Το Σουδάν βιώνει ένα παρατεταμένο αδιέξοδο όσον αφορά την επίτευξη μιας πολιτικής διευθέτησης που θα έθετε τέλος στη σύγκρουση, η οποία μαίνεται από τα μέσα Απριλίου του 2023 μεταξύ του Σουδανικού Στρατού και των Δυνάμεων Ταχείας Υποστήριξης (RSF), στο επίκεντρο μίας από τις μεγαλύτερες ανθρωπιστικές κρίσεις παγκοσμίως.
Ο πόλεμος έχει αρχίσει να μετατρέπεται σε πεδίο περιφερειακού ανταγωνισμού. Την ίδια στιγμή, τα Ηνωμένα Έθνη, σε συνεργασία με τους εταίρους τους στην «Πενταμερή Ομάδα», διεξάγουν εντατικές διαβουλεύσεις με τις σουδανικές παρατάξεις για την προώθηση μιας συνολικής πολιτικής διαδικασίας, εν μέσω αλλεπάλληλων εκκλήσεων για αποκλιμάκωση, οικοδόμηση εμπιστοσύνης και παύση των εχθροπραξιών.
Η «Πενταμερής Ομάδα» αποτελείται από τον ΟΗΕ, την Αφρικανική Ένωση, τη Διακυβερνητική Αρχή για την Ανάπτυξη (IGAD), τον Αραβικό Σύνδεσμο και την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Ανθρωπιστικές οργανώσεις εκτιμούν ότι ο αριθμός των νεκρών έχει ξεπεράσει τους 200.000, μέσα σε ένα πλέγμα διαπλεκόμενων περιφερειακών και διεθνών συμφερόντων. Η περιορισμένη πολιτική επιρροή του Σουδάν έχει δημιουργήσει πρόσφορο έδαφος για τη διάπραξη διαφόρων θηριωδιών και τη συνεχιζόμενη τέλεση παραβιάσεων και σφαγών εις βάρος αμάχων, συμπεριλαμβανομένης της φερόμενης χρήσης απαγορευμένων –και ειδικότερα χημικών– όπλων.
Με τη διεθνή αντιπαράθεση γύρω από αυτόν τον φάκελο να κλιμακώνεται, ο ΟΗΕ εξέφρασε την ετοιμότητά του να ερευνήσει τις κατηγορίες για χρήση χημικών όπλων στο Σουδάν, εφόσον του δοθεί επίσημη εντολή για τη διεξαγωγή διερευνητικής αποστολής. Ο εκπρόσωπος του Γενικού Γραμματέα, Στεφάν Ντουζαρίκ, δήλωσε: «Κανείς δεν πρέπει να χρησιμοποιεί χημικά όπλα», προειδοποιώντας παράλληλα για την επανάληψη θηριωδιών που έχει βιώσει στο παρελθόν η ανθρωπότητα.
Ο εκπρόσωπος του ΟΗΕ επιβεβαίωσε την υποστήριξη του Οργανισμού στις προσπάθειες διακοπής των εξωτερικών προμηθειών που τροφοδοτούν τον πόλεμο και ενισχύουν τις μαχητικές ικανότητες των εμπλεκόμενων πλευρών, τη στιγμή που οι άμαχοι επωμίζονται το βαρύτερο κόστος.
Στοιχεία ενοχοποιούν τον στρατό, ο οποίος διαφεύγει της λογοδοσίας
Στο μεταξύ, η διεθνής κοινότητα παρακολουθεί εδώ και πάνω από έναν χρόνο τη δημοσιοποίηση στοιχείων σχετικά με τη χρήση χημικών όπλων από τον Σουδανικό Στρατό. Η αρχή έγινε από την αμερικανική εφημερίδα New York Times στις αρχές του 2025, η οποία επισήμανε ότι ο Πρόεδρος του Συμβουλίου Κυριαρχίας, Αντιστράτηγος Αμπντέλ Φατάχ Αλ Μπουρχάν, ήταν αυτός που ενέκρινε τη χρήση τους, και ότι η γνώση του προγράμματος περιορίζεται σε μια κλειστή ομάδα εντός του στρατού.
Τον Μάιο του 2025, οι Ηνωμένες Πολιτείες ανακοίνωσαν την επιβολή κυρώσεων στο Σουδάν για τη χρήση χημικών όπλων τουλάχιστον δύο φορές από τον στρατό, ενώ το γαλλικό δίκτυο France 24 δημοσίευσε τον Οκτώβριο του ίδιου έτους αποδείξεις για τη χρήση αερίου χλωρίου από τις ένοπλες δυνάμεις.
Δεδομένου ότι το Σουδάν αποτελεί Κράτος-Μέλος της Σύμβασης για τα Χημικά Όπλα από το 1999, οι ΗΠΑ δήλωσαν κατά τη διάρκεια της 112ης συνόδου του Εκτελεστικού Συμβουλίου του Οργανισμού για την Απαγόρευση των Χημικών Όπλων (ΟΑΧΟ) στη Χάγη τον περασμένο Ιούλιο, ότι ο Σουδανικός Στρατός χρησιμοποίησε χημικά όπλα το 2024. Θεωρούν μάλιστα ότι η χώρα εξακολουθούσε να μην συμμορφώνεται με τη Σύμβαση και κατά τη διάρκεια του 2025. Πρόσθεσαν ότι, κατόπιν «αυστηρής και ανεξάρτητης τεχνικής ανάλυσης», κατέληξαν στο συμπέρασμα πως η κυβέρνηση του Σουδάν έκανε χρήση χημικών όπλων το 2024.
Τον Σεπτέμβριο του 2026, οι αμερικανικές εφημερίδες Washington Post και New York Times αποκάλυψαν ερευνητικά στοιχεία, βασισμένα σε απόρρητα έγγραφα, τα οποία υποδεικνύουν ότι ο Σουδανικός Στρατός δημιούργησε ένα μυστικό απόθεμα χημικών όπλων. Αυτό περιλαμβάνει την παραγωγή και ανάπτυξη πυρομαχικών και βομβών που περιέχουν αέριο χλώριο, τα οποία φέρεται να χρησιμοποιήθηκαν εναντίον των Δυνάμεων Ταχείας Υποστήριξης κατά τη διάρκεια του πολέμου, κατηγορίες τις οποίες ο στρατός αρνείται.
Η Washington Post έκανε λόγο για μια επικίνδυνη εξέλιξη που επιδεινώνει την τραγωδία του εμφυλίου πολέμου, ο οποίος έχει ήδη προκαλέσει τη χειρότερη ανθρωπιστική κρίση στον κόσμο. Έγγραφα που περιήλθαν στην κατοχή των New York Timesέδειξαν επίσης ότι ο στρατός ανέπτυξε και παρήγαγε πυρομαχικά με χλώριο, με καταγγελίες για τη χρήση τους στο πεδίο των μαχών.
Παρόλα αυτά, η ανεξάρτητη διεθνής έρευνα παραμένει περιορισμένη σε σύγκριση με τη σοβαρότητα των κατηγοριών. Ο ΟΑΧΟ είναι ο κατεξοχήν εξειδικευμένος διεθνής φορέας με την ικανότητα διεξαγωγής τεχνικών επαληθεύσεων.
Σαουδική Αραβία και Αίγυπτος: Μια ρευστή στάση απέναντι στην κρίση
Η Σαουδική Αραβία και η Αίγυπτος έχουν διαδραματίσει κομβικό ρόλο στον πόλεμο του Σουδάν, ακροβατώντας μεταξύ διπλωματικών προσπαθειών διαμεσολάβησης και στρατηγικών μετατοπίσεων. Το Ριάντ ξεκίνησε φιλοξενώντας τις ειρηνευτικές συνομιλίες της Τζέντα και στη συνέχεια ενεπλάκη στην πρωτοβουλία του «Τετραμερούς Μηχανισμού» μαζί με την Αίγυπτο, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και τις ΗΠΑ.
Η Σαουδική Αραβία αντιμετωπίζει το Σουδάν ως μια χώρα που βρίσκεται στην απέναντι όχθη της Ερυθράς Θάλασσας, σε κοντινή απόσταση από τα σαουδαραβικά θαλάσσια σύνορα. Επιπλέον, η σταθερότητα των λιμανιών και των ακτών του συνδέεται άμεσα με την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας, της ενέργειας και του εμπορίου στην περιοχή.
Αντί να παραμείνει ένας απλός μεσολαβητής μεταξύ δύο ίσων πλευρών, οι πολιτικές θέσεις του Ριάντ άρχισαν να αντανακλούν μεγαλύτερο ενδιαφέρον για το στρατόπεδο του Αλ Μπουρχάν, γεγονός που αποτυπώθηκε στις απευθείας συναντήσεις μεταξύ του Σαουδάραβα Πρίγκιπα Διαδόχου, Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν, και του ηγέτη του Σουδανικού Στρατού.
Το πρακτορείο Reuters αποκάλυψε ότι η Σαουδική Αραβία μεσολάβησε για μια συμφωνία πακιστανικών όπλων προς τον Σουδανικό Στρατό, αξίας περίπου 1,5 δισεκατομμυρίου δολαρίων. Στη συνέχεια ωστόσο, το Ριάντ ζήτησε την ακύρωση της συμφωνίας και ενημέρωσε το Ισλαμαμπάντ ότι δεν θα τη χρηματοδοτήσει.
Παρά την εδαφική του συμμαχία με ισλαμιστικές φατρίες και πολιτοφυλακές –κάτι που θέτει το Ριάντ μπροστά σε μια δύσκολη εξίσωση– η υποστήριξη προς τον Αλ Μπουρχάν εξυπηρετεί τους σαουδαραβικούς στόχους, ακόμη και αν εγείρει υποψίες στους δυτικούς κύκλους και έρχεται σε σύγκρουση με το ευρύτερο στρατηγικό όραμα του βασιλείου κατά του πολιτικού ισλάμ.
Από την πλευρά της, η Αίγυπτος έχει επανειλημμένα τονίσει την ανάγκη διασφάλισης της εδαφικής ακεραιότητας του Σουδάν, υποστηρίζοντας τον στρατό απέναντι σε αυτές που χαρακτηρίζει ως «παράλληλες οντότητες». Υπό το πρίσμα της συνθήκης κοινής άμυνας μεταξύ των δύο χωρών, ο Αιγύπτιος Πρόεδρος έχει υπογραμμίσει ότι η ασφάλεια του Σουδάν αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της αιγυπτιακής εθνικής ασφάλειας.
Αυτή η ιστορική σχέση έχει καταστήσει το αιγυπτιακό στρατιωτικό κατεστημένο μία από τις σημαντικότερες πηγές υποστήριξης που επέτρεψαν στις Σουδανικές Ένοπλες Δυνάμεις να διατηρήσουν τις μαχητικές τους ικανότητες στον πόλεμο.
Τον περασμένο Νοέμβριο, το Reuters ανέφερε την ανάπτυξη ενός ισχυρού μοντέλου τουρκικών μαχητικών drones σε αεροδιάδρομο στα νοτιοδυτικά σύνορα της Αιγύπτου. Δορυφορικές εικόνες από την εταιρεία διαστημικής τεχνολογίας Vantour έδειξαν ένα μεγάλο μη επανδρωμένο αεροσκάφος σε διάδρομο προσγείωσης στο αεροδρόμιο East Oweinat στις 29 Σεπτεμβρίου, στις 28 Δεκεμβρίου και στις 9 Ιανουαρίου.
Στο ίδιο πλαίσιο, οι New York Times δημοσίευσαν φωτογραφίες από drones τύπου Akinci στο ίδιο αεροδρόμιο, αναφέροντας ότι χρησιμοποιούνται για την πραγματοποίηση αεροπορικών επιδρομών στο Σουδάν. Το Akinci είναι ένα από τα πιο προηγμένα μη επανδρωμένα αεροσκάφη της τουρκικής αμυντικής εταιρείας Baykar, με ικανότητα πτήσης σε μεγάλα υψόμετρα, παραμονής στον αέρα για 24 ώρες και μεταφοράς μεγάλου φορτίου πυρομαχικών.
Τουρκία: Ο επίσημος χορηγός της πολεμικής αεροπορίας
Οι δεσμοί που ενώνουν την Τουρκία και τον Αλ Μπουρχάν ξεπερνούν το πλαίσιο των διπλωματικών σχέσεων μεταξύ δύο ανεξάρτητων κρατών, καθώς υπαγορεύονται από πολιτικά και ιδεολογικά συμφέροντα. Η Άγκυρα φιλοξενεί σήμερα πολλούς ισλαμιστές ηγέτες, ιδιαίτερα στελέχη του πρώην καθεστώτος του Ομάρ Αλ Μπασίρ.
Καθώς οι ισλαμιστικές πλευρές φέρονται να απορρίπτουν τη συνέχιση του πολέμου, η Τουρκία ανέλαβε την πρωτοβουλία να προμηθεύσει τον Σουδανικό Στρατό με προηγμένα οπλικά συστήματα. Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στα drones, τα οποία έχουν ευθύνη για τον θάνατο χιλιάδων αμάχων και την καταστροφή κρίσιμων υποδομών της χώρας.
Τον Μάρτιο του 2025, η Washington Post έφερε στο φως έγγραφα, επικοινωνίες, εμπορικά αρχεία και στοιχεία πτήσεων, που τεκμηριώνουν την άφιξη τουρκικής κατασκευής όπλων και μη επανδρωμένων αεροσκαφών στο οπλοστάσιο του Σουδανικού Στρατού.
Η Ένωση Αμυντικών Βιομηχανιών του Σουδάν υπέγραψε συμβόλαιο αξίας περίπου 120 εκατομμυρίων δολαρίων με την τουρκική Baykar για την προμήθεια drones και πυρομαχικών. Τα φορτία έφτασαν στο Σουδάν το 2024, συνοδευόμενα από Τούρκους τεχνικούς για την τεχνική υποστήριξη του εξοπλισμού. Από την πλευρά της, σύμφωνα με την έρευνα της εφημερίδας, η Άγκυρα αρνείται κατηγορηματικά ότι παρέχει στρατιωτική υποστήριξη σε οποιαδήποτε πλευρά της σύγκρουσης.
