Μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα πρόταση για το μέλλον ενός από τα σημαντικότερα ιστορικά κτίρια του Πηλίου παρουσιάζεται μέσα από διπλωματική εργασία του φοιτητή Κωνσταντίνου Βλαχάβα στο Πανεπιστήμιο Δυτικής Αττικής, με επιβλέποντα τον Μανώλη Αναστασάκη.

Στο επίκεντρο βρίσκεται το παλιό Σανατόριο Καραμάνη στα Χάνια Πηλίου, ένα συγκρότημα που σήμερα βρίσκεται σε κατάσταση έντονης φθοράς, αλλά εξακολουθεί να αποτελεί ένα σημαντικό κομμάτι της αρχιτεκτονικής και κοινωνικής ιστορίας της Μαγνησίας.

Η πρόταση επιχειρεί να δώσει νέα ζωή στο εγκαταλελειμμένο κτίριο, μετατρέποντάς το σε ένα σύγχρονο Κέντρο Ευεξίας, χωρίς όμως να «σβήσει» τα σημάδια του παρελθόντος του.

Από τη θεραπεία του σώματος στην ευεξία σώματος και ψυχής

Η κεντρική ιδέα βασίζεται σε έναν ισχυρό συμβολισμό.

Το κτίριο που πριν από περίπου έναν αιώνα χρησιμοποιήθηκε για τη θεραπεία ασθενών με φυματίωση προτείνεται σήμερα να επιστρέψει στη ζωή ως χώρος φροντίδας, αυτή τη φορά όχι μόνο του σώματος αλλά και της ψυχικής ισορροπίας και της προσωπικής αποκατάστασης.

Η αρχιτεκτονική πρόταση προβλέπει τη δημιουργία εγκαταστάσεων spa, πισίνας και μασάζ, αυτόνομου χώρου yoga, χώρων ψυχολογικής υποστήριξης και βιβλιοθήκης, αλλά και μικρών διαμερισμάτων για ολιγοήμερη φιλοξενία επισκεπτών.

Παράλληλα σχεδιάζεται εστιατόριο, καθώς και κεντρικός χώρος υποδοχής, ώστε το συγκρότημα να μπορεί να λειτουργήσει όχι μόνο ως προορισμός διαμονής αλλά και ως χώρος ημερήσιας επίσκεψης.

Το παλιό κτίριο δεν κατεδαφίζεται – γίνεται μέρος της νέας ταυτότητας

Ένα από τα πλέον ενδιαφέροντα στοιχεία της μελέτης είναι ότι δεν προτείνεται η πλήρης αποκατάσταση του Σανατορίου με τρόπο που θα εξαφάνιζε τις φθορές και τα σημάδια του χρόνου.

Αντίθετα, το υπάρχον κέλυφος αντιμετωπίζεται ως φορέας ιστορικής μνήμης.

Οι καταρρεύσεις, τα κενά, οι παλιές λιθοδομές και τα ίχνη των διαφορετικών περιόδων κατασκευής παραμένουν ορατά.

Μέσα στα κενά του παλιού κτιρίου προβλέπεται να ενταχθούν νέοι, ανεξάρτητοι λευκοί μεταλλικοί όγκοι, οι οποίοι θα στεγάζουν τις καινούργιες λειτουργίες.

Με αυτό τον τρόπο, το νέο δεν επιχειρεί να μιμηθεί το παλιό. Αντίθετα, δημιουργείται μια εμφανής αντίθεση ανάμεσα στις δύο εποχές, ώστε ο επισκέπτης να μπορεί να αντιλαμβάνεται την ιστορική διαδρομή του κτιρίου.

Ένα κτίριο με ξεχωριστή ιστορία στο Πήλιο

Η ιστορία του συγκροτήματος εκτείνεται σε πολλές δεκαετίες.

Οι δύο πρώτες οργανωμένες πτέρυγες του Σανατορίου διαμορφώθηκαν περίπου το 1915, μαζί με βοηθητικά κτίσματα απαραίτητα για τη λειτουργία της θεραπευτικής μονάδας.

Το 1925 κατασκευάστηκε η κατοικία και το ιατρείο του γιατρού Καραμάνη, ενώ δύο χρόνια αργότερα, το 1927, προστέθηκε ακόμη μία πτέρυγα.

Γύρω στο 1930 το συγκρότημα μπήκε σε νέα περίοδο επέκτασης και ολοκλήρωσης, αποκτώντας πιο οργανωμένη νοσοκομειακή και αρχιτεκτονική μορφή.

Η εξέλιξη αυτή αποτυπώνεται ακόμη και σήμερα στα ερείπια του κτιρίου.

Στα παλαιότερα τμήματα κυριαρχεί η πέτρα και η παραδοσιακή πηλιορείτικη κατασκευαστική λογική, ενώ στις μεταγενέστερες προσθήκες εμφανίζονται σταδιακά στοιχεία μοντερνισμού και περισσότερο σύγχρονες για την εποχή κατασκευαστικές μέθοδοι.

Στα 1.200 μέτρα, μέσα στο φυσικό τοπίο του Πηλίου

Καθοριστικό στοιχείο της ταυτότητας του Σανατορίου είναι και η θέση του.

Το συγκρότημα βρίσκεται στην περιοχή των Χανίων Πηλίου, σε υψόμετρο περίπου 1.200 μέτρων, μέσα σε ένα ιδιαίτερα πυκνό ορεινό και δασώδες περιβάλλον.

Η επιλογή της περιοχής δεν ήταν τυχαία.

Την εποχή κατά την οποία η φυματίωση αποτελούσε μία από τις σημαντικότερες απειλές για τη δημόσια υγεία και πριν από την ανακάλυψη των σύγχρονων αντιβιοτικών, ο καθαρός ορεινός αέρας, ο ήλιος και η απομόνωση θεωρούνταν βασικά στοιχεία της θεραπευτικής διαδικασίας.

Γι’ αυτό άλλωστε πολλά σανατόρια της εποχής κατασκευάζονταν σε ορεινές περιοχές, μακριά από τα πυκνοκατοικημένα αστικά κέντρα.

Η σχέση αυτή με το φυσικό περιβάλλον αποτελεί κεντρικό στοιχείο και της νέας πρότασης.

Από την εγκατάλειψη σε έναν νέο προορισμό για το Πήλιο

Σήμερα, σημαντικά τμήματα του Σανατορίου έχουν υποστεί σοβαρές ζημιές.

Τμήματα της κατοικίας του γιατρού αλλά και της πρώτης πτέρυγας έχουν καταστραφεί, οι φθορές είναι εκτεταμένες και το συγκρότημα παρουσιάζει εικόνα μακροχρόνιας εγκατάλειψης.

Η αρχιτεκτονική μελέτη, ωστόσο, αντιμετωπίζει ακριβώς αυτή την εικόνα ως αφετηρία και όχι ως εμπόδιο.

Η βασική φιλοσοφία είναι ότι ένα ιστορικό ερείπιο μπορεί να αποκτήσει νέα ζωή χωρίς να χάσει την αυθεντικότητά του και χωρίς να μετατραπεί σε μια τεχνητή αναπαράσταση του παρελθόντος.

Το παλιό Σανατόριο θα μπορούσε έτσι να εξελιχθεί σε έναν ξεχωριστό προορισμό ευεξίας και φιλοξενίας στο Πήλιο, συνδυάζοντας την ιστορία του τόπου, το φυσικό περιβάλλον, την αρχιτεκτονική κληρονομιά και τις σύγχρονες ανάγκες για ηρεμία και αποφόρτιση.

Μια πρόταση που, πέρα από τον ακαδημαϊκό της χαρακτήρα, ανοίγει ξανά τη συζήτηση για το μέλλον ενός μοναδικού κτιριακού συγκροτήματος της Μαγνησίας που εδώ και χρόνια παραμένει εγκαταλελειμμένο.