Κάθε χρόνο, λίγο πριν αρχίσει ο χριστουγεννιάτικος στολισμός, δεκάδες δέντρα εμφανίζονται στα σημεία πώλησης του Βόλου, της Λάρισας και άλλων πόλεων της Θεσσαλίας. Για τον περισσότερο κόσμο η εικόνα είναι γνώριμη: διαλέγεις το δέντρο που ταιριάζει στον χώρο σου, το μεταφέρεις στο σπίτι και λίγες ώρες αργότερα έχει ήδη γεμίσει φωτάκια και στολίδια.
Η διαδρομή του, όμως, έχει ξεκινήσει πολύ νωρίτερα. Πριν ένα έλατο φτάσει στην πόλη, έχουν προηγηθεί χρόνια ανάπτυξης, φροντίδας και επιλογής σε οργανωμένες καλλιέργειες. Η περίοδος των πωλήσεων μπορεί να κρατά λίγες εβδομάδες, αλλά η παραγωγή πίσω από αυτήν είναι δουλειά πολλών ετών.
Η διαδρομή αρχίζει αρκετά πριν από τον Δεκέμβριο
Σε αντίθεση με ένα τυποποιημένο εποχικό προϊόν, κάθε δέντρο αναπτύσσεται με τον δικό του ρυθμό. Το ύψος, η πυκνότητα των κλαδιών και το τελικό του σχήμα διαμορφώνονται σταδιακά, γι’ αυτό και δύο δέντρα δεν είναι ποτέ απολύτως ίδια.
Μία από τις περιοχές που έχουν συνδέσει έντονα το όνομά τους με αυτή την παραγωγή είναι ο Ταξιάρχης Χαλκιδικής, στον ορεινό Χολομώντα. Εκεί η καλλιέργεια χριστουγεννιάτικων ελάτων αποτελεί δραστηριότητα πολλών οικογενειών και η περίοδος πριν από τις γιορτές είναι η στιγμή κατά την οποία η δουλειά ολόκληρων ετών φτάνει στην αγορά.
Ρεπορτάζ της ΕΡΤ έχει καταγράψει τη μεγάλη εποχική κινητικότητα στον Ταξιάρχη, με δέντρα να διατίθενται σε διαφορετικές περιοχές της χώρας, μεταξύ αυτών και στη Θεσσαλία. Η διαδικασία αυτή δείχνει πόσο οργανωμένη είναι η διαδρομή από την καλλιέργεια μέχρι το τελικό σημείο πώλησης. Περισσότερα στοιχεία υπάρχουν στο σχετικό ρεπορτάζ της ΕΡΤ.
Από την καλλιέργεια στο φορτηγό
Όταν πλησιάσει η περίοδος διάθεσης, αρχίζει η επιλογή των δέντρων που έχουν φτάσει στο κατάλληλο στάδιο. Στη συνέχεια προετοιμάζονται για μεταφορά, ώστε να περιοριστεί όσο γίνεται η ταλαιπωρία στα κλαδιά και στο φύλλωμά τους.
Εκεί φαίνεται και η διαφορά ανάμεσα σε μια οργανωμένη παραγωγή και στην εικόνα που αρκετοί έχουν στο μυαλό τους ότι ένα φυσικό δέντρο «κόβεται κάπου από το βουνό». Τα χριστουγεννιάτικα δέντρα που προέρχονται από καλλιέργειες έχουν φυτευτεί και μεγαλώσει για αυτόν τον σκοπό και ακολουθούν συγκεκριμένη διαδικασία μέχρι να διατεθούν στην αγορά.
Στον Ταξιάρχη βρίσκεται και η οικογενειακή καλλιέργεια του Fisiko Elato, που ασχολείται με την ελάτη από το 1970. Έτσι, για κάποιον που αναζητά έλατο για τον χριστουγεννιάτικο στολισμό, η τελική επιλογή στο σημείο πώλησης είναι ουσιαστικά το τελευταίο στάδιο μιας πολύ μεγαλύτερης παραγωγικής διαδρομής.
Πώς φτάνουν τα δέντρα στη Θεσσαλία
Μετά την προετοιμασία, τα δέντρα φορτώνονται και ξεκινούν προς τα σημεία διάθεσης. Για τη Θεσσαλία, αυτό σημαίνει ότι ένα δέντρο που μέχρι πριν από λίγο βρισκόταν σε μια ορεινή καλλιέργεια της Χαλκιδικής μπορεί μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα να βρίσκεται στον Βόλο ή σε άλλη πόλη, έτοιμο να επιλεγεί από μια οικογένεια.
Η μεταφορά είναι ένα κρίσιμο κομμάτι αυτής της αλυσίδας, επειδή το δέντρο πρέπει να φτάσει σε καλή κατάσταση. Τα κλαδιά χρειάζεται να προστατευτούν, ενώ ο χρόνος από την προετοιμασία μέχρι τη διάθεση είναι σημαντικός για να διατηρηθεί η φρέσκια εικόνα του.
Όταν πλέον ένα φυσικό Χριστουγεννιάτικο δέντρο βρίσκεται στο σημείο πώλησης, ο καταναλωτής βλέπει μόνο το τελικό αποτέλεσμα: διαφορετικά ύψη, διαφορετικό άνοιγμα κλαδιών και διαφορετική πυκνότητα. Πίσω από αυτές τις μικρές διαφορές, όμως, υπάρχει το φυσικό αποτέλεσμα της ανάπτυξης κάθε δέντρου και όχι μια γραμμή παραγωγής που δημιουργεί πανομοιότυπα αντικείμενα.
Τι κοιτάζει κανείς όταν φτάσει η ώρα της επιλογής
Το ύψος είναι συνήθως το πρώτο κριτήριο, αλλά όχι το μοναδικό. Ένα δέντρο μπορεί να χωρά σε ύψος και παρ’ όλα αυτά να είναι υπερβολικά φαρδύ για το σημείο όπου θα τοποθετηθεί. Γι’ αυτό έχει σημασία να γνωρίζει κανείς περίπου τις διαστάσεις του χώρου πριν ξεκινήσει για την αγορά.
Ρόλο παίζει και η θέση του μέσα στο σπίτι. Πολύ κοντά σε πηγές έντονης θερμότητας, ένα κομμένο φυσικό δέντρο μπορεί να χάσει πιο γρήγορα την καλή του εικόνα. Αντίθετα, μια πιο δροσερή θέση και η σωστή φροντίδα βοηθούν να διατηρηθεί καλύτερα μέσα στις γιορτές.
Για αρκετούς, πάντως, το ενδιαφέρον δεν σταματά στο κλασικό κομμένο δέντρο. Υπάρχουν και αληθινά έλατα σε γλάστρα, τα οποία έχουν διαφορετική λογική: όταν έχουν καλλιεργηθεί εξαρχής με ζωντανό ριζικό σύστημα, μπορούν να στολιστούν για τις γιορτές και στη συνέχεια, με τη σωστή φροντίδα και τις κατάλληλες συνθήκες, να συνεχίσουν να αναπτύσσονται.
Ένα εποχικό προϊόν με δουλειά ολόκληρης χρονιάς
Αυτό που κάνει ιδιαίτερη την ελατοπαραγωγή είναι η μεγάλη απόσταση ανάμεσα στον χρόνο της δουλειάς και στον χρόνο της πώλησης. Η αγορά κορυφώνεται μέσα σε λίγες εβδομάδες, όμως ο παραγωγός φροντίζει την καλλιέργεια όλο τον χρόνο και σχεδιάζει αρκετά χρόνια μπροστά.
Κάθε νέα φύτευση αφορά Χριστούγεννα που βρίσκονται ακόμη μακριά. Μέχρι τότε μεσολαβούν διαφορετικές εποχές, καιρικές συνθήκες και συνεχής φροντίδα. Αυτή η πλευρά της παραγωγής σπάνια είναι ορατή όταν βλέπουμε τα δέντρα συγκεντρωμένα σε ένα σημείο πώλησης τον Δεκέμβριο.
Ίσως γι’ αυτό έχει ενδιαφέρον να γνωρίζουμε από πού έρχεται το δέντρο που στολίζουμε. Πίσω από μια γνώριμη εικόνα των Χριστουγέννων βρίσκεται μια μικρή αλυσίδα ανθρώπων, τόπων και εργασίας: από τον παραγωγό στο βουνό, στη μεταφορά, στο σημείο πώλησης και τελικά στο σπίτι.
Και κάπως έτσι, κάθε χειμώνα, ένα δέντρο που μεγάλωσε για χρόνια στη Χαλκιδική μπορεί να ολοκληρώσει τη διαδρομή του στη Θεσσαλία. Μόνο τότε τελειώνει η παραγωγική του ιστορία και αρχίζει εκείνη που όλοι γνωρίζουμε καλύτερα: τα φωτάκια, τα στολίδια και η στιγμή που το σπίτι μπαίνει πραγματικά σε χριστουγεννιάτικο ρυθμό.
