόλις μία δεκαετία η πληθυσμιακή απόσταση Λάρισας–Βόλου διευρύνθηκε κατά περισσότερους από 6.200 κατοίκους.

Η εξέλιξη αυτή έχει ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς δείχνει ότι οι δύο μεγάλοι αστικοί πόλοι της Θεσσαλίας ακολουθούν διαφορετική δημογραφική τροχιά: η Λάρισα παρουσιάζει έστω και μικρή ενίσχυση, ενώ ο Βόλος καταγράφει σαφή υποχώρηση.

Εντυπωσιακή αύξηση στη Ρόδο

Ακόμη πιο χαρακτηριστική είναι η σύγκριση με τη Ρόδο.

Ο Δήμος Ρόδου είχε το 2011 115.490 κατοίκους. Δέκα χρόνια αργότερα έφθασε στους 125.113, δηλαδή απέκτησε 9.623 επιπλέον μόνιμους κατοίκους.

Η αύξηση διαμορφώνεται στο εντυπωσιακό 8,3%.

Το 2011 ο Βόλος είχε σχεδόν 29.000 περισσότερους κατοίκους από τη Ρόδο. Το 2021 η διαφορά περιορίστηκε σε περίπου 14.500 κατοίκους.

Μέσα σε μία δεκαετία, δηλαδή, η Ρόδος κάλυψε περίπου το μισό πληθυσμιακό χάσμα που τη χώριζε από τον Βόλο.

Χαλκίδα και Καλαμάτα επίσης ανεβαίνουν

Ιδιαίτερα θετική εικόνα παρουσιάζει και η Χαλκίδα.

Από 102.223 κατοίκους το 2011 έφθασε στους 109.256 το 2021, καταγράφοντας αύξηση 7.033 κατοίκων ή 6,9%.

Ανάλογη, αν και μικρότερη σε απόλυτους αριθμούς, είναι η εικόνα στην Καλαμάτα, όπου ο πληθυσμός αυξήθηκε από 69.849 σε 72.906 κατοίκους. Η αύξηση των 3.057 κατοίκων αντιστοιχεί σε 4,4%.

Το Ηράκλειο παρουσιάζει επίσης σημαντική πληθυσμιακή ενίσχυση. Από 173.993 κατοίκους το 2011 έφθασε στους 179.302 το 2021, κερδίζοντας 5.309 κατοίκους, αύξηση της τάξης του 3,1%.

Θετικό πρόσημο καταγράφουν ακόμη τα Χανιά, με αύξηση από 108.642 σε 110.646 κατοίκους, τα Ιωάννινα, από 112.486 σε 113.978, αλλά και η Πάτρα, που από 213.984 κατοίκους έφθασε στους 215.922.

Ο Βόλος στην ομάδα των πόλεων που έχασαν πληθυσμό

Στον αντίποδα, ο Βόλος δεν είναι η μοναδική μεγάλη περιφερειακή πόλη που εμφανίζει μείωση.

Τα Τρίκαλα υποχώρησαν από 81.355 σε 78.605 κατοίκους, δηλαδή κατά περίπου 3,4%, ενώ οι Σέρρες από 76.817 περιορίστηκαν στους 74.004 κατοίκους, καταγράφοντας μείωση 3,7%.

Μείωση παρουσιάζει και η Αλεξανδρούπολη, από 72.959 κατοίκους το 2011 σε 71.751 το 2021, ποσοστό περίπου 1,7%.

Ωστόσο, μεταξύ των μεγαλύτερων δήμων του συγκεκριμένου συγκριτικού δείγματος, η πτώση του Βόλου ξεχωρίζει ακριβώς επειδή εκδηλώνεται την ίδια στιγμή που πόλεις με αντίστοιχο περιφερειακό ρόλο κατορθώνουν να διατηρήσουν ή να αυξήσουν τον πληθυσμό τους.

Τι σημαίνει η απώλεια 4.779 κατοίκων

Τα απογραφικά δεδομένα αποτυπώνουν το αποτέλεσμα, όχι από μόνα τους τις αιτίες του. Δεν μπορεί επομένως να αποδοθεί η πληθυσμιακή πτώση του Βόλου σε έναν και μόνο παράγοντα.

Η δημογραφική εξέλιξη μιας πόλης συνδέεται με ένα σύνθετο πλέγμα παραμέτρων: γεννήσεις και θανάτους, μετακίνηση νέων προς μεγαλύτερα αστικά κέντρα ή το εξωτερικό, διαθέσιμες θέσεις εργασίας, εισοδήματα, δυνατότητα εγκατάστασης νέων οικογενειών, κόστος στέγασης, πανεπιστημιακή και επιχειρηματική δραστηριότητα και γενικότερα την ικανότητα μιας περιοχής να προσελκύει και να συγκρατεί μόνιμους κατοίκους.

Ακριβώς γι’ αυτό η σύγκριση του Βόλου με πόλεις όπως η Λάρισα, το Ηράκλειο, η Ρόδος, η Χαλκίδα ή η Καλαμάτα έχει ενδιαφέρον. Όλες λειτουργούν ως σημαντικοί περιφερειακοί πόλοι, αλλά η δημογραφική τους εξέλιξη στη δεκαετία 2011–2021 δεν ήταν ίδια.

Ένα ζήτημα που ξεπερνά τον αριθμό της απογραφής

Η πληθυσμιακή συρρίκνωση δεν αφορά μόνο τη θέση μιας πόλης σε έναν πίνακα κατάταξης. Εφόσον αποκτήσει μόνιμα χαρακτηριστικά, επηρεάζει την τοπική οικονομία, την αγορά εργασίας, την κατανάλωση, τη ζήτηση κατοικίας, τη λειτουργία σχολείων και υπηρεσιών και, μακροπρόθεσμα, τη δυναμική ολόκληρης της περιοχής.

Από την άλλη πλευρά, μία δεκαετής μεταβολή δεν αρκεί από μόνη της για να αποδείξει ότι μία πόλη βρίσκεται σε μη αναστρέψιμη πορεία συρρίκνωσης. Για μια ολοκληρωμένη εικόνα απαιτείται εξέταση της ηλικιακής σύνθεσης του πληθυσμού, του φυσικού ισοζυγίου γεννήσεων–θανάτων, των μεταναστευτικών ροών και της εξέλιξης των οικονομικών και παραγωγικών δεικτών.

Το βέβαιο, ωστόσο, είναι ότι τα επίσημα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ καταγράφουν μία καθαρή τάση: μεταξύ 2011 και 2021 ο Βόλος έχασε σχεδόν έναν στους 30 κατοίκους του, ενώ αρκετοί από τους μεγάλους περιφερειακούς ανταγωνιστές του κινήθηκαν προς την αντίθετη κατεύθυνση.

Και κυρίως, στη σύγκριση που έχει ίσως τη μεγαλύτερη σημασία για τη Θεσσαλία, η Λάρισα όχι μόνο διατήρησε τον πληθυσμό της αλλά αύξησε και αισθητά τη διαφορά της από τον Βόλο