Σε μια αγορά όπου οι τέσσερις συστημικές τράπεζες ελέγχουν πάνω από το 90% των καταθέσεων, η Επιτροπή Ανταγωνισμού εισηγείται τη θέσπιση αποταμιευτικών λογαριασμών με κρατικά ρυθμιζόμενο επιτόκιο. Στην τελική της έκθεση για την ελληνική τραπεζική αγορά, η Αρχή καταγράφει ότι οι αυξήσεις των επιτοκίων της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας μεταφέρθηκαν μόνο σε περιορισμένο βαθμό στις αποδόσεις των αποταμιευτών.
Η έκθεση, η οποία δημοσιεύθηκε την Τρίτη (10/11), αναλύει τις συνθήκες ανταγωνισμού από το 2019 έως τις αρχές του 2025. Προτείνει παρεμβάσεις για την είσοδο νέων τραπεζικών παρόχων, τη δημιουργία αποταμιευτικών προϊόντων με πιο ελκυστικά χαρακτηριστικά και την απλοποίηση της διαδικασίας για όσους θέλουν να μετακινήσουν τα χρήματά τους σε άλλη τράπεζα.
Οι προτάσεις δεν αποτελούν αποφασισμένα μέτρα, αλλά μέρος των συμπερασμάτων της κλαδικής έρευνας που ξεκίνησε τον Ιούλιο του 2024. Στην έρευνα συμμετείχαν ο καθηγητής του Πανεπιστημίου του Μάντσεστερ Μάρκος Ζαχαριάδης και η εταιρεία Pro Rata, η οποία διεξήγαγε την έρευνα καταναλωτών. Η ενδιάμεση έκθεση είχε δημοσιευθεί τον Δεκέμβριο του 2025, ενώ τον Φεβρουάριο του 2026 έγινε ημερίδα για τα ευρήματα και τις προτεινόμενες αλλαγές.
Ολιγοπωλιακή δομή με κυριαρχία τεσσάρων τραπεζών
Η Επιτροπή χαρακτηρίζει την εγχώρια τραπεζική αγορά στενό ολιγοπώλιο, με κυρίαρχες την Εθνική Τράπεζα, την Τράπεζα Πειραιώς, την Eurobank και την Alpha Bank. Οι τέσσερις συστημικές συγκεντρώνουν πάνω από το 90% των καταθέσεων, ενώ τα βασικά προϊόντα τους έχουν παρόμοια χαρακτηριστικά και περιορισμένη καινοτομία.
Η ισχυρή αυτή θέση φαίνεται και στις επιλογές των πελατών. Σύμφωνα με την έρευνα, το 89% των ιδιωτών και των επιχειρήσεων που ρωτήθηκαν δήλωσε ότι έχει ως βασική ή μοναδική τράπεζα μία από τις τέσσερις συστημικές.
Λιγότεροι από έναν στους τρεις ερωτηθέντες είχαν ανοίξει λογαριασμό όψεως ή ταμιευτηρίου σε πιστωτικό ίδρυμα διαφορετικό από αυτό με το οποίο ήδη συνεργάζονταν. Στις προθεσμιακές καταθέσεις η κινητικότητα ήταν ακόμη μικρότερη, αφού η συντριπτική πλειονότητα επέλεξε την τράπεζα όπου διατηρούσε ήδη λογαριασμό.
Κατά την Επιτροπή, η υψηλή συγκέντρωση της αγοράς σε συνδυασμό με την πλεονάζουσα ρευστότητα των τραπεζών οδήγησε σε χαμηλή μετακύλιση των προηγούμενων αυξήσεων των επιτοκίων της ΕΚΤ. Η Αρχή εκτιμά ότι οι συστημικές τράπεζες δεν ενσωμάτωσαν ουσιαστικά τις αυξήσεις αυτές στις αποδόσεις των αποταμιευτικών και, κυρίως, των προθεσμιακών καταθέσεων.
Κρατικά ρυθμιζόμενοι αποταμιευτικοί λογαριασμοί
Μία από τις σημαντικότερες εισηγήσεις αφορά τη δημιουργία ειδικών καταθετικών λογαριασμών στις ελληνικές τράπεζες, με επιτόκιο που θα ορίζεται από το κράτος, έπειτα από πρόταση της κεντρικής τράπεζας προς το υπουργείο Οικονομικών.
Ως πρότυπο, η Επιτροπή παραπέμπει στο γαλλικό μοντέλο των λογαριασμών Livret A και Livret d’épargne populaire (LEP). Οι λογαριασμοί αυτοί προσφέρουν κρατικά καθοριζόμενο επιτόκιο και ελεύθερη ανάληψη χρημάτων, ενώ συνδέονται και με τη χρηματοδότηση του κρατικού προϋπολογισμού.
Η έκθεση παραθέτει ιστορικά στοιχεία από τη Γαλλία. Έως τις αρχές του 2025 οι αποδόσεις των δύο προϊόντων κυμαίνονταν περίπου στο 3% και στο 4% αντίστοιχα, ενώ τον Φεβρουάριο του ίδιου έτους διαμορφώθηκαν στο 2,4% και στο 3,5%. Την ίδια περίοδο, οι αποδόσεις των καταθέσεων πρώτης ζήτησης βρίσκονταν μεταξύ 0,05% και 0,07%.
Πρόκειται για συγκριτικά στοιχεία προηγούμενης περιόδου και όχι για επιτόκια που προτείνεται να εφαρμοστούν σήμερα στην Ελλάδα. Η Επιτροπή σημειώνει ακόμη ότι τα αντίστοιχα προϊόντα του εξωτερικού συνοδεύονται από περιορισμούς, όπως ανώτατο όριο κατάθεσης περίπου 20.000 ευρώ και δυνατότητα τήρησης του λογαριασμού σε μία μόνο τράπεζα.
Σύμφωνα με την έκθεση, μια ανάλογη λύση στην Ελλάδα θα μπορούσε να συμπληρώσει τα υπάρχοντα μέσα χρηματοδότησης του Δημοσίου, όπως τα έντοκα γραμμάτια και τα κρατικά ομόλογα. Η Επιτροπή εκτιμά ότι θα έδινε στους καταθέτες μια απλούστερη επιλογή αποταμίευσης, με επιτόκιο γνωστό εκ των προτέρων και χωρίς τις διαδικασίες που απαιτούνται για την αγορά κρατικών τίτλων.
Προϊόντα που επιβραβεύουν τη συστηματική αποταμίευση
Η δεύτερη κατεύθυνση για υψηλότερες αποδόσεις αφορά τραπεζικά προϊόντα που θα επιβραβεύουν τη συστηματική αποταμίευση, με μεγαλύτερη ευελιξία από τις παραδοσιακές προθεσμιακές καταθέσεις.
Ως παράδειγμα αναφέρεται το βελγικό μοντέλο λογαριασμών με δύο επιτόκια: ένα βασικό, που ισχύει για το σύνολο της κατάθεσης, και ένα πρόσθετο προνομιακό για τα χρήματα που παραμένουν στον λογαριασμό επί ένα έτος.
Η Επιτροπή εξετάζει επίσης το ενδεχόμενο να επιβραβεύονται οι καταθέτες που διατηρούν ένα προκαθορισμένο ελάχιστο υπόλοιπο. Έτσι, οι αποταμιευτές θα μπορούσαν να εξασφαλίζουν καλύτερες αποδόσεις χωρίς να δεσμεύουν υποχρεωτικά τα κεφάλαιά τους για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα, όπως συμβαίνει με τις προθεσμιακές καταθέσεις.
Η έκθεση επισημαίνει ότι, λόγω της αβεβαιότητας για την πορεία των επιτοκίων της ΕΚΤ, οι συστημικές τράπεζες ενδέχεται να φαίνονται απρόθυμες να δεσμευτούν σε υψηλές αποδόσεις προθεσμιακών καταθέσεων για διάστημα μεγαλύτερο των τριών μηνών.
Σύγκριση επιτοκίων και εύκολη αλλαγή τράπεζας
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην περιορισμένη κινητικότητα των καταθετών. Η Επιτροπή εκτιμά ότι η αναζήτηση καλύτερων αποδόσεων, η δυσκολία σύγκρισης των διαφορετικών προϊόντων και οι διοικητικές διαδικασίες αποθαρρύνουν πολλούς πολίτες από το να αλλάξουν τράπεζα.
Από τον Ιανουάριο του 2025, η Τράπεζα της Ελλάδος δημοσιεύει πληροφορίες για τα επιτόκια που προσφέρουν οι τράπεζες. Η Επιτροπή προτείνει να εξεταστεί η υποχρέωση των τραπεζών να παρέχουν, μέσω των ιστοσελίδων τους, άμεση πρόσβαση στα στοιχεία αυτά και σε ανεξάρτητες υπηρεσίες σύγκρισης, ώστε οι πελάτες να αξιολογούν ευκολότερα τις διαθέσιμες προσφορές.
Η σημασία της συγκρισιμότητας προκύπτει και από τα στοιχεία της Τράπεζας της Ελλάδος για τα επιτόκια καταθέσεων και χορηγήσεων, τα οποία δείχνουν διαφορετικές αποδόσεις ανάλογα με το είδος και τη διάρκεια των καταθετικών προϊόντων.
Κατά την Επιτροπή Ανταγωνισμού, σημαντικό ρόλο στην ενημέρωση των πολιτών μπορούν να παίξουν και οι ενώσεις καταναλωτών, ιδίως για όσους δεν αναζητούν συστηματικά πληροφορίες για τα τραπεζικά επιτόκια.
Μια πιο μακροπρόθεσμη πρόταση αφορά τη φορητότητα των τραπεζικών λογαριασμών σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Η Αρχή εξετάζει την ιδέα ενός ενιαίου αριθμού που θα επιτρέπει στον καταθέτη να αλλάζει τον λογαριασμό που χρησιμοποιεί, διατηρώντας το ιστορικό των συναλλαγών του. Πρόκειται για πιθανή λύση που θα απαιτούσε ευρωπαϊκή εφαρμογή και όχι για υπηρεσία που είναι ήδη διαθέσιμη.
Η Επιτροπή θεωρεί ότι η είσοδος νέων τραπεζικών παρόχων, σε συνδυασμό με την καλύτερη ενημέρωση και τη διευκόλυνση της μετακίνησης των καταθετών, θα μπορούσε να ασκήσει μεγαλύτερη ανταγωνιστική πίεση στις συστημικές τράπεζες και να δημιουργήσει προϋποθέσεις για υψηλότερες αποδόσεις στις αποταμιεύσεις νοικοκυριών και επιχειρήσεων.
Πηγή: ieidiseis.gr
