Γιατί ο Δημήτρης Κουρέτας αποφάσισε να ανοίξει μέτωπο με την ΑΓΕΤ Ηρακλής; Γιατί επέλεξε να αμφισβητήσει δικαστικά τη νέα περιβαλλοντική αδειοδότηση μιας από τις μεγαλύτερες βιομηχανίες της περιοχής; Και γιατί επέμεινε στη δημόσια ανάδειξη ενός ζητήματος που γνώριζε εκ των προτέρων ότι θα προκαλούσε έντονες αντιδράσεις;
Η απάντηση δεν είναι τόσο απλή όσο ίσως φαίνεται.
Τις τελευταίες ημέρες ο Βόλος παρακολουθεί μια αντιπαράθεση με πολλές διαστάσεις. Από τη μία πλευρά βρίσκεται η Περιφέρεια Θεσσαλίας, η οποία ζητά αυστηρότερη επιστημονική τεκμηρίωση των περιβαλλοντικών όρων. Από την άλλη, μια μεγάλη βιομηχανία που υπερασπίζεται τη λειτουργία και τις επενδύσεις της, αλλά και οι εργαζόμενοί της, που διεκδικούν την προστασία των θέσεων εργασίας και αμφισβητούν συγκεκριμένες τοποθετήσεις του περιφερειάρχη.
Στο επίκεντρο όλων βρίσκεται η δημόσια υγεία.
Και εδώ πρέπει να αναγνωρίσουμε στον Δημήτρη Κουρέτα κάτι ουσιαστικό: επέλεξε να αναλάβει μια θεσμική πρωτοβουλία σε ένα δύσκολο ζήτημα, χωρίς να περιοριστεί στις συνηθισμένες διακηρύξεις περί προστασίας του περιβάλλοντος.
Από τις δηλώσεις στην προσφυγή στο ΣτΕ
Η απόφαση της Περιφέρειας Θεσσαλίας να προσφύγει στο Συμβούλιο της Επικρατείας κατά της νέας Απόφασης Έγκρισης Περιβαλλοντικών Όρων της ΑΓΕΤ αποτελεί μια συγκεκριμένη διοικητική και νομική ενέργεια.
Ο Δημήτρης Κουρέτας δεν αρκέστηκε σε μια ανακοίνωση διαμαρτυρίας. Επέλεξε τη δικαστική οδό, θέτοντας προς εξέταση ζητήματα που αφορούν την επιστημονική πληρότητα της περιβαλλοντικής αδειοδότησης.
Στην παρουσίαση του σκεπτικού της προσφυγής, με τη συμμετοχή του καθηγητή Περιβαλλοντικού Δικαίου Γιώργου Μπάλια, αναδείχθηκαν ενστάσεις για την αξιολόγηση των εκπομπών ρύπων, τις σωρευτικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις και την επάρκεια των σχετικών μελετών.
Το αν αυτές οι ενστάσεις είναι βάσιμες θα κριθεί από το αρμόδιο δικαστήριο.
Εκείνο που ήδη μπορεί να διαπιστωθεί είναι ότι ο περιφερειάρχης επέλεξε να μεταφέρει τη διαφωνία από το επίπεδο των δημόσιων τοποθετήσεων στο πεδίο του θεσμικού ελέγχου.
Και αυτή είναι μια επιλογή που έχει σημασία.
Διότι η δημόσια υγεία δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται αποκλειστικά ως αντικείμενο πολιτικών αντιπαραθέσεων. Χρειάζεται επιστημονική τεκμηρίωση, διοικητικές αποφάσεις και, όταν προκύπτουν σοβαρές αμφισβητήσεις, δικαστικό έλεγχο.
Ένας περιφερειάρχης με επιστημονική ταυτότητα
Υπάρχει μια παράμετρος που διαφοροποιεί τον Δημήτρη Κουρέτα από αρκετούς άλλους αιρετούς.
Πριν αναλάβει την Περιφέρεια Θεσσαλίας, είχε διαγράψει μια μακρά ακαδημαϊκή και ερευνητική πορεία.
Αυτό δεν σημαίνει ότι οι εκτιμήσεις του είναι αυτομάτως σωστές ή ότι οι πολιτικές του επιλογές βρίσκονται υπεράνω κριτικής.
Σημαίνει, όμως, ότι γνωρίζει τη σημασία της επιστημονικής τεκμηρίωσης και της αξιολόγησης των δεδομένων.
Στην υπόθεση της ΑΓΕΤ επέλεξε να στηρίξει τη δημόσια επιχειρηματολογία του σε ζητήματα μελετών, μετρήσεων και περιβαλλοντικής αδειοδότησης.
Αυτή είναι μια προσέγγιση που αξίζει να αξιολογηθεί με σοβαρότητα.
Άλλωστε, για δεκαετίες η συζήτηση γύρω από την ατμοσφαιρική ρύπανση στον Βόλο χαρακτηρίζεται από αλληλοσυγκρουόμενους ισχυρισμούς, έντονες διαφωνίες και δυσπιστία.
Η ουσιαστική συμβολή της Περιφέρειας θα μπορούσε να είναι ακριβώς αυτή: να μετατρέψει τη δημόσια αντιπαράθεση σε μια συστηματική διαδικασία επιστημονικής διερεύνησης.
Γιατί η ΑΓΕΤ;
Εδώ βρίσκεται ένα από τα βασικά ερωτήματα που προέκυψαν από τις αντιδράσεις.
Οι εργαζόμενοι της τσιμεντοβιομηχανίας ζητούν να γνωρίζουν εάν η Περιφέρεια εφαρμόζει τα ίδια κριτήρια ελέγχου σε όλες τις βιομηχανικές εγκαταστάσεις της Θεσσαλίας.
Το ερώτημά τους είναι θεμιτό.
Ωστόσο, η ύπαρξη και άλλων πιθανών πηγών ρύπανσης δεν μπορεί να αποτελεί λόγο για να μη διερευνηθούν οι περιβαλλοντικοί όροι μιας συγκεκριμένης εγκατάστασης.
Κάθε βιομηχανική δραστηριότητα πρέπει να αξιολογείται σύμφωνα με τα χαρακτηριστικά της και το ισχύον θεσμικό πλαίσιο.
Εάν η Περιφέρεια εντοπίζει σοβαρά ζητήματα σε μια νέα αδειοδότηση, έχει κάθε λόγο να τα θέσει.
Δεν χρειάζεται προηγουμένως να αποδείξει ότι έχει επιλύσει όλα τα υπόλοιπα περιβαλλοντικά προβλήματα της Θεσσαλίας.
Αυτό, βεβαίως, δεν απαλλάσσει την Περιφερειακή Αρχή από την υποχρέωση να παρουσιάσει μια συνολική πολιτική ελέγχων.
Αντιθέτως, η πρωτοβουλία για την ΑΓΕΤ μπορεί να αποτελέσει την αφετηρία μιας ευρύτερης προσπάθειας, με περισσότερες μετρήσεις, καλύτερη ενημέρωση και ενιαίους κανόνες για όλες τις σημαντικές πηγές ατμοσφαιρικής επιβάρυνσης.
Οι εργαζόμενοι έχουν λόγο – Και πρέπει να ακουστούν
Η παρέμβαση του Σωματείου Εργαζομένων της ΑΓΕΤ προσέδωσε διαφορετική διάσταση στην υπόθεση.
Οι εργαζόμενοι κατηγόρησαν τον περιφερειάρχη για ανακριβείς αναφορές και ζήτησαν δημόσια αποκατάσταση, επικαλούμενοι επιστημονικές μελέτες και στοιχεία μετρήσεων.
Η Περιφέρεια απάντησε ότι ορισμένα από τα δεδομένα αυτά αφορούν αιωρούμενα σωματίδια και προηγούμενη χρονική περίοδο, συνεπώς δεν μπορούν να θεωρηθούν πλήρης αξιολόγηση των επιπτώσεων της νέας περιβαλλοντικής άδειας.
Η διάκριση αυτή είναι σημαντική.
Μια επιστημονική μελέτη μπορεί να είναι απολύτως αξιόπιστη ως προς το αντικείμενό της, χωρίς να απαντά σε όλα τα ερωτήματα που προκύπτουν από μια μεταγενέστερη αδειοδότηση.
Ταυτόχρονα, οι εργαζόμενοι έχουν κάθε δικαίωμα να ζητούν συγκεκριμένες απαντήσεις και δημόσια παρουσίαση των στοιχείων.
Ο Δημήτρης Κουρέτας, πάντως, στην τελευταία του τοποθέτηση απέφυγε να μετατρέψει τη διαφωνία σε προσωπική σύγκρουση με το Σωματείο.
Επέλεξε να τονίσει ότι η προστασία της απασχόλησης και η απαίτηση για περιβαλλοντική διαφάνεια μπορούν να συνυπάρχουν.
Αυτή είναι, κατά τη γνώμη μου, η σωστή κατεύθυνση.
Οι εργαζόμενοι δεν πρέπει να αισθάνονται ότι η προστασία του περιβάλλοντος απειλεί αυτομάτως την εργασία τους. Ούτε οι πολίτες ότι η διατήρηση των θέσεων εργασίας προϋποθέτει εκπτώσεις στην προστασία της υγείας τους.
Το ORION και η ανάγκη για μια σύγχρονη βιομηχανία
Στην αντιπαράθεση προστέθηκε και η επένδυση ORION, μέσω της οποίας η ΑΓΕΤ σχεδιάζει την εγκατάσταση πλήρως εξηλεκτρισμένης γραμμής παραγωγής πυρωμένης αργίλου.
Η εταιρεία υποστηρίζει ότι πρόκειται για μια στρατηγική επιλογή που θα συμβάλει στη μείωση του ανθρακικού αποτυπώματος της παραγωγής της.
Η επικεφαλής Επικοινωνίας και Δημοσίων Σχέσεων, Εύη Ιωαννίδου, άσκησε έντονη κριτική στον περιφερειάρχη, κάνοντας λόγο για «μικροπολιτική ρητορεία».
Ωστόσο, η συζήτηση απαιτεί περισσότερη ουσία από μια ανταλλαγή χαρακτηρισμών.
Η επένδυση σε τεχνολογίες χαμηλότερων εκπομπών είναι σημαντική για τη βιομηχανική μετάβαση.
Ταυτόχρονα, όμως, μια τέτοια επένδυση δεν καταργεί την ανάγκη πλήρους περιβαλλοντικής αξιολόγησης.
Ούτε η προσφυγή κατά συγκεκριμένων περιβαλλοντικών όρων σημαίνει κατ’ ανάγκη εναντίωση στον τεχνολογικό εκσυγχρονισμό της επιχείρησης.
Επομένως, η προσπάθεια να παρουσιαστεί η υπόθεση ως επιλογή ανάμεσα στην ανάπτυξη και στο περιβάλλον δημιουργεί ένα ψευδές δίλημμα.
Ο Βόλος χρειάζεται και τα δύο.
Χρειάζεται βιομηχανίες που επενδύουν, δημιουργούν θέσεις εργασίας και παραμένουν ανταγωνιστικές.
Χρειάζεται, όμως, εξίσου και αξιόπιστους ελέγχους που διασφαλίζουν ότι η ανάπτυξη πραγματοποιείται σύμφωνα με τις απαιτήσεις της περιβαλλοντικής νομοθεσίας.
Η πολιτική διάσταση της επιλογής Κουρέτα
Θα ήταν αφελές να υποστηρίξει κάποιος ότι μια τόσο σημαντική δημόσια αντιπαράθεση δεν έχει και πολιτική διάσταση.
Η ατμοσφαιρική ρύπανση αποτελεί ένα από τα ζητήματα που απασχολούν διαχρονικά την τοπική κοινωνία.
Ο περιφερειάρχης γνωρίζει ότι η προστασία της δημόσιας υγείας βρίσκεται ψηλά στις προτεραιότητες πολλών πολιτών.
Η πρωτοβουλία του, επομένως, έχει αναπόφευκτα και πολιτικό αντίκτυπο.
Δεν υπάρχει όμως επαρκής βάση για να συμπεράνει κανείς ότι αυτή ήταν η αιτία της απόφασής του.
Αντίθετα, η επιλογή μιας δικαστικής διαδικασίας με συγκεκριμένα νομικά και επιστημονικά επιχειρήματα δείχνει ότι η παρέμβαση έχει θεσμικό περιεχόμενο, ανεξάρτητα από το πώς θα αξιολογηθεί τελικά η βασιμότητά της.
Και αξίζει να αναγνωρίσουμε ότι ο Κουρέτας επέλεξε ένα δύσκολο πεδίο.
Η σύγκρουση με μια μεγάλη βιομηχανία δεν είναι υπόθεση χωρίς αντιδράσεις. Εμπλέκει επιχειρηματικά συμφέροντα, εργαζομένους, οικονομικές δραστηριότητες και διαφορετικές κοινωνικές ευαισθησίες.
Το γεγονός ότι ο περιφερειάρχης επέλεξε να αναλάβει αυτή την πρωτοβουλία, αντί να αποφύγει την αντιπαράθεση, είναι ένα στοιχείο που πρέπει να συνεκτιμηθεί.
Η ευκαιρία να αλλάξει η συζήτηση για τον αέρα στον Βόλο
Η μεγαλύτερη αξία της πρωτοβουλίας Κουρέτα ενδέχεται τελικά να βρίσκεται πέρα από τη συγκεκριμένη προσφυγή.
Ο Βόλος χρειάζεται μια νέα προσέγγιση στην περιβαλλοντική παρακολούθηση.
Μια προσέγγιση που θα βασίζεται σε συστηματικές μετρήσεις, σε ανεξάρτητη επιστημονική αξιολόγηση, σε διαφανή παρουσίαση των αποτελεσμάτων και σε συνεργασία όλων των εμπλεκόμενων φορέων.
Εάν η αντιπαράθεση με την ΑΓΕΤ αποτελέσει την αφετηρία μιας τέτοιας προσπάθειας, τότε μπορεί να αποκτήσει ουσιαστικό αποτέλεσμα για την πόλη, ανεξάρτητα από την τελική έκβαση της δικαστικής διαδικασίας.
Η Περιφέρεια έχει τη δυνατότητα να προχωρήσει ένα βήμα παραπέρα.
Να παρουσιάσει ένα ολοκληρωμένο πρόγραμμα παρακολούθησης της ατμοσφαιρικής ρύπανσης, με σαφείς αρμοδιότητες, συγκεκριμένες πρωτοβουλίες και δημόσια διαθέσιμα δεδομένα.
Να επιδιώξει τη συμμετοχή της επιστημονικής κοινότητας, των αρμόδιων κρατικών υπηρεσιών, των επιχειρήσεων και των εργαζομένων.
Και να αποδείξει ότι η περιβαλλοντική προστασία δεν είναι μια περιστασιακή πολιτική επιλογή, αλλά σταθερή προτεραιότητα της διοίκησης.
Τελικά, γιατί τα έβαλε με την ΑΓΕΤ;
Η απάντηση που προκύπτει από τις δημόσιες ενέργειες του Δημήτρη Κουρέτα είναι ότι θεωρεί πως η νέα περιβαλλοντική αδειοδότηση πρέπει να ελεγχθεί ως προς τη νομιμότητα και την επιστημονική της επάρκεια.
Αυτή είναι μια θεσμικά θεμιτή επιλογή, που δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται αυτομάτως ως εχθρική ενέργεια απέναντι στη βιομηχανία.
Η προστασία της δημόσιας υγείας είναι υποχρέωση της Πολιτείας.
Και όταν μια αιρετή διοίκηση θεωρεί ότι υπάρχουν σοβαρά ερωτήματα για το περιβαλλοντικό πλαίσιο λειτουργίας μιας μεγάλης εγκατάστασης, έχει τη δυνατότητα να ζητήσει δικαστικό έλεγχο.
Ο Δημήτρης Κουρέτας επέλεξε να ασκήσει αυτή τη δυνατότητα.
Το σημαντικό πλέον είναι να διατηρήσει την ίδια προσήλωση και στη συνέχεια, ανεξάρτητα από τις αντιδράσεις ή το πολιτικό κόστος.
Να ακούσει τους εργαζομένους, να συνεργαστεί με την επιστημονική κοινότητα, να παρουσιάσει τις ενέργειες της Περιφέρειας και να στηρίξει μια συνολική προσπάθεια βελτίωσης της ποιότητας του αέρα.
Η αντιπαράθεση με την ΑΓΕΤ μπορεί να αποδειχθεί χρήσιμη για τον Βόλο, εφόσον δεν εξαντληθεί σε μια σύγκρουση ανακοινώσεων και μετατραπεί σε αφετηρία ουσιαστικών περιβαλλοντικών παρεμβάσεων.
Γιατί το ζητούμενο δεν είναι να ηττηθεί μια βιομηχανία ή να δικαιωθεί πολιτικά ένας περιφερειάρχης.
Το ζητούμενο είναι να προστατευτεί η υγεία των πολιτών, να υπάρχουν καθαροί κανόνες για τη βιομηχανική δραστηριότητα και να διατηρηθεί η οικονομική προοπτική της περιοχής.
Και σε αυτή την κατεύθυνση, η πρωτοβουλία του Δημήτρη Κουρέτα μπορεί να αποτελέσει ένα σημαντικό πρώτο βήμα.
