Οι πρόσφατες εξελίξεις γύρω από τις επιχειρήσεις Pizza Fan και «Χωριάτικο» έχουν προκαλέσει εύλογη ανησυχία, ιδιαίτερα στους εργαζομένους και στις οικογένειές τους. Τι συμβαίνει με τις συμβάσεις εργασίας όταν μια επιχείρηση διακόπτει τη λειτουργία της; Συνεχίζουν να καταβάλλονται μισθοί και ασφαλιστικές εισφορές; Μπορούν να υπάρξουν απολύσεις;
Για τα ζητήματα αυτά μιλά στο TheNewspaper.gr ο δικηγόρος Βασίλειος Νιζάμης.
Ερώτηση: Κύριε Νιζάμη, μετά τις τελευταίες εξελίξεις με την Pizza Fan και το «Χωριάτικο», ποιο είναι το σημαντικότερο ζήτημα για τους εργαζομένους;
Βασίλειος Νιζάμης: Το πρώτο που πρέπει να ξεκαθαρίσουμε είναι ότι οι εργαζόμενοι δεν μπορούν να επωμίζονται τις συνέπειες ενδεχόμενων παραβάσεων της εργοδοσίας. Η διερεύνηση τυχόν ποινικών ή φορολογικών αδικημάτων είναι ένα ζήτημα. Η προστασία των εργαζομένων είναι ένα άλλο, αυτοτελές ζήτημα.
Επίσης, πρέπει να διακρίνουμε τις δύο περιπτώσεις, καθώς δεν έχει επιβεβαιωθεί ότι βρίσκονται στην ίδια λειτουργική και εργασιακή κατάσταση.
Σε κάθε περίπτωση, το κλείσιμο ενός καταστήματος δεν σημαίνει αυτομάτως ότι απολύθηκαν οι εργαζόμενοί του ή ότι καταργούνται τα δικαιώματά τους.
Ερώτηση: Εάν ένα κατάστημα παραμείνει κλειστό για αρκετές ημέρες ή εβδομάδες, οι εργαζόμενοι δικαιούνται κανονικά τον μισθό τους;
Βασίλειος Νιζάμης: Καταρχήν ναι, εφόσον συντρέχουν οι προϋποθέσεις του άρθρου 656 του Αστικού Κώδικα. Όταν ο εργαζόμενος είναι διαθέσιμος να προσφέρει την εργασία του, αλλά ο εργοδότης αδυνατεί να την αποδεχθεί για λόγους που ανάγονται στη δική του σφαίρα ευθύνης και δεν συνιστούν ανωτέρα βία, εξακολουθεί να οφείλει τον μισθό.
Αυτοί είναι οι λεγόμενοι μισθοί υπερημερίας. Δεν μπορεί, δηλαδή, να μετακυλίεται αυτομάτως στον εργαζόμενο ο επιχειρηματικός κίνδυνος.
Ερώτηση: Η κατάσχεση εξοπλισμού από τις αρχές δεν μπορεί να θεωρηθεί ανωτέρα βία, ώστε ο εργοδότης να απαλλαγεί από τη μισθοδοσία;
Βασίλειος Νιζάμης: Όχι αυτομάτως. Η ανωτέρα βία έχει συγκεκριμένες και αυστηρές νομικές προϋποθέσεις. Δεν αρκεί να ισχυριστεί ο εργοδότης ότι δεν μπορεί να λειτουργήσει το κατάστημά του.
Πρέπει να εξετάσουμε γιατί προκλήθηκε αυτή η αδυναμία. Εάν συνδέεται με την οργάνωση της επιχείρησης, τη διαχείρισή της ή ενδεχόμενες δικές της παραβάσεις, υπάρχουν σοβαρά επιχειρήματα ότι πρόκειται για επιχειρηματικό κίνδυνο.
Η τελική νομική αξιολόγηση εξαρτάται από τα πραγματικά περιστατικά.
Ερώτηση: Και με τα ένσημα τι γίνεται; Μπορεί ο εργαζόμενος να χάσει την ασφαλιστική του κάλυψη επειδή το κατάστημα είναι κλειστό;
Βασίλειος Νιζάμης: Η διακοπή λειτουργίας δεν σημαίνει αυτομάτως και διακοπή της ασφάλισης. Όταν εξακολουθούν να οφείλονται ασφαλιστέες αποδοχές, όπως οι μισθοί υπερημερίας, γεννώνται αντίστοιχες ασφαλιστικές υποχρεώσεις.
Υπάρχει μάλιστα και ένα δεύτερο ζήτημα που πρέπει να ερευνηθεί: εάν οι εργαζόμενοι ήταν πραγματικά ασφαλισμένοι για όλες τις ώρες που απασχολούνταν.
Εφόσον αποδειχθεί υποδηλωμένη εργασία, μπορούν να ανακύψουν αξιώσεις τόσο για διαφορές αποδοχών όσο και για ασφαλιστική τακτοποίηση.
Ερώτηση: Υπάρχει η δυνατότητα να τεθούν οι εργαζόμενοι σε αναστολή και να επιδοτηθούν από το κράτος;
Βασίλειος Νιζάμης: Δεν υπάρχει σήμερα γενικό καθεστώς αντίστοιχο με εκείνο της πανδημίας, το οποίο να εφαρμόζεται αυτομάτως σε τέτοιες περιπτώσεις. Για κρατική αποζημίωση αναστολής απαιτείται ειδική νομοθετική πρόβλεψη.
Υπάρχει, βεβαίως, ο διαφορετικός θεσμός της διαθεσιμότητας, με συγκεκριμένες νόμιμες προϋποθέσεις, περιορισμένη διάρκεια και μειωμένες αποδοχές.
Ο εργοδότης, όμως, δεν μπορεί αυθαίρετα να ανακοινώσει στους εργαζομένους ότι τίθενται σε αναστολή χωρίς μισθό.
Ερώτηση: Εάν η επιχείρηση κλείσει οριστικά ή αλλάξει ιδιοκτησία, τι θα συμβεί με το προσωπικό της;
Βασίλειος Νιζάμης: Εάν υπάρξουν νόμιμες απολύσεις, οι εργαζόμενοι διατηρούν τις αξιώσεις που προβλέπονται από την εργατική νομοθεσία, όπως δεδουλευμένες αποδοχές, αναλογίες δώρων και αδείας και, όπου προβλέπεται, αποζημίωση απόλυσης.
Εάν, αντίθετα, πραγματοποιηθεί μεταβίβαση επιχείρησης που εμπίπτει στο προστατευτικό νομοθετικό πλαίσιο, οι εργασιακές σχέσεις και τα συναφή δικαιώματα μεταφέρονται, καταρχήν, στον νέο εργοδότη.
Χρειάζεται, πάντως, ιδιαίτερη προσοχή στα καταστήματα franchise, ώστε να εξακριβώνεται ποια ακριβώς εταιρεία έχει την εργοδοτική ιδιότητα.
Ερώτηση: Τι συμβουλεύετε να κάνουν άμεσα οι εργαζόμενοι των συγκεκριμένων επιχειρήσεων;
Βασίλειος Νιζάμης: Πρώτον, να μην υπογράψουν βιαστικά οποιαδήποτε δήλωση παραίτησης, οικειοθελούς αποχώρησης ή άδειας άνευ αποδοχών.
Δεύτερον, να ελέγξουν μέσω του ΕΡΓΑΝΗ τις δηλωμένες εργασιακές σχέσεις και μέσω του e-ΕΦΚΑ την ασφαλιστική τους ιστορία.
Τρίτον, εφόσον οι συμβάσεις τους είναι ενεργές, να δηλώσουν εγγράφως ότι παραμένουν διαθέσιμοι να εργαστούν και να ζητήσουν επίσημη ενημέρωση από την εργοδοσία.
Εάν υπάρχουν ανεξόφλητοι μισθοί ή ασφαλιστικές παραλείψεις, να απευθυνθούν στην Επιθεώρηση Εργασίας και στον e-ΕΦΚΑ αντίστοιχα.
Ερώτηση: Κλείνοντας, ποιο μήνυμα θέλετε να στείλετε στους εργαζομένους αλλά και στην Πολιτεία;
Βασίλειος Νιζάμης: Το μήνυμα είναι ότι η εφαρμογή του νόμου πρέπει να λειτουργεί προς όλες τις κατευθύνσεις.
Ασφαλώς οι αρμόδιες αρχές οφείλουν να διερευνήσουν κάθε καταγγελλόμενη παράβαση, με σεβασμό πάντοτε στο τεκμήριο αθωότητας.
Παράλληλα, όμως, η Πολιτεία οφείλει να διασφαλίσει ότι οι εργαζόμενοι δεν θα στερηθούν αδικαιολόγητα τους μισθούς, τα ένσημα και τις θέσεις εργασίας τους.
Δεν μπορεί η επαγγελματική και οικογενειακή επιβίωση των εργαζομένων να εξαρτάται από τις περιπέτειες μιας επιχείρησης. Οι εργαζόμενοι δεν πρέπει να πληρώσουν το τίμημα πράξεων για τις οποίες δεν ευθύνονται.
Αυτή πρέπει να είναι η βασική αρχή κάθε ουσιαστικής παρέμβασης της Πολιτείας.
