Πώς ένα φοιτητικό κίνημα ανέτρεψε τον Βούτσιτς στη Σερβία. Πρόκειται για ένα κίνημα που γεννήθηκε από μια τραγωδία. Ξεκίνησε με φοιτητές που απέκλειαν δρόμους και εξελίχθηκε σε σχεδόν καθημερινές διαδηλώσεις και σε ένα πανεθνικό κίνημα ενάντια στη διαφθορά και στην κυβερνητική αμέλεια. Σε λιγότερο από δύο χρόνια, οι φοιτητές κατάφεραν να διαλύσουν 14 χρόνια πολιτικής κυριαρχίας του Αλεξάνταρ Βούτσιτς. Ο Σέρβος πρόεδρος είδε τη στήριξη προς το Σερβικό Προοδευτικό Κόμμα (SNS) να εξανεμίζεται και το κόμμα του να αποτυγχάνει σε εκλογές που εξελίχθηκαν σε δημοψήφισμα για το μέλλον της Σερβίας.
Από το Βελιγράδι και το Νόβι Σαντ μέχρι το Νις, το κλίμα ήταν πανηγυρικό, καθώς οι υποστηρικτές συγκεντρώθηκαν στις πλατείες των πόλεων ή έξω από τα γραφεία της Φοιτητικής Λίστας. Σε ανάρτησή τους στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, οι φοιτητές δήλωσαν: «Η Σερβία είναι ελεύθερη».
Το πιο συμβολικό γεγονός ήταν η κατάρρευση του λεγόμενου Τσάτσιλαντ, του φιλοβουτσικού καταυλισμού με σκηνές που είχε στηθεί πριν από 18 μήνες στο Πάρκο των Πιονιέρων, στο κέντρο του Βελιγραδίου, μπροστά από το σερβικό κοινοβούλιο. Τα μεταλλικά κάγκελα γκρεμίστηκαν υπό τις κραυγές «Ο Βούτσιτς φεύγει».
Πώς οι φοιτητές άλλαξαν τη Σερβία
Δεν έχουν σαφείς ηγέτες ούτε πολιτικό παρελθόν, κι όμως το κίνημα «Φοιτητική Λίστα – Οι Φοιτητές Νικούν» προσέλκυσε αντικυβερνητικούς ψηφοφόρους από όλο το φάσμα της σερβικής κοινωνίας.
Παρουσίασαν υποψηφίους για και τις 250 έδρες του κοινοβουλίου, χωρίς όμως να συμπεριλαμβάνονται φοιτητές ανάμεσά τους.
Καθώς ένωνε τις δυνάμεις του με τους φοιτητές που βάδιζαν προς το Βελιγράδι την περασμένη εβδομάδα, ο επικεφαλής υποψήφιος και καρδιολόγος Ίλια Σρντάνοβιτς δήλωσε ότι γράφεται ξανά η ιστορία: «Η ενέργεια είναι ασταμάτητη».
«Προσφέρουμε στους πολίτες μας τις βασικές αξίες μιας πολιτισμένης κοινωνίας, τις οποίες το προηγούμενο καθεστώς τούς είχε στερήσει, για τελευταία φορά», δήλωσε στο BBC.
Όλα ξεκίνησαν την 1η Νοεμβρίου 2024, όταν κατέρρευσε η μπετονένια στέγη έξω από τον σιδηροδρομικό σταθμό του Νόβι Σαντ, της δεύτερης μεγαλύτερης πόλης της Σερβίας, με αποτέλεσμα να χάσουν τη ζωή τους 16 άνθρωποι.
Η τραγωδία θεωρήθηκε εμβληματική για την εκτεταμένη διαφθορά. Επικριτές συνέδεσαν την καταστροφική ανακαίνιση του σταθμού με τον πρόεδρο, ο οποίος είχε συνδέσει στενά το όνομά του με το έργο.
«Όταν κατέρρευσε η στέγη, αυτό στάθηκε η σταγόνα που ξεχείλισε το ποτήρι», λέει η Χελένα Ιβάνοφ του think tank Henry Jackson Society.
Όπως εξήγησε, ήταν μια συγκινητική στιγμή που πυροδότησε μια εθνική εκστρατεία διαδηλώσεων και εκδηλώσεων, κερδίζοντας καρδιές και μυαλά των Σέρβων με τρόπο που κανένα κόμμα της αντιπολίτευσης δεν είχε καταφέρει.
Ό,τι ξεκίνησε ως εβδομαδιαίες φοιτητικές διαδηλώσεις που απαιτούσαν δικαιοσύνη στις πανεπιστημιακές πανεπιστημιουπόλεις και στους δρόμους των πόλεων, εξελίχθηκε σύντομα σε πανεθνικό κίνημα, συχνά σε τοπικό επίπεδο, που περιέλαβε πολύ ευρύτερα τμήματα της σερβικής κοινωνίας, μεταξύ αυτών αγρότες, ηθοποιούς και δικαστές.
Το SNS του Βούτσιτς κλονίστηκε σαφώς και ήδη τον Ιανουάριο του 2025 ο πρωθυπουργός του παραιτήθηκε «για να αποφορτιστεί η ένταση». Τον Μάρτιο του 2025 το Βελιγράδι είδε τη μεγαλύτερη αντικυβερνητική διαδήλωση στην ιστορία της Σερβίας και, καθώς το κίνημα χωρίς ηγέτες δυνάμωνε, οργανώθηκε μέσω φοιτητικών συνελεύσεων, των λεγόμενων plenums.
Όταν ο Βούτσιτς προκήρυξε πρόωρες εκλογές τον περασμένο μήνα, ήταν έτοιμοι. «Κατάφεραν να μετατρέψουν αυτή τη συναισθηματική δυναμική σε πραγματική οργάνωση και να διδάξουν τους ανθρώπους πώς να προστατεύουν τη δικαιοσύνη στα εκλογικά τμήματα», εξήγησε η Χελένα Ιβάνοφ.
«Το μήνυμα ήταν σαφές: κράτος δικαίου και όχι κυβέρνηση μέσω του νόμου», δήλωσε η Γκορντάνα Ντέλιτς, επικεφαλής του προγράμματος για τα Βαλκάνια στο German Marshall Fund των ΗΠΑ, η οποία χαρακτήρισε την ψηφοφορία της Κυριακής ουσιαστικά δημοψήφισμα.
Αρχικά ο Βούτσιτς προσπάθησε να επαινέσει τους διαδηλωτές ως «καλοπροαίρετους», όμως ενόψει των εκλογών τους κατηγόρησε ότι επιχειρούν να «ρίξουν» τη Σερβία. Ακόμη και αφού παραδέχθηκε την ήττα το βράδυ της Κυριακής, προέβη σε αβάσιμο ισχυρισμό ότι είχαν τη στήριξη ανώνυμων «ευρωπαϊκών χωρών και του αμερικανικού βαθέος κράτους».
Ποιος θα κυβερνήσει τώρα τη Σερβία
Ένα είναι σαφές: δεν θα είναι οι φοιτητές, καθώς δεν κατέβηκαν στις εκλογές. Ήταν συνειδητή απόφαση, αφού το εκλογικό σώμα πιθανότατα δεν θα ψήφιζε μια λίστα υποψηφίων με μικρή εμπειρία ζωής.
Αν και επικεφαλής της λίστας ήταν ο Ίλια Σρντάνοβιτς, καθηγητής καρδιολογίας στο Νόβι Σαντ, δεν θεωρείται πραγματικά πιθανός πρωθυπουργός.
Λίγοι υποψήφιοι ξεχωρίζουν ως πιθανοί ηγέτες.
Τουλάχιστον 135 άτομα της λίστας εκτιμάται ότι εξασφάλισαν έδρα στο κοινοβούλιο, ανάμεσά τους ο πρώην σταρ του μπάσκετ Ντέγιαν Μπόντιροχα (24ος στη λίστα), ο διακεκριμένος ηθοποιός Τιχομίρ Στάνιτς (8ος), ο τραγουδιστής της όπερας Νίκολα Μίκιτς (46ος), ο πρώην διοικητής της Εθνικής Τράπεζας της Σερβίας Ντέγιαν Σόσκιτς (27ος) και ένας αρκετά μεγάλος αριθμός καθηγητών.
Το όνομα του Σόσκιτς έχει αναφερθεί σε σχέση με το ανώτατο αξίωμα. Έχει μιλήσει για τις μεταρρυθμίσεις που θα έκανε στην οικονομία και έχει δεχθεί ευρεία κριτική από τα φιλοκυβερνητικά μέσα.
Ποιο είναι το πρόγραμμά τους
Οι εκλεγμένοι βουλευτές θα κληθούν να υλοποιήσουν ό,τι ουσιαστικά αποτελεί ένα μανιφέστο.
Όπως ανέφεραν οι ίδιοι οι φοιτητές, αναζητούσαν ανθρώπους που θα μπορούσαν να μπουν στους θεσμούς, να «κάνουν υπεύθυνα τη δουλειά τους και να μην ξεχάσουν γιατί βρίσκονται εκεί».
Μέσω ενός προγράμματος 11 σημείων, το φοιτητικό κίνημα επιδιώκει:
Να εξαλείψει τη διαφθορά, με τη δημιουργία αστυνομικής μονάδας που θα συλλαμβάνει τους υπεύθυνους
Να εκκαθαρίσει το υπουργείο Εσωτερικών από στελέχη που παραβίασαν τους κανόνες στην καταστολή των διαδηλωτών ή που συνδέονται με το οργανωμένο έγκλημα
Να μεταρρυθμίσει το στρεβλό μιντιακό τοπίο της Σερβίας και να απελευθερώσει τον δημόσιο ραδιοτηλεοπτικό φορέα από τον πολιτικό έλεγχο
Να σταματήσει τον διορισμό κομματικών πιστών στις διοικήσεις δημόσιων επιχειρήσεων
Ο Βούτσιτς και το κόμμα SNS αρνούνται ότι εμπλέκονται σε διαφθορά και ότι επιχειρούν να επηρεάσουν τα μέσα ενημέρωσης.
Θα παραμείνει φοιτητικό κίνημα χωρίς φοιτητές
Αν και δεν εξελέγησαν, είναι οι φοιτητές που έδωσαν τις υποσχέσεις στον σερβικό λαό και θα δεχθούν πιέσεις να τις τηρήσουν.
Οι απλοί Σέρβοι πολίτες που επέλεξαν για να εκπροσωπήσουν το κίνημά τους «έχουν αναλάβει να μεταφέρουν στους θεσμούς ένα μέρος του αγώνα που δίνουμε στους δρόμους τον τελευταίο χρόνο», όπως αναφέρουν οι φοιτητές.
Στην ομιλία του το βράδυ της Κυριακής, ο Βούτσιτς είπε στους υποστηρικτές του κόμματος ότι οι φοιτητές κατέστρεψαν δύο χρόνια ζωής στη Σερβία και ότι θα ηττηθούν «πιο γρήγορα απ’ όσο νομίζουν».
Πηγή: ieidiseis.gr
