Μπροστά σε μια νέα, εξαιρετικά επικίνδυνη ενεργειακή και οικονομική κρίση βρίσκεται η Ευρώπη, καθώς το μπλόκο στις πετρελαϊκές εξαγωγές της Saudi Aramco από την Ερυθρά Θάλασσα αφαιρεί από την παγκόσμια αγορά μία από τις τελευταίες εναλλακτικές οδούς τροφοδοσίας.
Με τα Στενά του Ορμούζ κλειστά σε μεγάλο βαθμό λόγω του πολέμου στο Ιράν, τα παγκόσμια αποθέματα καυσίμων να μειώνονται επί έξι μήνες και τις δυνατότητες περαιτέρω αξιοποίησης των στρατηγικών αποθεμάτων να εξαντλούνται, το πλήγμα στον σαουδαραβικό αγωγό Ανατολής-Δύσης λειτουργεί ως «χαριστική βολή».
Η αλυσίδα των επιπτώσεων είναι ήδη ορατή. Οι τιμές του πετρελαίου και των καυσίμων εκτοξεύονται χωρίς κανείς να μπορεί να προβλέψει πού θα πιάσουν ταβάνι, οι φόβοι για νέο κύμα πληθωρισμού εντείνονται και οι επενδυτές εγκαταλείπουν μαζικά τα κρατικά ομόλογα.
Οι αποδόσεις στις ΗΠΑ, στη Γερμανία και στην Ιαπωνία έχουν φτάσει σε ιστορικά υψηλά, καθώς οι αγορές προεξοφλούν υψηλότερα επιτόκια για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.
Η Ευρώπη βρίσκεται έτσι αντιμέτωπη με την «τέλεια καταιγίδα»: ακριβότερη ενέργεια, νέες πληθωριστικές πιέσεις, αυξημένο κόστος δανεισμού και κίνδυνο επιβράδυνσης της οικονομικής δραστηριότητας.
Η νέα αναστάτωση προκλήθηκε μετά τις επιθέσεις των Χούθι στην Ερυθρά Θάλασσα, οι οποίες οδήγησαν στην αναστολή των φορτώσεων πετρελαίου από το λιμάνι Γιανμπού της Σαουδικής Αραβίας.
Η εξέλιξη ακολούθησε το προσωρινό κλείσιμο του αγωγού Ανατολής-Δύσης, γνωστού και ως East-West, ο οποίος τροφοδοτεί τον συγκεκριμένο τερματικό σταθμό. Ο αγωγός, μήκους περίπου 1.200 χιλιομέτρων, μεταφέρει αργό πετρέλαιο από τα κοιτάσματα στα ανατολικά της Σαουδικής Αραβίας προς την Ερυθρά Θάλασσα.
► «Μπλόκο» Aramco στο πετρέλαιο της Ευρώπης – Προβλήματα στον εφοδιασμό διυλιστηρίων
Πρόκειται για υποδομή στρατηγικής σημασίας, καθώς επέτρεπε στο Ριάντ να εξάγει πετρέλαιο χωρίς τα δεξαμενόπλοια να χρειάζεται να περάσουν από τα Στενά του Ορμούζ. Η δυναμικότητα του αγωγού φτάνει τα 7 εκατ. βαρέλια ημερησίως, ενώ τους τελευταίους μήνες μετέφερε περίπου 4 έως 5 εκατ. βαρέλια την ημέρα – ποσότητα αντίστοιχη με το 4% έως 5% της παγκόσμιας προσφοράς.
Μετά την επίθεση της 10ης Σεπτεμβρίου, ο αγωγός παραμένει εκτός λειτουργίας. Αναλυτές εκτιμούν ότι τουλάχιστον 2,5 εκατ. βαρέλια ημερησίως έχουν ήδη αποκοπεί από μια παγκόσμια αγορά που αντιμετώπιζε σοβαρή «στενότητα» πριν από το νέο πλήγμα. Η Saudi Aramco είχε ενισχύσει σημαντικά τη χρήση του Γιανμπού μετά την έναρξη του πολέμου στο Ιράν στις 28 Φεβρουαρίου, ακριβώς για να παρακάμπτει τα Στενά του Ορμούζ.
Ακυρώσεις φορτίων προς την Ευρώπη
Οι συνέπειες έχουν αρχίσει να φτάνουν στα ευρωπαϊκά διυλιστήρια. Τουλάχιστον τρία έχουν ενημερωθεί για ακυρώσεις φορτίων ή για μετάθεση παραδόσεων που είχαν προγραμματιστεί για το τελευταίο δεκαήμερο του Σεπτεμβρίου, ακόμη και για τον Νοέμβριο. Άλλα δύο ευρωπαϊκά διυλιστήρια αναμένουν ενημέρωση μέσα στις επόμενες ημέρες για πιθανές καθυστερήσεις ή ακυρώσεις φορτίων του Σεπτεμβρίου.
Η αναστολή των παραδόσεων είναι ιδιαίτερα κρίσιμη για την Ευρώπη, καθώς περιορίζει περαιτέρω τη διαθέσιμη προσφορά σε μια περίοδο κατά την οποία τα αποθέματα έχουν υποχωρήσει και η πρόσβαση σε εναλλακτικές πηγές γίνεται δυσκολότερη και ακριβότερη.
Το πρόβλημα δεν αφορά πλέον μόνο το αργό πετρέλαιο. Οι ελλείψεις στα διυλισμένα προϊόντα, κυρίως στο ντίζελ, μετατρέπουν την ενεργειακή αναστάτωση σε ευρύτερη κρίση καυσίμων.
Οι πετρελαϊκές προειδοποιούν: Η μεγάλη κρίση είναι ήδη εδώ
Στελέχη της αμερικανικής πετρελαϊκής βιομηχανίας, όπως μεταδίδει η WSJ, προειδοποιούσαν επί μήνες ότι το παρατεταμένο κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ θα οδηγούσε αναπόφευκτα σε κρίση καυσίμων. Πλέον θεωρούν ότι η κρίση αυτή έχει φτάσει.
► Φθινοπωρινός εφιάλτης στις αντλίες των καυσίμων και το φυσικό αέριο
Τα εμπορικά αποθέματα καυσίμων σε ολόκληρο τον κόσμο μειώνονται για περισσότερο από έξι μήνες, ενώ τα στρατηγικά αποθέματα αργού δεν μπορούν να αξιοποιηθούν επ’ αόριστον. Παράλληλα, τα μέσα που μέχρι σήμερα περιόριζαν τους κινδύνους για την προσφορά και τις τιμές έχουν σε μεγάλο βαθμό εξαντληθεί.
Ο διευθύνων σύμβουλος της Chevron, Μάικ Γουίρθ, παραδέχθηκε ότι είναι εξαιρετικά δύσκολο να προβλεφθεί η πορεία του πετρελαίου, αλλά και να εντοπιστεί κάποιος παράγοντας που θα μπορούσε να οδηγήσει άμεσα σε αποκλιμάκωση.
Με απλά λόγια, κανείς δεν γνωρίζει πόσο ψηλά μπορούν να φτάσουν οι τιμές, ούτε πόσο θα διαρκέσει η κρίση.
Εκτοξεύεται το πετρέλαιο
Το αμερικανικό αργό έχει ενισχυθεί κατά 19% μέσα σε τρεις εβδομάδες, καθώς οι επιθέσεις σε πλοία και ενεργειακές υποδομές στη Μέση Ανατολή πολλαπλασιάζονται.
Οι Χούθι έχουν αποκτήσει τον έλεγχο της δυτικής ακτής της Υεμένης και του κρίσιμου Στενού Μπαμπ ελ Μαντέμπ, απειλώντας πλέον τις θαλάσσιες εξαγωγές της Σαουδικής Αραβίας προς την Ασία. Παράλληλα, έχουν εξαπολύσει επιθέσεις σε πετρελαϊκές και στρατιωτικές εγκαταστάσεις εντός της Σαουδικής Αραβίας.
Το Ιράν έχει επίσης στοχεύσει δεξαμενόπλοια που επιχειρούσαν να διασχίσουν τα Στενά του Ορμούζ, παρά τις προσπάθειες των ΗΠΑ να συνοδεύσουν ορισμένα πλοία μέσω της θαλάσσιας οδού.
Η Ουάσιγκτον ενισχύει πλέον την ανταλλαγή πληροφοριών με το Ριάντ. Σύμφωνα με Αμερικανό αξιωματούχο, η Centcom έχει εγκαταστήσει μονάδα στη Σαουδική Αραβία για τη βελτίωση της συνεργασίας και τον σχεδιασμό υποστήριξης των σαουδαραβικών δυνάμεων.
Ωστόσο, σύμφωνα με το Axios, ο Ντόναλντ Τραμπ αρνήθηκε αίτημα του Ριάντ για αμερικανικά πλήγματα κατά των Χούθι. Οι επενδυτές εκτιμούν ότι ο πόλεμος μπορεί να συνεχιστεί και μετά τις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου, εντείνοντας την αβεβαιότητα για την προσφορά και τις τιμές.
Το ντίζελ στο επίκεντρο της κρίσης
Ακόμη πιο οξεία είναι η κατάσταση στην αγορά ντίζελ. Στις ΗΠΑ η τιμή του έχει φτάσει στο ιστορικό υψηλό των 6,23 δολαρίων ανά γαλόνι, ενώ η βενζίνη, η οποία είχε υποχωρήσει κάτω από τα 4 δολάρια το καλοκαίρι, έχει ανακάμψει στα 4,32 δολάρια.
Οι προμήθειες ντίζελ είναι περιορισμένες λόγω των διακοπών λειτουργίας διυλιστηρίων που συνδέονται με τις συγκρούσεις στη Μέση Ανατολή και στη Ρωσία. Την ίδια ώρα, η ζήτηση αναμένεται να αυξηθεί λόγω της περιόδου συγκομιδής και της χρήσης του καυσίμου σε γεωργικά μηχανήματα.
Η έλλειψη ντίζελ μπορεί να μεταδοθεί γρήγορα σε ολόκληρη την οικονομία, αυξάνοντας το κόστος των μεταφορών, της αγροτικής παραγωγής, των βιομηχανικών δραστηριοτήτων και τελικά των προϊόντων που φτάνουν στον καταναλωτή.
Η Κίνα επιστρέφει στις διεθνείς αγορές
Πρόσθετη πίεση στην παγκόσμια προσφορά προκαλεί η Κίνα. Η χώρα κάλυπτε επί μήνες σχεδόν το ήμισυ της ημερήσιας κατανάλωσής της από τα δικά της αποθέματα, προσφέροντας μια προσωρινή ανάσα στις διεθνείς αγορές.
Τις τελευταίες εβδομάδες, όμως, το Πεκίνο επέστρεψε με μεγαλύτερες αγορές από διεθνείς προμηθευτές. Η αυξημένη κινεζική ζήτηση συμπίπτει με τη μείωση των διαθέσιμων ποσοτήτων από τη Μέση Ανατολή, εντείνοντας την ανοδική πίεση στις τιμές.
Το πετρέλαιο πυροδοτεί «κραχ» στα ομόλογα
Το ενεργειακό σοκ μεταδίδεται πλέον στις παγκόσμιες αγορές ομολόγων. Η απότομη αύξηση των τιμών πετρελαίου και φυσικού αερίου ενισχύει τους φόβους ότι ο πληθωρισμός θα παραμείνει υψηλός, αναγκάζοντας τις κεντρικές τράπεζες να διατηρήσουν σκληρή νομισματική πολιτική ή να αυξήσουν περαιτέρω τα επιτόκια.
► Παγκόσμιο sell-off στα ομόλογα: Σε υψηλό 20ετίας το κόστος δανεισμού των ΗΠΑ – Ιστορικά ρεκόρ και για Γερμανία και Ιαπωνία
Οι επενδυτές προχωρούν σε μαζικές πωλήσεις κρατικών ομολόγων, προκαλώντας άνοδο των αποδόσεών τους. Η απόδοση του δεκαετούς αμερικανικού ομολόγου ξεπέρασε το 5% και έφτασε έως το 5,041%, το υψηλότερο επίπεδο από το 2007. Η απόδοση του 30ετούς αμερικανικού τίτλου ανήλθε στο 5,401%, επίσης σε υψηλό από το 2007.
Στην Ευρώπη, η απόδοση του δεκαετούς γερμανικού ομολόγου εκτοξεύθηκε στο 3,572%, στο υψηλότερο επίπεδο από το 2009. Στην Ιαπωνία, η απόδοση του αντίστοιχου τίτλου έφτασε στο 3,036%, καταγράφοντας υψηλό 30 ετών. Όπως επισημαίνουν αναλυτές, οι αγορές επιτοκίων έχουν καταστεί «όμηροι του πετρελαίου και της γεωπολιτικής».
Επιστρέφουν οι αυξήσεις επιτοκίων
Με τις τιμές της ενέργειας να κινούνται έντονα ανοδικά, μια αύξηση των αμερικανικών επιτοκίων κατά 25 μονάδες βάσης θεωρείται σχεδόν βέβαιη. Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα αύξησε ήδη τα επιτόκια την περασμένη εβδομάδα, ενώ ανάλογη κίνηση αναμένεται και από την Τράπεζα της Ιαπωνίας.
Οι διαταραχές στην προσφορά ενέργειας διατηρούν τις πληθωριστικές πιέσεις και ενισχύουν το επιχείρημα υπέρ μιας αυστηρότερης νομισματικής πολιτικής. Εάν η Ομοσπονδιακή Τράπεζα των ΗΠΑ αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο νέων αυξήσεων, οι αποδόσεις των ομολόγων μπορεί να κινηθούν ακόμη υψηλότερα και το δολάριο να ενισχυθεί περαιτέρω.
Για την Ευρώπη, αυτό σημαίνει ακριβότερο δανεισμό για κράτη, επιχειρήσεις και νοικοκυριά, σε μια στιγμή που το ενεργειακό κόστος αυξάνεται ξανά και η ανάπτυξη απειλείται.
Οι περιορισμένες επιλογές του Λευκού Οίκου
Η κυβέρνηση Τραμπ επιμένει ότι η αναστάτωση είναι προσωρινή και εξετάζει δύο βασικούς μοχλούς για τη συγκράτηση των τιμών: την αύξηση της παραγωγής πετρελαίου στη Βενεζουέλα και την ενίσχυση της διυλιστικής δυναμικότητας των ΗΠΑ.
Το πρόβλημα είναι ότι καμία από αυτές τις λύσεις δεν μπορεί να προσφέρει άμεση ανακούφιση. Η αύξηση της παραγωγής απαιτεί χρόνο και επενδύσεις, όπως και η δημιουργία ή επέκταση διυλιστηρίων.
Ο Λευκός Οίκος απορρίπτει, προς το παρόν, το ενδεχόμενο προσωρινής απαγόρευσης των αμερικανικών εξαγωγών διυλισμένων προϊόντων, όπως το ντίζελ, θεωρώντας ότι μια τέτοια κίνηση δεν θα οδηγούσε αυτομάτως σε χαμηλότερες εγχώριες τιμές.
Οι επικεφαλής των ExxonMobil, Chevron και ConocoPhillips είχαν προειδοποιήσει ήδη από τον Μάρτιο ότι ένα παρατεταμένο κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ θα προκαλούσε έλλειψη καυσίμων. Η προειδοποίησή τους φαίνεται πλέον να επιβεβαιώνεται. Το ερώτημα δεν είναι πια εάν έχει αρχίσει η μεγάλη κρίση καυσίμων, αλλά πόσο θα διαρκέσει, πόσο ψηλά θα φτάσουν οι τιμές και πόσο ισχυρό θα είναι το πλήγμα που θα δεχθούν η ευρωπαϊκή οικονομία και τα νοικοκυριά.
Πηγή: ieidiseis.gr
