Η Νάξος είναι το μεγαλύτερο νησί των Κυκλάδων και η ομώνυμη ποικιλία πατάτας καλλιεργείται εδώ από τα τέλη του 18ου αιώνα. Η παραγωγή, η οποία πωλείται σε ολόκληρη την Ευρώπη, αποτελεί σημαντικό μέρος της τοπικής οικονομίας. Η σπορά και η συγκομιδή πραγματοποιούνται δύο φορές τον χρόνο, με τη δεύτερη να γίνεται κάθε Σεπτέμβριο. Το Euronews πήγε να συναντήσει τους παραγωγούς πατάτας της Νάξου και να μάθει περισσότερα για μια καλλιέργεια που βρίσκεται υπό απειλή.
Ειδικότερα, το Euronews συνάντησε τον Στέλιο Βαθρακοκοίλη, έναν από τους μεγαλύτερους παραγωγούς πατάτας στη Νάξο και Πρόεδρο του Αγροτικού Συνεταιρισμού Γαλανάδου, και τον ρωτάμε τι είναι αυτό που κάνει τις πατάτες του νησιού τόσο ξεχωριστές.
«Καταρχάς, έχουμε άφθονη ηλιοφάνεια σχεδόν όλο τον χρόνο», αναφέρει. «Δεύτερον, έχουμε τη θάλασσα ολόγυρά μας, σε απόσταση τριών έως τεσσάρων χιλιομέτρων. Τρίτον, χρησιμοποιούμε κοπριά αγελάδων στα χωράφια μας, όσο κρίνουμε απαραίτητο, και ο τέταρτος και σημαντικότερος παράγοντας είναι ότι το υπέδαφός μας στερείται ορισμένων στοιχείων. Αυτό το στοιχείο είναι το ασβέστιο. Αν σε αυτές τις περιοχές καλλιεργήσετε ντομάτες ή λαχανικά χωρίς να προσθέσετε λιπάσματα, θα αρχίσουν να σαπίζουν στην πίσω πλευρά του καρπού. Αυτό σημαίνει έλλειψη ασβεστίου. Οι πατάτες δεν επηρεάζονται από αυτό. Επομένως, είναι η απουσία ασβεστίου από τα εδάφη μας που δίνει στην πατάτα περίπου το 80% της χαρακτηριστικής της γεύσης».
Οι νέοι δεν θέλουν πλέον να καλλιεργούν πατάτες
Στη δεκαετία του 1980, η ετήσια παραγωγή πατάτας στη Νάξο έφτανε τους 15.000 τόνους. Κάθε μέλος μιας οικογένειας εργαζόταν στην καλλιέργεια. Σήμερα οι οικογένειες είναι μικρότερες και τα παιδιά ακολουθούν άλλες επαγγελματικές διαδρομές. Περίπου 300 οικογένειες στο κυκλαδίτικο νησί ασχολούνται σήμερα με την καλλιέργεια πατάτας και η παραγωγή έχει μειωθεί μόλις στους 5.000 τόνους.
Τι είναι μια απομίμηση πατάτας Νάξου;
Το 2010, η πατάτα Νάξου απέκτησε καθεστώς προστατευόμενης ονομασίας. Αυτό σημαίνει ότι οι πατάτες πρέπει να φέρουν τη σχετική σφραγίδα έγκρισης προτού μπορέσουν να πωληθούν με την ετικέτα «πατάτα Νάξου».
Ο παραγωγός Στέλιος Βαθρακοκοίλης εξηγεί ότι κάποιοι συσκευάζουν πατάτες και τις παρουσιάζουν ως Νάξου, ενώ στην πραγματικότητα πρόκειται για κατώτερες ποικιλίες.
«Ξεκινήσαμε να διαθέτουμε τις πατάτες Νάξου πρώτα μέσω της αλυσίδας σούπερ μάρκετ ΑΒ Βασιλόπουλος. Έναν χρόνο αργότερα, μπήκε πολύ δυναμικά ο Σκλαβενίτης, ακολούθησαν όλες οι αλυσίδες, με αποτέλεσμα όλο αυτό το προϊόν να πηγαίνει απευθείας στα ράφια των σούπερ μάρκετ».
«Αλλά ακόμη και εκεί, γίνεται κάποια απάτη. Δεν ξέρω ποιοι, αλλά ορισμένοι αγοράζουν πατάτες από άλλες περιοχές, ακόμη και από άλλες ηπείρους, ιδιαίτερα από την Αίγυπτο. Τις μεταφέρουν στις μονάδες συσκευασίας τους, τις συσκευάζουν και τις πουλούν ως πατάτες Νάξου».
«Αυτό συμβαίνει ακόμη περισσότερο στις λαϊκές αγορές. Αν μπείτε σε μια αγορά με 20 ή 30 πάγκους, θα δείτε ότι όλοι ισχυρίζονται πως πουλούν πατάτες Νάξου. Δεν είναι από τη Νάξο. Από σαράντα πάγκους, ίσως ένας ή δύο να πουλούν το πραγματικό προϊόν. Όλοι αποκαλούν τις πατάτες τους “Νάξου”, επειδή η τιμή είναι υψηλότερη και η γεύση καλύτερη. Το αποτέλεσμα είναι ότι οι καταναλωτές μπορούν να βρουν γνήσιες πατάτες Νάξου στο 99% των περιπτώσεων μόνο στα ράφια των σούπερ μάρκετ. Μόνο εκεί θα τις βρουν».
Η έλλειψη νερού και εργατικών χεριών απειλεί το μέλλον της πατάτας Νάξου
Η έλλειψη εργατικού δυναμικού έχει γίνει οξεία τα τελευταία χρόνια και αποτελεί σοβαρή ανησυχία για τους αγρότες — είναι πολύ δύσκολο να βρεθούν εργαζόμενοι που έχουν νόμιμο δικαίωμα εργασίας.
Πρόβλημα αποτελεί επίσης η έλλειψη νερού. Οι περισσότεροι κάτοικοι και τουρίστες στο νησί, σε συνδυασμό με την παρατεταμένη ξηρασία, σημαίνουν ότι οι υδάτινοι πόροι κατανέμονται σε πολύ μεγαλύτερη έκταση.
Οι αγρότες αναγκάζονται να αγοράζουν ακριβό νερό από τον δήμο, το οποίο παρέχεται από μονάδες αφαλάτωσης.
Ο παραγωγός Στέλιος Βαθρακοκοίλης κρούει τον κώδωνα του κινδύνου για το μέλλον, βλέποντας την παραγωγή να συρρικνώνεται και τα προβλήματα να πολλαπλασιάζονται:
«Η βασική προϋπόθεση για να υπάρχει παραγωγή είναι το εργατικό δυναμικό. Ένα δεύτερο ζήτημα, και αυτό που βλέπω κοιτάζοντας μπροστά στα επόμενα πέντε έως δέκα χρόνια, είναι ότι θα ψάχνουμε με τα κιάλια για να βρούμε αγρότη, όχι μόνο στη Νάξο αλλά σε ολόκληρη την Ελλάδα».
«Δεν έχει κανένα νόημα ένα “στρέμμα” γης να αφήνει 1.500 ευρώ στην τσέπη ενός Ολλανδού αγρότη, 1.200 ευρώ σε έναν Ισραηλινό αγρότη και 50 ευρώ σε έναν Έλληνα αγρότη. Δεν μπορεί να συνεχιστεί έτσι! Προφανώς κάνουμε κάτι λάθος. Εξακολουθούμε να χρησιμοποιούμε παραδοσιακές μεθόδους, τεχνικές δεκαετιών, και δεν προχωράμε προς κάτι διαφορετικό, όπως η υδροπονία ή παρόμοια συστήματα, με μικρότερες εκτάσεις, καλύτερες συνθήκες εργασίας και μεγαλύτερο εισόδημα».
«Αυτό που βλέπω είναι ότι σε 5–10 χρόνια δεν θα υπάρχουν πουθενά στη χώρα Έλληνες αγρότες. Και νομίζω ότι αυτό είναι σε μεγάλο βαθμό και ευρωπαϊκό ζήτημα, όπως μπορούμε να δούμε από τις διαμαρτυρίες που πραγματοποιούν οι αγρότες στη Γαλλία και τη Γερμανία».
«Δεν είναι βιώσιμο να πληρώνεις 2,5 ευρώ το λίτρο για πετρέλαιο, να έχουν εκτοξευθεί οι τιμές των λιπασμάτων, να έχουν εκτοξευθεί οι τιμές των σπόρων και οι μηνιαίοι μισθοί να ανέρχονται περίπου στα 2.500 ευρώ. Αν προσπαθήσεις να καλλιεργήσεις υπό αυτές τις συνθήκες, θα καταλήξεις εντελώς μέσα».
Η τοπική ένωση αγροτών προσπαθεί να βοηθήσει
Φέτος, η Ένωση Αγροτικών Συνεταιρισμών Νάξου συμπληρώνει έναν αιώνα δραστηριότητας. Στέκεται στο πλευρό των παραγωγών και εργάζεται για την επίλυση των πολλών προκλήσεων που αντιμετωπίζουν οι αγροτικοί και κτηνοτροφικοί τομείς του νησιού. Στόχος της Ένωσης είναι να στηρίξει τόσο το προϊόν όσο και τους ανθρώπους που το καλλιεργούν:
«Οι πατάτες Νάξου δεν είναι απλώς ένα ακόμη προϊόν. Είναι η ιστορία του τόπου, η παραγωγή του, η οικονομία του. Είναι ο πλούτος του αγρότη και του κτηνοτρόφου», λέει στο Euronews ο Δημήτρης Καπούνης, Πρόεδρος της Ένωσης Αγροτικών Συνεταιρισμών Νάξου.
«Οι πατάτες έφτασαν στη Νάξο πριν από την εποχή του Καποδίστρια, οπότε μπορείτε να δείτε το πάθος, την αγάπη, την αυθεντική καλλιέργεια της γης σε αυτό το κεφάλαιο που ονομάζουμε πατάτες Νάξου», λέει.
Κάθε χρόνο το νησί φιλοξενεί ένα μεγάλο φεστιβάλ αφιερωμένο στην πατάτα. Το 17ο Φεστιβάλ Πατάτας πραγματοποιήθηκε στις 12 Σεπτεμβρίου στο λιμάνι της Νάξου. Παράλληλα, γιορτάστηκε η εκατονταετηρίδα από την ίδρυση της Ένωσης Αγροτικών Συνεταιρισμών Νάξου.
Περισσότεροι από 3.000 άνθρωποι συμμετείχαν στην εκδήλωση στην πλατεία Νικηφόρου Μανδηλαρά, μαζί με τοπικούς φορείς και εκπροσώπους της αγροτικής κοινότητας. Κάτοικοι και επισκέπτες δοκίμασαν διαφορετικές συνταγές, στις οποίες οι πατάτες Νάξου είχαν πρωταγωνιστικό ρόλο, και απόλαυσαν παραστάσεις από μουσικούς και χορευτικά συγκροτήματα.
Πηγή: ieidiseis.gr
