Το Ισλαμικό Κίνημα (Μουσουλμανική Αδελφότητα) στο Σουδάν κατάφερε να επεκτείνει τον έλεγχό του στους κρατικούς θεσμούς, συμπεριλαμβανομένου του μηχανισμού ασφαλείας και πρωτίστως του στρατού, από τότε που κατέλαβε την εξουσία το 1989. Η διείσδυση αυτή στους αρμούς του κράτους οδήγησε στην ανάδειξη ανεπαρκώς καταρτισμένων στελεχών, γεγονός που αποδυνάμωσε τους κυβερνητικούς θεσμούς και υπονόμευσε την ικανότητά τους να επιτελούν το έργο τους.
Οι ισλαμιστές ανήλθαν στην εξουσία μέσα από μια σωρευτική πορεία, η οποία ξεκίνησε με τη σταδιακή διείσδυση σε κυβερνητικούς φορείς και τράπεζες κατά τις δεκαετίες του 1970 και του 1980. Το καθοριστικό πλήγμα ήρθε με την κατάληψη του κράτους μέσω του στρατιωτικού πραξικοπήματος της 30ής Ιουνίου 1989, υπό την ηγεσία του ταξίαρχου Ομάρ αλ-Μπασίρ, το οποίο ανέτρεψε το εκλεγμένο δημοκρατικό καθεστώς με επικεφαλής τον πρόεδρο του Εθνικού Κόμματος Ούμα, Σαντίκ αλ-Μάχντι.
Αρχικά, η Μουσουλμανική Αδελφότητα απέκρυψε την πραγματική ταυτότητα του πραξικοπήματος, για να αποφύγει τη διεθνή και περιφερειακή απομόνωση. Συνέλαβε προσχηματικά τον ηγέτη του κινήματος, Χασάν αλ-Τουράμπι, μαζί με ηγέτες άλλων κομμάτων για παραπλάνηση, πριν αποκαλυφθεί αργότερα ότι εκείνος ήταν ο εγκέφαλος του πραξικοπήματος και ο πραγματικός κυβερνήτης στο παρασκήνιο.
Το σχέδιο εδραίωσης
Μετά τη σταθεροποίηση της εξουσίας, η οργάνωση άρχισε να υλοποιεί το λεγόμενο «σχέδιο εδραίωσης και πλήρους αναδιάρθρωσης του κράτους», το οποίο περιλάμβανε την ανασχεδίαση του στρατού και των υπηρεσιών ασφαλείας. Στο πλαίσιο αυτό, το Ισλαμικό Κίνημα απομάκρυνε χιλιάδες αξιωματικούς που δεν του ήταν πιστοί. Έθεσε ως προϋπόθεση τη σύσταση της οργάνωσης για την εισαγωγή στη Στρατιωτική Ακαδημία, στις στρατιωτικές σχολές και μονάδες. Δημιούργησε επίσης παράλληλους μηχανισμούς ασφαλείας με ιδεολογικό χαρακτήρα, όπως οι «Δυνάμεις Λαϊκής Άμυνας» και η «Κεντρική Εφεδρεία», μεταξύ άλλων, για την προστασία του καθεστώτος.
Η εξουσία της «Αδελφότητας» προχώρησε σε εκκαθάριση της δημόσιας διοίκησης. Απέλυσε δεκάδες χιλιάδες υπαλλήλους, δικαστές και διπλωμάτες στο όνομα του «δημοσίου συμφέροντος» και τοποθέτησε στη θέση τους μέλη της οργάνωσης, ώστε να εξασφαλίσει την απόλυτη αφοσίωσή τους στους κρατικούς θεσμούς.
Η εξουσία μονοπώλησε επίσης την οικονομία και τους πόρους. Διέλυσε τον δημόσιο τομέα και ιδιωτικοποίησε κρατικούς οργανισμούς προς όφελος ιδιωτικών εταιρειών και επενδυτών προσκείμενων στο Ισλαμικό Κίνημα. Αποτέλεσμα ήταν η δημιουργία μιας εξαρτημένης κεφαλαιοκρατικής τάξης που κυριαρχεί στο εμπόριο, στις αγορές και στις τράπεζες. Επέβαλε ακόμη γενικευμένους περιορισμούς στα κόμματα της αντιπολίτευσης και στις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών. Διέλυσε τα πολιτικά κόμματα και τις επαγγελματικές ενώσεις και κατέσχεσε ανεξάρτητες εφημερίδες. Επιπλέον, εδραίωσε τον έλεγχό της στα μέσα ενημέρωσης, στους εκπαιδευτικούς θεσμούς και στα σχολικά προγράμματα, με στόχο την παγίωση μιας ιδεολογίας φιλικής προς το καθεστώς.
Υποστήριξη προς το Ιράν
Τα βήματα αυτά επέτρεψαν στη Μουσουλμανική Αδελφότητα να ελέγξει τους πολιτικούς και στρατιωτικούς θεσμούς του κράτους και να παγιώσει την επιρροή της επί τρεις δεκαετίες, μέχρι την ανατροπή της από τη λαϊκή επανάσταση του Δεκεμβρίου.
Το 2021, ο Αμπντέλ Φατάχ αλ-Μπουρχάν ηγήθηκε πραξικοπήματος κατά της μεταβατικής κυβέρνησης του Αμπνταλά Χαμντόκ, το οποίο επέτρεψε την επιστροφή στελεχών της οργάνωσης σε ορισμένους θεσμούς.
Μετά το ξέσπασμα του πολέμου στις 15 Απριλίου 2023, στελέχη του Ισλαμικού Κινήματος επανεμφανίστηκαν δημόσια και πήραν μέρος στις μάχες στο πλευρό του στρατού μέσω των ταγμάτων της οργάνωσης. Και δεν σταμάτησαν εκεί. Ηγετικά στελέχη του κινήματος στράφηκαν κατά γειτονικών χωρών, όπως η Αιθιοπία, το Τσαντ και η Κεντροαφρικανική Δημοκρατία. Ορισμένοι μίλησαν ακόμη για ετοιμότητά τους να πολεμήσουν στο πλευρό του Ιράν στον πόλεμό του εναντίον των ΗΠΑ και του Ισραήλ.
Το ηγετικό στέλεχος της «Αδελφότητας» στο Σουδάν, Αλ-Νάτζι Αμπνταλά, εμφανίστηκε πρόσφατα στην περιοχή του Γαλάζιου Νείλου μαζί με άλλα ηγετικά στελέχη της οργάνωσης. Επιχείρησε να κινητοποιήσει τα τάγματα του Ισλαμικού Κινήματος που ανέφερε στην ομιλία του, με πρώτο το «Τάγμα Αλ-Μπαράα μπιν Μάλικ», το οποίο οι ΗΠΑ έχουν χαρακτηρίσει τρομοκρατική οργάνωση. Ο Αλ-Νάτζι ανακοίνωσε την άφιξη όσων αποκάλεσε «μουτζαχεντίν», εννοώντας τα τάγματα των ισλαμιστών, για να ανακόψουν την προέλαση των δυνάμεων της συμμαχίας «Ταασίς». Δήλωσε επίσης έτοιμος να στείλει τζιχαντιστές μαχητές στο Ιράν για να πολεμήσουν κατά των ΗΠΑ και του Ισραήλ, σε περίπτωση που ξεκινήσει χερσαίος πόλεμος. Σύμφωνα με αυτή την ανάγνωση, οι δηλώσεις αυτές αντανακλούν την επιρροή του Ισλαμικού Κινήματος στα κέντρα λήψης αποφάσεων που συνδέονται με τις στρατιωτικές επιχειρήσεις.
Οι δυνάμεις της συμμαχίας «Ταασίς» ελέγχουν πέντε από τις επτά επαρχίες της περιοχής. Μόνο οι πόλεις Ροσέιρες και Νταμαζίν, πρωτεύουσα της περιοχής του Γαλάζιου Νείλου, τις χωρίζουν από τον πλήρη έλεγχο της περιοχής. Η περιοχή έχει έκταση περίπου 45.844 τετραγωνικά χιλιόμετρα και διαθέτει τεράστιο και ποικίλο φυσικό πλούτο.
Ο Αλ-Νάτζι είναι γνωστός για τις σκληροπυρηνικές θέσεις του υπέρ της Αδελφότητας και έχει διαδραματίσει ρόλους που ξεπερνούν τα όρια της σουδανικής σύγκρουσης. Έχει δηλώσει τη στήριξη του Ισλαμικού Κινήματος προς το Ιράν στον πόλεμο που διεξάγει κατά των ΗΠΑ και του Ισραήλ. Έχει απειλήσει να στείλει τάγματα Σουδανών ισλαμιστών να πολεμήσουν στο πλευρό του σε περίπτωση χερσαίας επέμβασης. Δήλωσε επίσης ότι δεν αναγνωρίζουν τα Ηνωμένα Έθνη, το Συμβούλιο Ασφαλείας και τους περιφερειακούς οργανισμούς. Αποκάλυψε, τέλος, ότι διαθέτουν προηγμένες γενιές μη επανδρωμένων αεροσκαφών (drones).
Τι θέλουν οι «Κιζάν»;
Ο πολιτικός ακτιβιστής Αμπντού Χιλάλ θεωρεί ότι το Σουδάν, που υπήρξε πάντα γόνιμο έδαφος για την ειρήνη και τη συνύπαρξη, έχει μετατραπεί σε πεδίο πολιτικής και κοινωνικής σύγκρουσης. Κατά τον ίδιο, το Ισλαμικό Κίνημα, γνωστό και ως «Κιζάν», είναι ένας από τους παράγοντες που διαδραμάτισαν κεντρικό ρόλο στη διαμόρφωση του πολιτικού σκηνικού της χώρας τις τελευταίες δεκαετίες. Ωστόσο, το ερώτημα που τίθεται επιτακτικά είναι: τι θέλουν οι «Κιζάν» από το Σουδάν;
Ο Χιλάλ εξήγησε ότι οι «Κιζάν» επιδιώκουν την εξουσία με κάθε κόστος και ότι στόχος τους παρέμενε πάντα ο έλεγχος των αρμών του κράτους με κάθε δυνατό μέσο. Από το πραξικόπημά τους το 1989 έως την πτώση του καθεστώτος τους το 2019, εργάστηκαν για την οικοδόμηση ενός συστήματος βασισμένου στην εδραίωσή τους στον πολιτικό και τον οικονομικό τομέα, καθώς και στον τομέα της ασφάλειας.
Πρόσθεσε ότι, σε οικονομικό επίπεδο, το κίνημα επικεντρώθηκε στον έλεγχο των βασικών πόρων του Σουδάν, από τον χρυσό έως το πετρέλαιο. Έτσι δημιουργήθηκε μια οικονομική ελίτ αφοσιωμένη σε αυτό, την ώρα που ο Σουδανός πολίτης υπέφερε από φτώχεια, περιθωριοποίηση και φθορά των υποδομών εξαιτίας πολιτικών σκόπιμης εξαθλίωσης.
Σημείωσε ότι οι «Κιζάν» επιχειρούν να επιστρέψουν στην εξουσία με διάφορους τρόπους και ότι οι προσπάθειές τους να ανακτήσουν την επιρροή τους δεν έχουν σταματήσει από την πτώση του καθεστώτος. Εκμεταλλεύονται, όπως είπε, την ευθραυστότητα της μεταβατικής περιόδου και τα γεγονότα του πρόσφατου πολέμου για να σπείρουν χάος και διχόνοια μεταξύ των πολιτών. Είπε ακόμη ότι δεν θέλουν το Σουδάν ως πατρίδα που ζει με ειρήνη και σταθερότητα, αλλά ως εργαλείο για την υλοποίηση της δικής τους ατζέντας.
Ο Χιλάλ ανέφερε ότι τα μέσα ενημέρωσης αποτελούν ένα από τα όπλα του κινήματος για τη χειραγώγηση της συνείδησης. Οι «Κιζάν» χρησιμοποίησαν τα ΜΜΕ για να αμαυρώσουν την εικόνα των αντιπάλων τους και να διαδώσουν ρητορική μίσους και περιφερειακούς διχασμούς. Στόχος τους ήταν να κάμψουν τη βούληση του σουδανικού λαού που τους απέρριψε και να αναδιαμορφώσουν την κοινή γνώμη ώστε να αποδεχθεί εκ νέου την παρουσία τους.
Πρόσθεσε ότι το Σουδάν χρειάζεται συλλογική συνείδηση για να αντιμετωπίσει αυτές τις προκλήσεις. Σύμφωνα με τον Χιλάλ, η αντιμετώπιση των προσπαθειών ανάκτησης επιρροής απαιτεί λαϊκή εγρήγορση, δίκαιη απόδοση ευθυνών και εδραίωση του κράτους δικαίου.
Υπογράμμισε ότι αυτό που θέλουν οι «Κιζάν» από το Σουδάν είναι να ανακτήσουν την επιρροή τους με κάθε δυνατό μέσο, ακόμη και εις βάρος της χώρας και των πολιτών της. Εκτίμησε όμως ότι η βούληση του σουδανικού λαού είναι ισχυρότερη και ότι η ιστορία έχει αποδείξει πως η αδικία δεν διαρκεί.
Ο πόλεμος στο Σουδάν επανέφερε στο προσκήνιο ηγετικά στελέχη της «Αδελφότητας». Τα στελέχη αυτά είχαν αποσυρθεί από τη δημόσια σφαίρα μετά την επανάσταση του Δεκεμβρίου 2018, η οποία ανέτρεψε το καθεστώς του έκπτωτου προέδρου Ομάρ αλ-Μπασίρ. Τα ισλαμιστικά τάγματα επεκτάθηκαν κατά τη διάρκεια του πολέμου. Απέκτησαν στρατιωτικό οπλοστάσιο ανεξάρτητο από τον στρατό, συμπεριλαμβανομένων drones που προμηθεύονται από την Τουρκία και το Ιράν.
Τι σημαίνει το Σουδάν;
Η Ελλάδα δεν αντιμετωπίζει τον πόλεμο στο Σουδάν ως μια εσωτερική κρίση άσχετη με τα συμφέροντά της. Αντιθέτως, η Αθήνα συνδέει τη συνέχιση της σύγκρουσης με τη σταθερότητα της περιοχής της Ερυθράς Θάλασσας και του Κέρατος της Αφρικής. Τη συνδέει επίσης με τις πιθανές επιπτώσεις στην ασφάλεια της ναυσιπλοΐας και του διεθνούς εμπορίου.
Σε ενημέρωση ενώπιον του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ τον Οκτώβριο του 2025, η Ελλάδα προειδοποίησε ότι η σουδανική κρίση «απειλεί την περιφερειακή σταθερότητα, συμπεριλαμβανομένων του Σαχέλ, του Κέρατος της Αφρικής και της Ερυθράς Θάλασσας». Κάλεσε τους εξωτερικούς παράγοντες να σταματήσουν τη μεταφορά όπλων και μαχητών στο Σουδάν. Ζήτησε επίσης να στηρίξουν τη διπλωματική διαδικασία υπό την ηγεσία του ΟΗΕ, της Αφρικανικής Ένωσης, της Διακυβερνητικής Αρχής για την Ανάπτυξη (IGAD) και του Αραβικού Συνδέσμου.
Οι ανησυχίες αυτές έχουν άμεση οικονομική σημασία για την Ελλάδα, η οποία διαθέτει έναν από τους μεγαλύτερους εμπορικούς στόλους στον κόσμο. Η Ερυθρά Θάλασσα και η Διώρυγα του Σουέζ αποτελούν βασικό διάδρομο για τη διέλευση πλοίων μεταξύ Ασίας και Μεσογείου. Τον Ιανουάριο του 2026, ο Έλληνας υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης τόνισε ότι η χώρα του, η Αίγυπτος και η Κύπρος δίνουν ιδιαίτερη έμφαση στη «διασφάλιση της ελευθερίας της ναυσιπλοΐας, ιδίως στην Ερυθρά Θάλασσα, η οποία αποτελεί βασικό κρίκο στις διεθνείς εμπορικές οδούς». Σημείωσε ότι η ασφάλεια των θαλάσσιων οδών και του εμπορίου αποτελεί προτεραιότητα για την Ελλάδα.
Τον Οκτώβριο του 2025, ο κ. Γεραπετρίτης περιέγραψε το μέγεθος του οικονομικού διακυβεύματος για την ασφάλεια των θαλάσσιων διαδρόμων. Είπε ότι το 80% του όγκου του παγκόσμιου εμπορίου μεταφέρεται δια θαλάσσης. Επικαλέστηκε επίσης τη μείωση των εσόδων της Διώρυγας του Σουέζ και την πτώση των διελεύσεων πλοίων κατά περισσότερο από 60% λόγω των περιστατικών στην Ερυθρά Θάλασσα. Πρόσθεσε ότι η διαταραχή των θαλάσσιων εφοδιαστικών αλυσίδων δεν επηρεάζει μόνο τα παράκτια κράτη, αλλά αντανακλάται σε όλες τις οικονομίες.
Η Ελλάδα μετατρέπει αυτές τις ανησυχίες σε άμεσο ρόλο ασφαλείας, μέσω της συμμετοχής της στην ευρωπαϊκή ναυτική επιχείρηση «Ασπίδες» στην Ερυθρά Θάλασσα. Ο Έλληνας υπουργός Εξωτερικών δήλωσε ότι η χώρα του συμμετέχει σε διεθνείς ναυτικές αποστολές στον Ινδικό Ωκεανό, την Ερυθρά Θάλασσα και τη Μεσόγειο. Τόνισε ότι η ελευθερία της ναυσιπλοΐας «απειλείται ολοένα και περισσότερο». Πρόσθεσε ότι η ασφάλεια της ναυσιπλοΐας έχει καταστεί μία από τις κύριες προτεραιότητες της Ελλάδας κατά τη θητεία της στο Συμβούλιο Ασφαλείας για την περίοδο 2025-2026.
Σε αυτό το πλαίσιο, η προειδοποίηση της Αθήνας για τις επιπτώσεις του πολέμου στο Σουδάν δεν μπορεί να διαχωριστεί από τις ανησυχίες της ότι οι συνέπειες της σύγκρουσης θα μεταφερθούν στην Ερυθρά Θάλασσα. Αυτό θα μπορούσε να συμβεί είτε μέσω της ροής όπλων και μαχητών είτε μέσω της διεύρυνσης της επιρροής ένοπλων ομάδων και εξωτερικών παρεμβάσεων. Αυτό εξηγεί το αίτημά της να σταματήσει ο εφοδιασμός των εμπόλεμων μερών με όπλα και μαχητές. Εξηγεί επίσης το αίτημά της για πολιτική διευθέτηση που θα διαφυλάσσει την ενότητα του Σουδάν και θα περιορίζει την εξάπλωση της αστάθειας στους ζωτικούς θαλάσσιους διαδρόμους.





