Ένα νέο επίπεδο εποπτείας της σιδηροδρομικής κυκλοφορίας προσφέρει η πλατφόρμα railway.gov.gr, η οποία μπορεί να εντοπίζει τη θέση των τρένων με ακρίβεια έως πέντε εκατοστά και να ειδοποιεί αυτόματα όταν δύο συρμοί κινούνται σε πορεία που ενδέχεται να οδηγήσει σε σύγκρουση.
Το σύστημα, που παρουσιάστηκε από τον τέως αναπληρωτή υπουργό Υποδομών και Μεταφορών Κωνσταντίνο Κυρανάκη και τον γενικό γραμματέα Μεταφορών Στέλιο Σακαρέτσιο, λειτουργεί ήδη από τον περασμένο Φεβρουάριο και δεν αποτελεί απλώς κυβερνητική εξαγγελία. Βασικός του στόχος είναι να εντοπίζει εγκαίρως επικίνδυνες καταστάσεις και να μεταφέρει άμεσα τις απαραίτητες πληροφορίες στους αρμόδιους, ώστε να μπορούν να παρέμβουν.
Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η περίπτωση κατά την οποία δύο τρένα βρίσκονται σε τροχιά σύγκρουσης. Στο Κέντρο Λειτουργίας της πλατφόρμας εμφανίζεται αυτόματα ειδοποίηση, χωρίς να απαιτείται προηγουμένως ανθρώπινη ενέργεια. Ο χειριστής αναλαμβάνει να συντονίσει την επικοινωνία με τους μηχανοδηγούς, οι οποίοι επιβεβαιώνουν ότι έλαβαν την εντολή να σταματήσουν. Παράλληλα, καταγράφονται η ειδοποίηση, η επικοινωνία, ο χρόνος αντίδρασης και ο υπεύθυνος κάθε ενέργειας.
Αυτό το σενάριο παρουσιάστηκε στις 10 Νοεμβρίου, στο παλιό αμαξοστάσιο του Πειραιά, ενώπιον του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη, προκειμένου να αναδειχθεί στην πράξη ο τρόπος λειτουργίας του συστήματος.
Πώς το νέο σύστημα εντοπίζει τα τρένα με ακρίβεια 5 εκατοστών
Ένα από τα σημαντικότερα τεχνικά προβλήματα που έπρεπε να αντιμετωπιστούν ήταν η ακριβής αποτύπωση της θέσης κάθε συρμού. Η απλή χρήση GPS δεν επαρκούσε, καθώς μπορεί να παρουσιάσει απόκλιση περίπου 15 μέτρων. Αυτό δημιουργεί κίνδυνο λανθασμένης εικόνας, ιδιαίτερα όταν δύο τρένα κινούνται σε γειτονικές γραμμές, όπως συμβαίνει με τη γραμμή ανόδου και τη γραμμή καθόδου.
Για να αντιμετωπιστεί το πρόβλημα, αξιοποιήθηκε το σύστημα ακριβούς εντοπισμού του Ελληνικού Κτηματολογίου (HEPOS). Με τη συγκεκριμένη τεχνολογία, η θέση κάθε τρένου μπορεί να προσδιορίζεται με ακρίβεια έως και πέντε εκατοστά. Για την αποτύπωση του σιδηροδρομικού δικτύου πραγματοποιήθηκαν δοκιμαστικές διελεύσεις και χαρτογραφήθηκαν συνολικά 1.650 χιλιόμετρα γραμμών.
Ένα δεύτερο εμπόδιο αφορούσε τη μετάδοση των δεδομένων. Σε αρκετά σημεία του δικτύου, κυρίως σε περιοχές με ορεινό ανάγλυφο, δεν υπάρχει κάλυψη από τα δίκτυα κινητής τηλεφωνίας. Τη λύση σε αυτό το πρόβλημα έδωσαν οι δορυφόροι χαμηλής τροχιάς Starlink, μέσω των οποίων εξασφαλίζεται η συνεχής αποστολή των πληροφοριών στο Κέντρο Λειτουργίας.
Ο απαραίτητος εξοπλισμός τοποθετήθηκε σε 134 μηχανές, με τη σχετική δωρεά να προέρχεται από 26 μέλη του Διοικητικού Συμβουλίου της Ένωσης Ελλήνων Εφοπλιστών. Με αυτόν τον τρόπο αποφεύχθηκαν οι χρονοβόρες διαδικασίες προμηθειών του Δημοσίου και η υλοποίηση του έργου ολοκληρώθηκε μέσα σε λίγους μήνες.
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης αναφέρθηκε στη διαδρομή από την αρχική ιδέα μέχρι την εφαρμογή της λύσης, σημειώνοντας ότι επρόκειτο για έναν προβληματισμό που είχαν θέσει ο Κωνσταντίνος Κυρανάκης και ο Στέλιος Σακαρέτσιος. Όπως είπε, η ομάδα δεν περιορίστηκε στη σύλληψη της ιδέας, αλλά εργάστηκε για την υλοποίησή της και την έθεσε σε λειτουργία.
Το Κέντρο Λειτουργίας που παρακολουθεί τον σιδηρόδρομο όλο το 24ωρο
Τα δεδομένα που συλλέγονται από τα τρένα μεταφέρονται στο Κέντρο Λειτουργίας του railway.gov.gr, το οποίο βρίσκεται στο Σιδηροδρομικό Κέντρο Αχαρνών. Εκεί, εκπαιδευμένο προσωπικό εργάζεται σε βάρδιες, παρακολουθώντας την κυκλοφορία και τις ειδοποιήσεις που παράγει η πλατφόρμα.
Το σύστημα λειτουργεί συμπληρωματικά προς τις υφιστάμενες υποδομές ασφαλείας, όπως η σηματοδότηση και η τηλεδιοίκηση, προσθέτοντας ένα επιπλέον επίπεδο ελέγχου στη λειτουργία του σιδηροδρόμου.
Η παρακολούθηση περιλαμβάνει και την ταχύτητα των συρμών. Σε περίπτωση υπέρβασης του προβλεπόμενου ορίου, δημιουργείται αυτόματα υπόθεση προς διερεύνηση. Στην αναφορά καταγράφονται το σημείο όπου σημειώθηκε η παράβαση, η επιτρεπόμενη και η πραγματική ταχύτητα, καθώς και σχετικό βίντεο. Με αυτόν τον τρόπο, οι αρμόδιοι έχουν στη διάθεσή τους συγκεκριμένα δεδομένα για να εξετάσουν τις συνθήκες του περιστατικού.
Τεχνητή νοημοσύνη για τον έλεγχο των συνομιλιών των μηχανοδηγών
Ένα ακόμη σκέλος του συστήματος αφορά τον έλεγχο των υπηρεσιακών συνομιλιών μέσω ασυρμάτου. Μετά την τραγωδία των Τεμπών και τους διαλόγους που ήρθαν στη δημοσιότητα, προστέθηκε η δυνατότητα αξιοποίησης τεχνητής νοημοσύνης για τον εντοπισμό πιθανών αποκλίσεων από τα προβλεπόμενα πρωτόκολλα επικοινωνίας.
Το σύστημα Voice AI GSM-R μετατρέπει τις καταγεγραμμένες συνομιλίες σε γραπτό κείμενο και επισημαίνει περιπτώσεις στις οποίες ενδέχεται να μην τηρήθηκαν οι προβλεπόμενες διαδικασίες. Στη συνέχεια, ο αρμόδιος υπάλληλος ακούει την αρχική ηχογράφηση, εξετάζει την επισήμανση και καταγράφει την ενέργειά του.
Μέχρι σήμερα έχουν αναλυθεί περισσότερες από 120.000 συνομιλίες, με τα ευρήματα να είναι ελάχιστα. Η διαδικασία επιτρέπει να διαπιστώνεται ποια εντολή δόθηκε, εάν επιβεβαιώθηκε από τον αποδέκτη της και ποιες ενέργειες ακολούθησαν.
Η επισήμανση που παράγει η τεχνητή νοημοσύνη δεν συνιστά από μόνη της διαπίστωση παράβασης. Κάθε περίπτωση εξετάζεται από άνθρωπο, ο οποίος αξιολογεί το ηχητικό υλικό πριν αποφασιστεί εάν υπήρξε παραβίαση του πρωτοκόλλου.
Το ισχύον νομοθετικό πλαίσιο προβλέπει κυρώσεις ανάλογα με τη σοβαρότητα της παράβασης. Οι ευθύνες μπορεί να αφορούν τόσο το προσωπικό όσο και τις σιδηροδρομικές επιχειρήσεις ή τον Διαχειριστή της Υποδομής. Στις σοβαρότερες περιπτώσεις, οι κυρώσεις για το προσωπικό μπορούν, ανάλογα με την ιδιότητα και τα καθήκοντά του, να φτάσουν μέχρι την απομάκρυνση από κρίσιμες θέσεις ασφαλείας, την ανάκληση άδειας ή ακόμη και την απόλυση.
Περισσότερες από 3.500 κάμερες επιτηρούν το σιδηροδρομικό δίκτυο
Σημαντικό ρόλο στην εποπτεία της κυκλοφορίας έχουν και οι περισσότερες από 3.500 κάμερες που έχουν εγκατασταθεί στο σιδηροδρομικό δίκτυο. Το επόμενο βήμα είναι η αξιοποίηση τεχνητής νοημοσύνης για την αυτόματη ανάλυση των εικόνων που καταγράφονται.
Κατά την παρουσίαση του συστήματος προβλήθηκε πραγματικό περιστατικό κατά το οποίο ένα άτομο κινούνταν μέσα στη σιδηροδρομική γραμμή. Ο αλγόριθμος μπορεί να εντοπίσει τέτοιου είδους κινήσεις και να ειδοποιήσει το Κέντρο Λειτουργίας, ώστε να ενεργοποιηθούν τα προβλεπόμενα πρωτόκολλα ασφαλείας.
Η ίδια τεχνολογία πρόκειται να αξιοποιηθεί και στις κάμερες που βρίσκονται στις μηχανές των τρένων. Μέσω της ανάλυσης της εικόνας θα μπορεί να εντοπίζονται πιθανά εμπόδια ή επικίνδυνες συνθήκες στη γραμμή, όπως βλάστηση, συσσώρευση νερού ή καπνός.
Παράλληλα, έχει προχωρήσει η ψηφιακή καταγραφή περισσότερων από 6.000 στοιχείων της σιδηροδρομικής υποδομής. Σε αυτά περιλαμβάνονται ισόπεδες διαβάσεις, γέφυρες, σήραγγες, σήματα και αλλαγές τροχιάς, για τα οποία έχει δημιουργηθεί συγκεκριμένος κωδικός και καταγράφεται η ακριβής θέση τους.
Όταν εντοπίζεται κάποια βλάβη, το συνεργείο συντήρησης μπορεί να λαμβάνει τις πληροφορίες για το σημείο και φωτογραφία του προβλήματος. Επιπλέον, καταγράφονται η ώρα άφιξης του συνεργείου και ο χρόνος που απαιτήθηκε για την αποκατάσταση της κυκλοφορίας. Σε επόμενη φάση, οι χρόνοι αυτοί θα συγκρίνονται με συγκεκριμένους στόχους απόκρισης και αποκατάστασης.
Ψηφιακή επιβεβαίωση παρουσίας για τους εργαζομένους σε κρίσιμα πόστα
Στα επόμενα στάδια του έργου περιλαμβάνεται και η ψηφιακή επιβεβαίωση ανάληψης υπηρεσίας σε θέσεις που έχουν κρίσιμο ρόλο στην ασφάλεια της κυκλοφορίας. Η εφαρμογή θα ξεκινήσει από τους φύλακες των ισόπεδων διαβάσεων και στη συνέχεια θα επεκταθεί στα σταθμαρχεία.
Η σημασία της συγκεκριμένης δυνατότητας φαίνεται στο παράδειγμα μιας φυλασσόμενης διάβασης. Εάν ο φύλακας δεν επιβεβαιώσει την παρουσία του στη θέση του, το Κέντρο Λειτουργίας θα ενημερωθεί, ώστε να ενεργοποιηθούν οι προβλεπόμενες διαδικασίες προστασίας πριν από τη διέλευση του τρένου.
Στο σενάριο που παρουσιάστηκε, ο μηχανοδηγός λαμβάνει σχετική ενημέρωση και σταματά πριν από τη διάβαση. Στη συνέχεια, μέλος του πληρώματος αναλαμβάνει προσωρινά να διακόψει την κυκλοφορία των αυτοκινήτων και των πεζών, προκειμένου ο συρμός να περάσει με πολύ χαμηλή ταχύτητα.
Με αυτόν τον τρόπο, η ψηφιακή επιβεβαίωση παρουσίας δεν αφορά μόνο τον έλεγχο των εργαζομένων, αλλά συνδέεται άμεσα με την προστασία όσων χρησιμοποιούν καθημερινά τις ισόπεδες διαβάσεις.
Τι δυνατότητες έχει ο επιβάτης μέσω του railway.gov.gr
Η πλατφόρμα παρέχει πληροφορίες και στους επιβάτες, οι οποίοι μπορούν μέσω του κινητού τους τηλεφώνου να παρακολουθούν την πορεία του τρένου. Έχουν τη δυνατότητα να βλέπουν σε ποιο σημείο βρίσκεται ο συρμός, ποιος είναι ο επόμενος σταθμός και ποια είναι η εκτιμώμενη ώρα άφιξης.
Παράλληλα, μπορούν να παρακολουθούν ζωντανή εικόνα από την εμπρόσθια κάμερα του τρένου.
Ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης αναφέρθηκε στη χρησιμότητα της δυνατότητας αυτής για τους συγγενείς των επιβατών, φέρνοντας ως παράδειγμα έναν γονέα που περιμένει το παιδί του να ταξιδέψει από την Αθήνα στη Θεσσαλονίκη. Όπως σημείωσε, η δυνατότητα να γνωρίζει μέσω του κινητού του πού βρίσκεται το τρένο και πότε αναμένεται να φτάσει δεν αποτελεί μόνο μια πρακτική διευκόλυνση, αλλά και μια ένδειξη ότι το κράτος λειτουργεί με μεγαλύτερη σοβαρότητα.
Το νέο σύστημα προσθέτει, επομένως, εργαλεία παρακολούθησης και ελέγχου στην καθημερινή λειτουργία του σιδηροδρόμου. Για τους υπεύθυνους της κυκλοφορίας, παρέχει περισσότερες πληροφορίες και δυνατότητες παρέμβασης, ενώ επιτρέπει την καταγραφή των ενεργειών που ακολουθούν κάθε ειδοποίηση. Η αποτελεσματικότητά του θα εξαρτηθεί από το κατά πόσο οι κίνδυνοι εντοπίζονται εγκαίρως, οι αρμόδιοι αντιδρούν όπως προβλέπεται και κάθε εμπλεκόμενος αναλαμβάνει την ευθύνη που του αναλογεί.
Πηγή: ieidiseis.gr
